Düysenbi, 16 Qırküyek 2019
Körşiniñ köleñkesi 4660 11 pikir 24 Qaraşa, 2017 sağat 09:56

Qıtay ekinşi balağa nege rwqsat berdi?

Bir jıl boldı, Qıtay "bir bala" sayasatınan bas tarttı. Endi, qalalıq jerdegi adamdar eki balalı boluğa, al auıldağı jwrtqa üş-tört wl-qız tärbieleuge rwqsat berip otır. Nege? Keşe ğana, halıq köbeyip ketse asıray almaymız degeni qayda?! Älde, evreyler siyaqttı "nebesnaya manna" taptı ma, milliard jwrttı tamaqtandırar?! Joğa, sebebi tım qarabayır. Olay bolsa, tüsindireyik.

«BİR BALA»-ĞA QARAĞAN QITAY QARTAYIP BARADI

«Bir otbası – bir bala» sayasatınıñ kesirinen erli-zayıptılar 1 ğana säbi süyuge mindetti. Älgi balaqay er jetip, üylengenşe onıñ äke-şeşesi qartayıp ülgeredi. Äkeden bölek üyde ata-äje degen bar. Qısqası, 1 bala 4 zeynetkerdi asıraytın kün jaqındap kele jatır. Bwl ne degen söz? 4 jwmısşı qartayadı da, onıñ ornın basuğa tek 1 ğana adam keledi degen söz. Osınıñ kesirinen, älemdegi eñ arzan jwmıs küşiniñ arqasında ekonomikasın aspandatıp otırğan Qıtay qwlap qaluı da ğajap emes.

Ekonomikasın wstap twru üşin (külkili bolsa da aytayın) gastarbayterlerge jüginuine tura keledi. Bir ğana derek keltireyik: Bıltır Qıtaydağı jwmısqa jaramdı adamnıñ sanı 3,45 millionğa kemigen. Al 2015-2025 jıldar aralığında 15 pen 59 jastağı kisilerdiñ sanı 24 millionğa azayadı eken. Al 65 häm odan da käri kisilerdiñ sanı 66 millionğa köbeymek. Qısqası 2050 jılğa qaray hanzu wltınıñ 4/1 zeynetker boladı degen boljam bar.

Mwnıñ soñı byudjet tapşılığına äkep soğadı. Täyiri, mwnday mäseleniñ dämin Qıtay alğaş 2011-de bir tattı. Iä, sol jılı körşiniñ 14 provinciyası zeynetkerlerge tiesili 12,6 milliard dolların töley almay qalğanı bar. Qıtay atqaminerleri mäseleni şeşudiñ birden-bir jolı - zeynet jasın wlğaytu dep wyğarıptı.

Iä, qızmet jıldarın wlğaytu kimge wnasın? Biraq künnen künge kejegesi keyin ketip bara jatqan Qıtay ekonomikasın saqtap qalu üşin, amalsız jasalğan amal-şarğı. Qıtaydağı jwmıs küşiniñ azayıp bara jatqanı qazirden bilinip qap jatır. Bwrın salığı az, jwmısşısına arzan töleymin dep Şanhay, Beyjiñge ağılğan şeteldik kompaniyalar aqırın jılıstap jatır. Mäselen, käristik Samsung Electronics Co. Pekindegi bir zauıtın jauıp, onısın V'etnamnan qayta aşqanı bar. "Baq auıp körşige qondı" degen osı da.

«BİR BALA»-NIÑ ENDİGİDE İNİSİ, QARINDASI BOLADI

Jä, zeynet jasın wlğaytu jwmıs küşiniñ jetispeuşiligin şeşer. Biraq, uaqıtşa. Sebebi, bügin jwmısşınıñ jetispeuşiligin şal-şauqanmen tolıqtırarsıñ. Erteñ olar ölgen soñ, ornın kim baspaq?! Kim baspaq demekşi?! Si Czin'pin elimizge resmi issaparmen kelip, Nazarbaev universitetinde Abaydıñ öleñin oqıp bergeni bar edi: «Dünie - ülken köl, Zaman - soqqan jel, aldıñğı tolqın - ağalar, artqı tolqın - iniler, kezekpenen öliner, bayağıday köriner», - dep.

Osı öleñnen soñ, Si Czin'pin: Käriniñ ornın jas basuı kerek. Ol üşin «bir bala» sayasatın jwmsartu kerek dep şeşti. Söytip resmi türde hanzu jwrtı 2 bala tuuğa rwqsat aldı.

Sayasattanuşılardıñ köbi QHR biligi mwnday qadamğa qos problemanı şeşu üşin barıp otır deydi. Birinşisin biz ayttıq, ekinşisin endi aytamız.

KİŞKENTAY «IMPERATORLAR»

"Bir balası bardıñ – şığar şıqpas janı bar" degen. Osıdan-aq tüsinikti şığar? Jalğızı bolğasın, betinen qaqpay ösiredi. Közi nege tüsedi, sonı äperuge tırısadı. Qwddı patşasınday sıylaydı. Töbesine köteredi. Mwnday tärbiemen (tärbie deuge kelse) ösken bala erteñ kim boladı? Egoist, äperbaqan, qatigez, adamnıñ jağdayın tüsinuge tırıspaytın bolıp eseyedi.

Aytpaqşı, «bir bala» sayasatı engizilgeli de sol otbasında jalğız bolıp er jetip, boy jetkenderdiñ aldı 40-qa kelse, orta buın 20 men 30 jas aralığında. Qatigez, egoist dep qaldıq qoy... Qıtayda bolğan köp qazaq aytıp jür - qandayda bir hanzu qiın jağdayatqa tap bolsa; onı näsili basqa bireuler wrıp jatsa nemese jaradar bolıp qalsa basqa bir hanzu kömektespeydi. Qwddı tük bolmağanday öte beredi eken. Onı qoyşı.

Jalğız öskennen soñ da şığar, basqağa müldem janı aşımaydı. Qıtay biligi «Bir balanıñ» osınday kesirge äkep soqqanın körgen soñ, ekinşige rwqsat berdi-au?! Hoş, tuudı şekteu sayasatı tek ata-ana men balanıñ arasındağı qatınasqa emes, äyel men erkektiñ tepe-teñdigine äser etti. "Jalğız" dep şektegen soñ jwrt tek "wl tusam" deydi.

NE JETPEYDİ? QIZ JETPEYDİ!

Er balanıñ qızdan birneşe ese köp bolıp ketui Qıtaydı kädimgidey abırjıtıp otır. Jaña tuılğan 100 qızğa 250 wl baladan keledi. Endi osını milliardqa şağıñızşı?! Esebimiz dwrıs bolsa, 18-20 jıldan soñ, 24 million erkek qalıñdıqqa zäru boladı. Otbası qwrmağan jigit ne isteydi? Tapqan aqşasın oyın-sauıqqa jwmsaydı. Maskünemdikke salınadı. Onıñ-soñı töbeles, wrlıq-qarlıq. "Boydaqtıñ barlığı bwzılmaydı ğoy" dersiz. Meyli bäri emes, sonıñ 1%-niñ özi Qıtay üşin jetkilikti.

Hanzu jwrtında da, er – babalar şınjırın jalğauşı twlğa. Al äyel – özge äulettiñ wrpağın köbeytuşi qwral ğana. Qızğa qajettilik joq ekenin tüsindik. Sol üşin jüktilik kezinde jatırdağı wl ma, qız ba, bilip aluğa tırısadı. Bwrımdı bolsa, aldırıp tastaydı (jılına 3 millionnan astam jasandı tüsik jasaladı eken).

Mine, Qıtay biligi birinşi bop sol üşin abortqa tıyım saldı. Qulıq qwrıq boylamaydı emes pe?! Endi hanzu äyelderi jüktiliktiñ alğaşqı aylarında UZI-ge tekserilip, qız bolsa, däri işip, tüsik jasauğa şeber bop aldı. Kompartiya endi UZI arqılı şarananıñ jınısın anıqtauğa tıyım saldı.

Mwnıñ bäri saldarı. Endi Beyjiñ sebeppen küresip kördi. Qızdı kem sanaytın stereotipti bwzu üşin ülken is-şara bastadı. Mäselen: "Universitet grantına wl men qız talassa, qızğa köbirek jeñildik jasañdar. Meylinşe äyel qızmetkerler alıñdar" - degen bwyrıq berip jatır. Qanşalıqtı nätijeli boların kim bilgen?

Aytpaqşı, qızdı qor sanaudıñ saldarı şığar, jıl sayın jetimder üyine 3-3,5 million qız qaldırıladı. Al key qıtaylar qızdan aqşa jasap jür. Ol bılay: Äyeli ekiqabat ekenin eşkimge aytpaydı. Bosanğanşa kütedi. Wl bolsa, jergilikti äkimşilikke habar beredi, qız bolsa eşkimge tis jarmaydı. Tizimde joq, qwjatsız ösire beredi. Al boy jetkesin älgi «qwjatsız qız» inisin asırauı tiis. Qalağa ketedi. Jezökşelikpen aynalısadı. «Bir balanıñ» qasireti.

SONIMEN...

Däl osı «bir bala» Qıtaydı ğana emes, mınau qoñsı qonğan bizdiñ de zäremizdi wşırğan. 100 millionğa juıq erkekke qıtaydıñ qızı jetpey jatır. «Olar endi körşi elderden özderine qalıñdıq izdep, wrın kele bastaptı»,- degendi köp estidik. Köp jazdıq. Eşqanday ötirigi joq. Ras söz. Talay qaraközderimiz qısıq közderdiñ qoynında ketti de. Resmi Beyjiñ şetke şığuğa talpınğandarğa qoldau bildirip, qarjılay kömektesip te otıradı. Mwnıñ barlığı jasırın emes.

Biraq, biz bilgendi biliktegiler de bildi. Keşteu bolsa da, esti jiıp, vizalıq rejimdi qatayttı. Resey de söytti. Sınalap kirudiñ jolı jabıldı. Birdi aytıp birge kettik. Qayta taqırıpqa oyıssaq. «Bir bala» - Qıtaydı bir bäleden saqtadı. Onı demografiyalıq kollapstan aman alıp qaldı. Biraq talay bäleketke sep boldı. Onı aytıp şıqtıq. Al endi «ekinşi» baladan ne kütemiz? Jaqsılıq pa, älde jamanat pa?

Nwrbek Bekbau

Facebook-tegi paraqşasınan

11 pikir