Jeksenbi, 25 Tamız 2019
«Soqır» Femida 3049 5 pikir 23 Säuir, 2017 sağat 21:28

Qazaq elin wrılar jaylap aldı

Eldi wrı men ötirikşi jayladı. Jäne olar joğarığa köterildi. Endi tüspeydi. Tek qana tükirigi men qaqırığı tüser. Bwl qoğamnıñ derti. Qoğam tärbiesiniñ qorıtındısı – wrlıqqa, ötirikke, jalağa, qısqası bitpes künäharlıqqa äkep tiredi. Demek, bwl – wrpaqtıñ sorı, qara halıqtıñ azabı! Alğa qoyğan maqsat joq, maqsatqa negiz joq, negizge niet, nietke sebep joq bolıp qaldı. Sebebi, ötiriktiñ artı bir twtam. Halıq ığır boldı, ötirikten mezi bolıp äbden şarşadı.

Qay jerde de «öşip jatır» degendi «ösip jatır» degen jalğan jarnamalar qaptadı. Balalar sabaqtı nöleboydan bastaydı, mektep qabırğasında 11 jıl tapjılmastan otıradı. Alıp şığatın eşteñesi joq. Bağdarlama qisıq. Bayağı maymıldıñ twqımısıñ deumen qatıp qalğan, «şeläbek pauktıñ» qazaq türi kelip qol wşın sozbasa 2050 jılğa deyin jibimes. Al Qwran «topıraqtan tüzildiñ» deydi, jäne aqiqatı sol. Mwğalim maymıldan şıqtıñ dep oqıtadı, al oquşınıñ ata-anası: «Atasınıñ bası, seniñ mwğalimiñniñ özi maymıldan şıqqan, tifu, mä, dep, üyde otırıp alıp mwğalimge qolın şığaradı. Onıñ qanday jazığı bar? Mwğalimderge şamadan tıs is jüktep qoyğan, äkimiyattıñ tapsırmasımen itke qabılıp üy aralaydı kep, odan qaldı qıruar qağaz. Kölik jöndetip qoymasa bolar edi.

Al Sağadievke topıraq emes wnnan jaratılsañ da bäribir. Sonda kim halıqtı mazaq etip otırğan? «Sotkasız adam – janı joq tän» degen zamanda ömir sürip jatqan jastar kitap oqi ma? Oqımasa olardı 11 jıl zorlap kitap oqıtu, eriksiz qorağa qamap mañıratıp qoyu kimge paydalı?

Qazirgi jastar eşnärsege bas auırtpaydı. Olardıñ jüregin dir etkizetin bir ğana mehanizm bar. Ol – ayfonnan «pilpuk» degen dauıspen belgi berip kelip otıratın SMS. QMDB halıqqa araşa tüsip, jaq aşıp bilim ministrine birnärse dep ayta almaydı, sebebi, sayasatpen dinniñ arası alşaq deydi. Eriksiz külesiñ. Külesiñ de jılaysıñ.

Osı 11 jıldıq mektepti bitirgen tülekter ne wltşıl bolıp şığa almaydı. Sebebi, bizdiñ elde wltşıldıqqa jol joq. Wltşıl degen sözdi jibitip wltjandılıq dep özgertip edi. Ol da sopayıp twrğan siyaqtı, qazir wltjandılıqtı «eljandılıq» dep bwrmalap aytuda. Sebebi, bir önertapqış «bizdiñ elde 130-dıñ üstinde özge wlt bar» degen diottı miımızğa päykilep bergen. Keñes kezinde 16 respublikadan artıq wlt joq siyaqtı edi, mına 130 degen sandıraq san qaydan şıqqan? Sonda älem halqınan bir-bir wlt, «letayuşiy tärelkimen» qonaqqa wşıp kelgen özge ğalamdıqtarmen birge bäri bizdiñ elde bosıp jür me eken? Bizdikiler ne dinin qorğay almaydı. Sebebi, bizdiñ dindi Maturudige ğana baylap qoyğan, qalğanı moyındalmaydı. Demek, aqılğa sıyımsız. Mısalı, bwrınğılar tek qana: «Qazaqpın, mwsılmanmın» deytin siyaqtı edi, qazirgiler türli ağımğa bölinip alıp, kiim kiyu men saqal qoyularına qaray üyir-üyir bolıp alğan, ayğırları mwhittıñ arğı jağında, jartısı tıñşı sekildi düyim jwrt arasında jasırınuda.

Qalğan din ğalımdarı halıqpen isi joq, sebebi, uaqıt altın, qol timeydi, olar Qwdaydıñ qayda ekenin izdep älek. Alla-Tağala olarğa: «Men jasırınamın, qiyametke deyin meniñ qayda ekenimdi izdep tabıñdar» dep, Jebireyil perişteden sälem aytıp jibergen siyaqtı. Bireuleri Qwday anda körinedi, mında körinedi dese, ekinşileri ayağı bar, qolı bar dep ğayıpqa kirip ketti. Keybireuleri Qazaqstannıñ astanası – Siriya dep tüsinip elin qorğauğa attanıp ketip jatsa, keybireuleri ğaybattı ülken jihad qılıp alğan. Sälde şapan kiip alıp internet jelilerde nasihat dep qoyıp ğaybattı wrıp jatır. Osınıñ bärin Mwhammed Payğambarımız (s.ğ.s.) qılıp pa?

Qiyamet belgisiniñ isi añqıp twr. El basına bağınu – uäjip! Endi balaqtarıñdı wzartıp, saqaldarıñdı qısqartıñdar! Aytpaqşı, wmıtıp baram, bwl zañdı şığarmas bwrın osı zañğa (şariğattı basşılıqqa ala otırıp) «pedofil'der men qıztekelerdi körgen jerden öltiriñder, jezökşeler men zinaqorlardı tas boran atıñdar!» degen zañ şığara ketiñder. Bizdiñ wrpaq ne mwnaydıñ tetigin wstağan basşı bola almaydı. Sebebi, ämirqandıqtar men qıtaylıqtar zauıt salıp alıp, endi qızığın köretin uaqıtta bizge tiriley tizgin bere me? Sebebi, biz qarızğa kirip ketkenbiz. Ol qarızdan wrpaq, şöbere-şöpşek qwtıla almas. Qarızğa kiruge jağdaysızdıq sebep bolğan. Al jağdaysızdıq, aştıq degender sovhoz-kolhozdı qwrtıp jibergennen orın aldı. Bwl AQŞ sayasatı! Onday näubet 32-33 jıldarı jüzege asqan edi, mınau sonıñ mädeni tepkisi boldı.

Tilimizdi qorğayıq desek biz qostildimiz, turasın aytsaq ayır tildi abjılanbız. Orıstıñ qas-qabağına qaraumen öletin boldıq. Sondıqtan da, qayırlı el bola almay zayırlı el bolıp otırğanımız. Geograf boludan payda joq, jer baylığınıñ qır-sırın bilip qalamız. Astronom bolu paydasız. Aspan tügili jerdi kelistirip alayıq. Halıqtıñ aspanmen baylanısı bolsa «kredit-nesie» alğandar bayağıda sol jaqqa wşıp qaşıp ketken bolar edi ğoy. Onda bükil İİ Bölimi qızmetkerleri men bank qızmetkerlerin aspannan izdep sapırılısamız ğoy. Kal'kulyator twrğanda matematik bolu qayırsız? Aytpaqşı, balıqşınıñ oquı bar ma eken? A, olda «bezpälezni». Qızıl balıq pen qara uıldırıq tonnalap Resey asadı, bay-patşalar ğana qorektenedi, qara halıqqa qara balıq ta aulatpaydı. Aulağandarı baldarın oqıtamın dep para retinde oqu orın basşılarına beredi. Onda tabiğat pen jan-januarlardı qorğasam qaytedi? Mässağan, o da birtürli siyaqtı. Kiiktiñ bärin qırğan «solardı qorğau mekemesi» emes pe?

Wrpaq mwrası «Qızıl kitaptağı» kieli añnıñ bäri arabtardıñ enşisinde. Wrpaqtı osı aldamay-aq qoysaq qaytedi? Qızıl kitaptı közge küyik qılmay örtep jibergen dwrıs emes pe? Jezökşelik pen qıztekelikke, narkomandıqqa, araq-şarapqa, pedofil'-man'yaktarğa tüzetu engize almaytın zañımız «Pälenşe şeyhqa pälenşe duadaq, pälenşe qırği, bödene, t.s.s añ-qwstar aulauına rwqsat etilsin!» dep şeşim şığarıp beretin atımtay jomarttar tek bizdiñ elde bar. Al jer qorğau bizdiñ tüsimizge de kirmes. Ayta berse köp....

Endi ne isteu qaldı, qanday mamandıq tañdasam boladı? Qolaylısı wrlıq siyaqtı. «Jımqıru» fakul'tetine tüsip, «Sıbaylas» ağa arqılı rektorğa «qımqıru» operaciyasınan qalğan sarqıt dep para berseñ «Swğanaq» şäkirt bolıp atıp şığasıñ da, «Alayaq» firmasınıñ qızmetkeri bola salasıñ. Sosın «Jemqorlıqqa sayahat» bağın aralaysıñ.

Qarabolat Bolat

Abai.kz

5 pikir