Beysenbi, 15 Qaraşa 2018
Körşiniñ köleñkesi 1976 5 pikir 17 Mamır, 2018 sağat 12:00

Qıtay biligi orazağa tıyım salıp, mwsılmandarğa şoşqa etin jegizip jatır!

Qıtay bizge körşi qonıstanğan memleket. Şegendelgen şekaranıñ arğı betinde etnikalıq qazaqtar twradı. Olar Qıtay azamatı, ärine. Jungodağı köp jwrttıñ işinde qazaq diasporası edäuir köp. Qazaqtar jalpı Qıtayda jasaytın wlttar işinde adam sanı jağınan 16-orında. 2010 jılı jürgizgen sanaq kezinde tirkelgen resmi mälimetke süyensek, Qıtaydağı qazaq sanı 1,5 millionğa juıqtağan.

1 millionnan astam qazaq İle-Qazaq avtonomdıq okruginde twradı eken. Şañzı avtonomdıq okruginde 120 mıñnan astam qazaq jäne Ürimşide 50 mıñğa juıq qazaq bar. Qalğandarı özge aymaqtarğa qonıstanğan. Bwl da resmi mälimet. Al beyresmi mälimetterge süyensek, Qıtayda wzın-ırğası 2 millionnan astam qazaq twradı. Qazaqtar negizinen Altay, İle, Tarbağatay aymqtarı kiretin avtonomiyalıq oblısta, sonday-aq QHR ŞWAR Mori-Qazaq, Barköl-Qazaq audandarında, Gan'su ölkesiniñ Aqsay-Qazaq avtonomiyalıq audanında jäne az mölşerde Beyjiñde (Pekinde) twrıp ömir sürip jatır. Jalpı bile jüriñizder, şettegi qazaq diasporasınıñ wzın sanı – 5,5 millionğa jetedi. Olardıñ dini – mwsılman. Qıtaydağı qazaqtıñ da wstanatın dini – dästürli islam.

Mine, Qasietti Ramazan ayı kelip kirdi. Jwrt auız bekitip, otız kün orazasın wstauğa niet qıldı. Ökinişke oray, Qıtaydağı mwsılmandar, sonıñ işinde qazaqtar jwrt qatarlı oraza wstap, auız bekite almaytın siyaqtı.

Osıdan birneşe jıl bwrın Qıtay biligi mwsılmandardıñ dini joralğıların wstanuğa kedergi jasap, türli zañdarmen tıyım salğan edi.

Jaqında Qıtay biligi mwsılman jamağatına Ramazan ayında oraza wstauğa tıyım salıp, şoşqa etin jegizip jatır degen aqpar taradı. Bwl turalı qazaqstandıq «arhar.kz» saytı jazdı.

«Osığan deyin meşitterdi bwzıp, qasietti Qwrandı örtegen ortalıq bilik, mine, bes jıl qatarınan Ramazan Ayında qısımnıñ nebir türin arttıruda. Olar mwsılmandar oraza wstamauı üşin türli qwytırqılıqqa baruda», - dep jazadı sayt.

«Atap aytatın bolsaq, olar Ramazan ayında arnayı jalpığa ortaq tüski as işudi mindettegen. Tüski as işuden bas tartqan jan jauapkerşilikke tartılıp, tipti «tärbieleu lager'lerine» de attandırılmaq. Tüski asqa sonımen qatar Islam dininde haram sanalatın şoşqa eti qosılıp, susın retinde alkogol'di işimdikter qoyılmaq. Mwnday täjiribe 2015  jıldan bastap jüzege asuda», dep jazadı atalğan derekközi.

Bwl turalı alğaş bolıp Halıqaralıq dini bostandıq jönindegi Komissiya (USCIRF) ökilderi habarlağan eken.

Qıtaydağı az wlttarğa qarsı jasalıp jatqan sayasi qısım turalı bwqaralıq aqparat qwraldarı birazdan beri jazıp jür. Äsirese, Qıtayda twratın etnikalıq qazaqtardıñ sayasi sürginge wşırap, «sayasi üyrenu lagerleri» men türmelerge naqaqtan-naqaq qamalıp jatqanı jaylı  «Abai.kz» portalı jazğan dürkin-dürkin maqala aqırı Euroqauımdastıqtıñ qwlağına jetti.

Küni keşe «Abai.kz» portalınıñ twraqtı avtorı, Almaniyadağı qandasımız, jurnalist Ömirhan Altınnıñ üşbu hatın negizge ala otırıp, Europarlament jiın ötkizdi. Qıtayda quğınğa tüsken qazaqtıñ jayın talqıladı. Halıqaralıq Adam qwqıqtarın qorğau wyımdarınıñ basşıları bwl bassızdıqtı baqılauğa alıp, şara qoldanatın bolıp kelisti.

Nwrzat Toğjan

Abai.kz

5 pikir