Sәrsenbi, 30 Qyrkýyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Júqtyrghandar — 107908. Jazylghandar — 102874. Qaytys bolghandar — 1725
Anyq 2589 0 pikir 15 Qyrkýyek, 2017 saghat 14:02

QHA: Latyngha kóshu- bizdin ortaq mindetimiz!

Qazaqstan halqy Assambleyasy 15 qyrkýyekte Memlekettik tildin latyn grafikasyndaghy әlipbiyinin birynghay standartyn engizudi jalpyhalyqtyq qoldaudyn birynghay respublikalyq kýnin ótkizdi.

Býkil el boyynsha   Dostyq ýylerinin bazasynda Assambleya kenesterinin jәne ghylymiy-saraptamalyq toptardyn otyrystary,  konferensiyalar, dóngelek ýstelder,  QHA qoghamdyq kelisim kenesteri men analar kenesterinin otyrystary, sarapshylarmen kezdesuler jәe t.b. formattarda is-sharalar  ótkizildi.

Astanada Qazaqstan halqy Assambleyasynyn Ghylymiy-saraptamalyq kenesinin keneytilgen otyrysy bolyp ótti.

Otyrysqa QHA Tóraghasynyn orynbasarlary – Darhan Mynbay, Sergey Vishnyak, Abilfas Hamedov, QR Parlamenti Mәjilisinin Assambleyadan saylanghan deputattary, QHA Kenesinin, QHA Ghylymiy-saraptamalyq kenesinin mýsheleri, ghylymiy-saraptamalyq toptardyn,  Assambleya kafedralary men qúrylymdaryyn basshylary men ghylymiy jәne shygharmashylyq ziyaly qauymnyn,  memlekettik organdardyn, joghary oqu oryndarynyn ókilderi qatysty.

Óz sózinde QHA Tóraghasynyn orynbasary – Hatshylyq mengerushisi Darhan Mynbay, bizdi qazaq tilinin latyn әlipbiyine qarqyndy, biraq jýyeli kóshui kýtip túrghanyn, Qazaqstan halqy Assambleyasy búl júmysqa tikeley atsalysatynyn atap kórsetti.

Búl birqatar mәn-jaylarmen baylanysty.

Birinshiden. Qazaq tilinin latyn әlipbiyine kóshui Qazaqstandy ruhaniy janghyrtu baghdarlamasynyn  ózegi  bolyp tabylady.

Ol elde ýshtildilikti qalyptastyrudy, jas úrpaqtyn ýsh tildi birdey ýyreuin jenildetedi.

EKSPO tәjiriybesi Qazaqstanmen tanysu sheteldik qonaqtardyn qazaq tiline, mәdeniyetine, dәstýrlerine degen zandy qyzyghushylyghyn tudyrghanyn kórsetti.

Latyn grafikasyndaghy memlekettik til shet elderdegi latyn әlipbiyin qoldanatyn milliondaghan azamattardyn tilge degen  qyzyghushylyghyn qanaghattandyrady. Yaghni, qazaq tili ýyrenu ýshin qoljetimdirek, al el halyqaralyq biznes pen turizmdi damytu túrghysynan - tartymdyraq bola týsedi.

Shetelde túratyn otandastarymyz ýshin ana tili men jazudy damytudyn, tarihi otanymen jaqyndasudyn jana mýmkindikteri payda bolady.  Al biz Qazaqstangha  investisiyalar me tehnologiyalardy    transfertteu ýshin qosymsha kózderine ie bolamyz.

Ekinshiden. Latyn әlipbiyindegi memlekettik til qazaqstandyq lingvistikalyq kenistiktin halyqaralyq kommunikasiyalar men әlemdik ekonomikagha qosyluynyn jana arnasyna aynalady.

Latyn әlipbiyinin arqasynda biz halyqaralyq ghylymi- tehnikalyq leksikany bizdin últtyq sózdigimizge barysha ontayly týrde beyimdey alamyz.

Osy túrghydan alghada latyn grafikasy  sifrlyq tehnologiyalardy engizudi jәne bizdin basty mindetimiz – әlemdik kóshbasshylardyn 30-dyghyna kirudi jenildetedi.

Latyn  grafikasyn qabyldau  – búl eldin bәsekege qabilettiligin arttyrugha arnalghan taza pragmatizm.

Ýshishiden. Latyn әlipbiyine kóshu, últtyq әlipbiyge qosymsha latyn grafikasyn qoldanu әlemdik ýrdiske aynalghan.

Adamdar ekonomikalyq, әleumettik jәne ghylymiy-tehnikalyq  progreste barysha kóp jetistikterge qol jetkizgen elderdin tilderi bilip, ýyreuge úmtylady.

Qazaqstan ýshin Ekonomikalyq yntymaqtastyq jәne damu úyymynyn basym kópshiligi latyn әlipbiyin paydalanatyn 35 eli baghdarlanatyn elder bolyp otyr.

Japoniya me Qytayda, iyeroglif jazumen qatar japon jәne qytay tilderinin latyn grafikasyna negizdelgen әlipbiylik transkripsiyalar bar.

Álipbiylerdi, kez kelgen aqparatty latyndandyru  – býginde  obektivti әlemdik  trend.

Tórtinshiden. Búl qadamnan keyin әrtýrli salalarda, sonyn ishinde bilim berude innovasiyalar, jana tehnologiyalar payda boluyna   mulitiplikativtik әser etetin bolady.

Latyn grafikasy medisinada qoldanylady, jol belgileri, avtomobilidin memlekettik nómirleri  latynsha beynelengen, ol  pasporttarda, úyaly telefondarda, kórneki aqparatta paydalanylady.

Memlekettik tildin latyn grafikasyndaghy әlipbiyinin birynghay standartyn engizu búl prosesti retke keltiredi, jýyeli etedi, jahandyq kommunikasiya qúraldary neghúrlym ynghayly jәne qoljetimdi  bolady.

Sózinin qorytyndysynda D.Mynbay Memlekettik tildin latyn grafikasyndaghy әlipbiyinin birynghay standartyn býkilhalyqtyq talqylaudyn manyzdylyghyn atap kórsetti.

Biz bәrimiz de ózimizdin tәuelsiz tandauymyzdyn tek bizdin jalpyúlttyq mýddelerimizben – bәsekege qabilettilik pen pragmatizm, sana ashyqtyghy men últtyq kodty saqtau mýddelerimen baylanysty ekenin anyq týsinemiz.

Qazaq tilin latinskoy grafikasyna kóshiru búl – teren obektivti qajettilikten tuyndaghan uaqyt talaby.

Búl tek qazaq tiline qatysty. Preziydent aytqanday, kirill әripteri óz rólin atqara beredi. Sondyqtan, kirill әlipbiyin paydalanyp, orys tilinde sóyleytinder alandamaularyna bolady.

Qazaq tili memlekettik til bolyp tabylady, yaghni onyn bolashaghy ýshin eldin barlyq azamattary mýddeli bolmaq.

Sondyqtan da  latyn әlipbiyine kóshu – bizdin ortaq mindetimiz!

Sonday-aq otyrysta QHA Tóraghasynyn orynbasary S.Vishnyak, Majilisa QR  Parlamenti Mәjilisinin deputaty N.Júmadildaeva,   QR Mәdeniyet jәne sport ministrligi Tilderdi damytu jәne qoghamdyq-sayasiy júmys komiytetinin tóraghasy Q.Asylov, QR Bilim jәne ghylym ministrligi Ghylym komiyteti A.Baytúrsynov atyndaghy til bilimi institutynyn diyrektory E.Qajybek, etnomәdeniy birlestikterdin basshylary jәne basqalar bayandama jasap, sóz sóyledi.

Otyrys qorytyndysy boyynsha Qazaqstan halqyna ýndeu qabyldanyp, onda Qazaqstan halqy Assambleyasy  tarihiy qadam – memlekettik tildin latyn grafikasyna kóshuin iske asyru ýshin bar kýsh-jigerin júmsau jóninde tastýyin sheshimge bekigenin bildirdi.

Ýndeude latyn grafikasyn engizu Qazaqstannyn әlemdik ekonomika men kommunikasiyalargha, ghylym men mәdeniyetke integrasiyalanuy ýshin, ekonomikalyq damu jәne yntymaqtastyq úyymyna kiru ýshin, qogham ómirinin barlyq salalaryn sifrlandyru prinsiypinde ýshinshi janghyrtu jýrgizu ýshin  úzaq merzimdi әser bere alatyny atap kórsetildi.

«Biz elimizdin barlyq azamattaryn memlekettik tildin jana әlipbiyin talqylau jәne qabyldau boyynsha júmysty qoldaugha, quatty da órkendegen Qazaqstandy qúruymyz ýshin Memleket basshysynyn osy bastamasyn tiyimdi iske asyrudy qamtamasyz etuge shaqyramyz!» delingen Ýndeude.

Erghaliy Berikúly

Abai.kz

0 pikir