Särsenbi, 14 Qaraşa 2018
Ädebiet 4687 16 pikir 4 Mausım, 2018 sağat 15:48

Segiz qırlı seri Säken 

 

 (Säken Imanasov haqında)

Jwrtımız jampoz jigitterdi «Segiz qırlı, bir sırlı» dep atap, «Jigitke jeti öner de az» dep, ümitin ükilep otırğan. Biılğı jılı tuğanına 80 jıl tolıp otırğan qazaqtıñ körnekti aqını, halıqaralıq «Alaş» ädebi sıylığınıñ laureatı, aq aydındı Alaköldiñ tuması Säken Qwsayınwlı Imanasov ta osı qanattı sözge layıqtı aytulı azamattıñ biri edi. Säken seriniñ segiz qırın sanamalap köreyik:

Säkenniñ birinşi qırı, ärine, aqındıq. Alğaş Säken esimin audandıq gazet betterinen oqıdım. Oquşı kezimde aqındı twñğış ret Üşaral qalasında kördim (Bwrınğı Taldıqorğan oblısı, Alaköl audanınıñ oratalığı. - red). Üstinde şıtırday aq köylek, jeñin şıntağına deyin türip alıptı. Közi esimde qalıptı, qap-qara, jalt-jwlt etken erekşe nwrlı bolıp körindi mağan.

Keyinnen instituttı bitirer  jılı qayınşılap Gur'evke (qazirgi Atırauğa) barğan kezimde kitap dükenin aralap jürsem, közime Säken Imanasovtıñ «Ğaşıq dünie» degen jinağı tüsti. Aqınnıñ twtastay kitabın oqıp, twşınıp, sın maqala jazıp, «Qazaq ädebieti» gazetine joldadım. Bwl meniñ sın janrındağı tırnaqaldı düniem edi. Arada ay ötpey jatıp jarq ete qaldı. Maqalam köldey bolıp, «Qazaq ädebietiniñ» jartı betin alıp jatır.

Köp keşikpey Üşaralda Säken ağanı kezdestirip qaldım. Sälem berdim. Atı-jönimdi ayttım.

- E, sen Alaköldiki ekensiñ ğoy. Men atı-jöniñniñ astında «Gur'ev» dep twrğannan keyin sol jaqtıñ azamatı ma dep jürsem. Qızıq boldı, bir bettiñ joğarğı jağındağı jartısına seniñ maqalañ şığıptı, jaman emes, maqtau, onıñ üstine meniñ şığarmaşılığım turalı eñ alğaşqı kölemdi dünie, al astına Erkeş Ibrahimdi sınağan maqala berilipti. Men Erkeşke «Kördiñ be, meni şığıs twrmaq, batıs moyındağan» dep maqtanıp jürsem. Äy, sen ekensiñ ğoy, -dep, keñkildey küldi.

Sol tanıstıqtan keyin ağamen erkin aralasıp kettik. Rasında, Säken esimi 60-jıldarı ädebietke kelgen Twmanbay, Qadır, Jwmekender qatarında ärkez atalıp jürdi jäne M.Qarataev, D.Äbilev, T.Moldağaliev, F. Oñğarsınova tağı basqalardıñ jazğan kölemdi sın maqalalarınan keyin özin köpşilikke moyındatqan belgili aqındar qatarınan berik orın aldı.

Säken aqınnıñ basqalardan bir erekşeligi - şabıt izdep, tañdı tañğa wrıp, jır jazğan adam emes. Kelesi kitabın baspanıñ taqırıptıq josparına engizip alğannan keyin, köbinese «Almatı» sanatoriyasınan bir bölme alıp, eki ayday eşkimmen aralaspay, tapjılmay jazuğa otıratın. Meniñ oyımşa, jıl boyı jır onıñ  oyında pisip jüredi de, sol bir-eki ayda siya bop sorğalap, qağaz betine tüsetin siyaqtı. Jazuı da birşama ädemi bolatın, tüzetuler biren-saran ğana wşırasatın. Köbinese qara siyanı qolaylı köretin. Sonan keyin taqırıptar boyınşa jiliktep bölip, taraularğa ornalastırıp barıp, atauın qoyatın. Kitabınıñ atın balaşa ayalaytın, sondıqtan bolar, ädemi aytılatın, jağımdı estiletin, tipti köpşilik qoldana bermeytin ataulardı tañdaytın. «Bel-beles», «Jaydarman», «Jebe», «Ötkirdiñ bizi», «Altın aymaq», «Adırna», «Aq dariğa» solay tudı.

«Säken – aqiıq aqın» desek, öz ağamızdı özimiz maqtağan bolıp şığamız, qalay bolğanda da, ol qazaq poeziyasında öziniñ töl qoltañbasın qaldırıp ketken, dara talant, süley suretker.

Wyıtıp eldi sözine,

Jwmılar bolsa janarı.

Aqınnıñ özi-özine,

Eskertkiş bolıp qaladı,-

dep jazğanı da şındıqqa aynalıp keledi.

Ekinşi bir qırı – jurnalistigi. Säkeñ biraz uaqıt Wyalıdağı mektepte mwğalim boldı. 1963 jıldan audandıq «Jaña ömir» (qazirgi «Alaköl») gazetine tilşi bolıp ornalasadı. Audandıq gazet jas talant üşin ülken ömir mektebine aynaladı. Jer kördi, el kördi, qalamın wştadı.

Auılda twram, dosım, men,

Auılda ösken jan az ba?

Quat ap örşil osı ünnen,

Tönemin appaq qağazğa,-

dep jazatını da osı kez.

Audandıq partiya komiteti orden alğan bir ataqtı şopan jöninde oçerk jazu jöninde tapsırma beredi. Redaktor bwl jauaptı iske qalamı jüyrik Säkendi qolaylı köredi. Aldımen şaruaşılıq ortalığına barğan ol şalğaydağı mal qıstauına attanadı. Jolay adamdarmen söylesedi, taqırıbın äbden zertteydi. Söytse, ağa şopannıñ atağın şığarıp jürgen kömekşisi asa malsaq adam bolıp şığadı. Aqırı, jas tilşi ordendi şopandı emes, onıñ kömekşisi turalı «İrbitjan orden alğan joq» degen taqırıppen gazetke oçerkin jariyalap jiberedi. Onıñ üstine «Qızım, sağan aytam» degen taqırıppen audandıq gazettiñ iesi - aupartkomnıñ jwmısın sınağan maqalası qosa şığadı. Erteñinde aupartkomda u-şu, ayğay-attan. Qalamgerlik jolda tüzu joldan taymağan Säkeñ öziniñ qaysar minezin bayqatıp, «ar aldında dar aldında twrğanday» aqiqat tuın joğarı köteredi. Keyinnen oblıstıq gazettiñ üş audandağı menşikti tilşisi bolıp eñbek etedi. Biraz jıl «Leninşil jas» («Jas Alaş») gazetinde jwmıs jasadı. 90-jıldarı Twmanbay Moldağaliev  basqarğan «Baldırğanda» qalam tartıp, balalarğa arnalğan bir şoğır tamaşa jırların jazdı. Jiırma jılğa juıq ğwmırı «Jazuşı» baspasınıñ qabırğasında ötti. Säken ağa qay qızmette bolsa da aragidik respublikalıq gazetterge uaqıtpen ündes özekti maqalaların jariyalap twrdı.

Üşinşi qırı – qayratkerligi. Ol eñbek jolınıñ bastauında qalamımen qoğam damuına ün qosıp otırsa, marqaya kele öziniñ jeke twlğasımen qoğamdıq ortada tanıla bastadı. Alğaşqı memlekettik qızmettegi ornı oblıstıq partiya komitetiniñ nwsqauşılığı edi. Mwnda biraz qızmet etkennen keyin joldamamen Mäskeudegi Joğarı partiya mektebine tıñdauşı bolıp qabıldanadı. Bitirip kelgennen keyin keminde aupartkomnan hatşılıq orın berilui tiis bolsa da, onıñ minezinen qaymıqqandar oğan qızmet wsına qoymadı. Almatıda qalıp, baspagerlik jolğa tüsti.

90-jıldarı täuelsizdiktiñ alğaşqı jıldarında demokratiyalıq jolmen Joğarğı Keñeske deputat saylau kezinde Alaköl audanınan kandidat bolıp tirkeldi. Audandıq saylau komissiyasınıñ törağası edim, eki ottıñ ortasında qaldım. Bir jağında - Säken ağa, ekinşi jağında - jurnalist, qayratker Kamal Äbdirahmanov. Ekeui de mağan böten emes. Biraq el deputattıq mandattı Säken ağağa berdi. Amal ne, az ğana uaqıttan keyin Parlament tarap, ağa deputattıq jwmıstıñ qır-sırına boylap kirise almadı.

Bir jarım jıldan astam oblıstıq äkimdikte apparat basşısınıñ orınbasarı-baspasöz qızmetiniñ jetekşisi bolıp qızmet atqardı. Ondağı ömiri Säken ağanıñ «Kündeliktiñ keybir betteri nemese oblıs äkimşiliginde ötken on segiz ay» memuarında körinis taptı.

Sinoptiktey aua-rayın däl bilgen,

Sezip twrmın – boladı endi aldım keñ.

... Joğarığa qaraymın dep jürgende,

Qanşa jırdıñ obalına qaldım men,-

dep qızmettegi ğwmırına ökinse:

Därejem bolmasa da dürildegen,

Öleñde orın taptım büginde men,-

dep, özin-özi jwbatatını da bar.

Bir qırı – audarmaşılığı edi. Sol jıldarda zaman talabı ma, älde üstemdik qwrıp twrğan orıs tiliniñ äseri me, Säken ağa twstastarınıñ deni audarmaşılıqqa jii baratın. Onıñ üstine qalamaqısı da joğarı edi.

Ağanıñ audarmaşılıqqa keluine özi qızmet atqarğan audandıq gazettiñ  äseri de mol bolğan siyaqtı. Öytkeni eki tilde birdey şığatın audandıq gazette audarmaşılar twraqtay qoymaytın. Sebebi, partiyalıq gazettiñ talabı da qattı edi, eki tildi de egiz emgen, täjiribeli audarmaşı bolmasa, är jurnalistiñ jazu mäneri ärtürli bolğandıqtan, onı dälme-däl audaru känigi tärjimaşıldıqtı qajet etetin. Osı sınaqtan müdirmey ötken Säken ağa audandıq gazettiñ qarabayır audarmasınan körkem audarmağa qadam basqan siyaqtı. Ol tärjimalağan şığıs şayırı Jalaladdin Rumi, orıs aqındarı A. Kol'cov, V. Mayakovskiy, angola aqını A. Netto, saha M. Efimov, qırğız A. Rısqwlov, S. Jusuevterdiñ tuındıları qazaq tilinde jatıq söylep ketti, sol jıldarda jıl qorıtındısı boyınşa Jazuşılar ordağınıñ jinalıstarında jaqsı jağınan atalıp jürdi. Men özim Qırğızstannıñ Qazaqstandağı elşisi, aqın Aqbar Rısqwlovtı audaru sätine kuä bolğanım bar. Ol avtormen jüzdesip, äñgimelesip, şığarmaşılıq auqımın tereñ zerttep barıp, audarmağa kirisetin. Säken ağanıñ äseri inisi Sekenge de tiip, ol da audarma salasında qomaqtı mwra qaldırdı.

Endi bir  qırı – akterligi. Nemistiñ wlı jazuşısı Lion Feyhtvangerdiñ «Talantlivıy çelovek talantliv vo vsem» degen qanattı sözi bar. Osı söz Säken Imanasovqa keletindey. 60-jıldardıñ basında el eñsesin kötergen bir kezeñderde elimizdiñ tüpkir-tüpkirinde mädeniet pen öner jandana bastadı. Oğan sebep – jastardıñ şığarmaşılıqqa bet bwruı. Alıstağı Alakölde de önerdiñ alğaşqı qarlığaştarı sahna önerin meñgeruge wmtıldı. Almatıda öner salasında oqitın Mayra Omarbaeva men Küläş Qajığalieva jazda auılğa kelip, alğaş ret talaptı jastardıñ basın qosıp, «Qozı Körpeş – Bayan swludı» sahnalaydı. Qozınıñ rölin Nwrlıbay Elubaev, Bayannıñ rölin Küläş Qajığalieva, al Qodardıñ obrazın Säken Imanasov somdaydı. Rejisseri – Mayra Omarbaeva.

Olar auıl-auıldı aralap, key jerde klubta, key jerde mektepte, key jerde tipti aşıq alañqayda spektakl' qoyadı. Qoyılımda Qozı men Qodardıñ beldesip, küresip, ayqasatın jeri bar. Scenariy boyınşa Qodar jeñilui kerek. Alayda «Jırda Qozı Qodardı jeñdi eken dep, somaday Säken taldırmaş Nwrlıbaydan jeñilmeydi» dep, Säken ağa birazğa deyin sahnada küresip twrıp aladı. Rejisser «jeñil, jeñil» dep şırıldap jatsa da, «Qodar» qıña qoymaydı. Sonda Nwrlıbay «Aynalayın, Säken, jığıla salşı» dep ötinetin körinedi. Söytip, seriktesin  şarşatıp, jalındırıp  barıp, «Qodar» äreñ tize bügedi eken.

Kelesi bir qırı – äñgimeşildigi edi. Äñgimeni mayın tamızıp aytatın. Tipti ol kisiniñ bir äñgimesin birneşe ret tıñdağanım bar. Sonda oy, söz qospay, aldıñğı soqpağınan şetkeri şığa qoymaytın. Tek söz ärin qosıp, boyauın san märte qwbıltıp otıratın. Säken ağanıñ äñgimesindegi zamandastarın nemese qalamdastarın körmeseñ de, keyin kezdeskende ejelgi tanısıñday bolıp ketetin. Bir tañ qalatınım, sol küngi aua-rayın, tipti äñgime keyipkeriniñ üstindegi kiimine deyin bwljıtpay aytatın.

Simpatiya, antipatiya degen bar. Bir adamdı Säken ağa aytqanda jaqsı körip otırsañ, bireudi körmeseñ de jek körip qalasıñ. Öytkeni äñgimeşi keyipkerin täptiştep twrıp beyneleytin. Keyin memuarlıq twrğıda jazğan «Qalam men zaman», «Zamandastarım men qalamdastarım» tuındılarında sol bayağı biz auızeki tıñdağan äñgimeler körkemdelip, kelisti bolıp qağazğa tüsken eken. Özi ünemi Qasım Qaysenovti äñgimeniñ şeberi dep asa zor bağalaytın.

Biz keyde jeñil kölikpen Almatıdan Alakölge deyin birge şıqqan kezimizde qala şetinen-aq ağa äñgime tizgigin ağıtatın. Arakidik toqtap, tamaq jibitip alsaq ta, Änuar Älimjanovtıñ kögildir tauları körinetin aymaqqa jaqındağan kezde onıñ tamağı kebersip, qırıldap söyley almay qalatın. Sonda da aldımen «aşısın», soñınan tättisin öñeşten ötkizgen soñ, wrşıqqa şüyke iirgendey, äñgime auanı tağı da tolığa, molığa tüsuşi edi.

Sol äñgime arnasında öziniñ de beynesin, twlğasın somdap otıratın. «Köke, Siz minsiz bas keyipker bolıp kettiñiz ğoy», - dep, qaljıñğa bwrsam, «Sen bwl ağañdı oñay dep oylama» dep, arı qaray jalğastıra beretin äñgimesin.

Tağı bir qırı – seriligi. Qadır Mırza-Äliniñ «Aqınğa kerek aqıl köp, tentektik kerek azdağan» degen öleñ joldarı Säken ağağa arnalğanday. Aqınnıñ 60 jıldığı Alakölde toylanıp jatqan mereytoylıq dastarhanda bizdiñ öñirde «poltara qazaq» atanıp ketken jezdemiz Seydeş Mwqametşin «Säken jas kezinde huligan bolğan, osı Üşaralda talay töbelesin körip edim» degen sözine kökemniñ «Osınday kädeli jerde aytatın söz be edi?» - dep qattı renjigenin körgen edim.

Degenmen «Jel bolmasa, şöptiñ bası qimıldamaydı» degendey, öz auzınan da, twstastarınıñ auzınan da ağanıñ jas kezindegi «erlikterin» talay estidim. Üşaraldağı orıs, çeşen jastarımen janjaldasıp qalğanda, beşpetti laqtırıp, jeñdi türip, soyqanğa qorıqpay kirip ketetinin közkörgender jır ğıp aytatın.

Közsiz kirip qaydağı eregeske,

Ketetin de keşegi men emes pe?

Bizden qalğan, şırağım, qıp-qızıl dau,

Qırıq-pışaq, qım-quıt töbeles te, -

dep jazğan edi.

Jalpı özine söz kelgende, betiñ bar, jüziñ bar demey, aytıp salatının memuarında maydalap jetkizetini bar. Oblıstıq äkimdikte qızmette jürgende basşılar Nwrqadilovke, Doljenkovke jäne basqalarğa qaratıp aytqan sözderi, söz joq, memlekettik qızmet twrğısınan kelgende eşqanday şeñberge sıymaydı. Bwl aduındı aqınnıñ auızdıqqa könbeytindiginiñ, bilik ağınımen jüre bermeytindiginiñ anıq belgisi bolatın. Bir twsta men de memuarğa keyipker bolıp ketip, keyin «Şındıq pen şabıt» degen äñgimemde sol oqiğanı tarqatıp aytqanım bar edi. Sol jağdaydan keyin ağa ekeumizdiñ aramızğa söz tüsip, alşaq jürgen kezderimiz de bolğan. Alayda jaratılısınan tarpañ, asau minez alapat aqınğa memlekettik qızmettiñ keybir tım resmi twstarı tüsiniksizdeu de bolğan şığar dep oylaymın.

Birde dekan Temirbek Qojakeev Säkenge renjip: «Sen, bükil qazaq poeziyasın öziñ jasap jürgendey, jan bitkendi mensinbey, kekireyip jüresiñ, kimsiñ sen osı?!», - dep qattı renjise kerek. Sonda Säken «Men Qoja...keyip emespin, men Imanasovpın. Imanasov degen bwl basqalardan imanı asıp twr degen söz» dep jauap qatqan eken.

«Minez degendi, ädette, «tentek», «teli», «wrda-jıq» degen süykimsiz mağınada tüsinetinimiz bar. Al men kündelikti ömirdiñ ileuine köne bermeytin, är qwbılıs, är kezeñ jaylı öz pikiri, öz tüyini bar, bireu ayttı dep attana şappaytın aqın retinde minezdi aqın degendi aytıp otırmın»,- deydi Säken ağa turalı Fariza Oñğarsınova. («Qazaq ädebieti»,12.07.1985.).

Aqın ağamen birge jürgende bir bayqağanım, ol töñiregindegi barlıq adam, tipti twtas el tek özine ğana qızmet etuge tiis dep oylaytın siyaqtı bolıp körinetin. Özin basqalardan erek wstap, nazar audartıp, barınşa sändi kiinip, bar twlğasımen özgeşelenip twrğandı jaqsı köretin. Sondayda:

Qoy, ağayın, meni jaqsı köriñder,

törge öteyin, tik türegep orın ber.

Jegjat bitken japırılıp qoğaday,

täjim etip twrsın bügin keliñder!,-

deytin.

Sirä, sol daralıq qasietten şığar, köp närsege köñili tolmay da jüretin. «Han aldına barğanda, han tappadı minimdi, bi aldına barğanda, bi qaqpadı tilimdi, öz elime barğanda, itke bersin künimdi» dep, Töle bi ayttı degen sözdi jii auızğa alatın. Sondıqtan bolar, onıñ jırlarında jerlesterine, ağalarına, twstastarına, inilerine degen ökpe-naz jii kezdesedi. «Sınıqtan basqanıñ bäri jwğadı» ma, älde egdelik alğışarttarınıñ aldı ma, äyteuir, ağalıq jasqa jetken meniñ öz basımnan da key-keyde säl-päl närsege bola inilerime degen keyisti kirbiñ sezilip qalatının bayqap qalamın.

Segizinşi qırı – karta oynaudıñ şeberi edi. Mümkin, qwmar oyınğa jatatın karta turalı söz qozğamauımız da kerek pe edi. Degenmen kartanıñ da kartası bar. Sonau korol', patşalıq zamannıñ özinde kartanıñ keybir türlerin tek aqsüyekter ğana oynasa kerek. Ağanıñ kartası, seriler men perilerdiñ oyını – preferans. Bwl bir - jazıp-sızıp oynaytın, elitalıq oyın. Men özim bwl oyınğa ıntıqtığım joq bolğandıqtan, köbinese sırtqarı qalatınmın. Degenmen «üşinşi qolğa kereksiñ» degen ağa sözin jerge qaldırmay, älippesin özi üyretkennen keyin, aralasatınım boluşı edi. Biraq ömiri qolım şığıp körgen emes, sirä, karta da sezetin boluı kerek, iştartıp oynamağannan keyin, köbinese ämiyanım tez bosap qalatın.

Säken ağa karta oynağanda kädimgi qızılğa tüsetin bürkittey qomdanıp, barlıq ınta-şıntımen kirisip, qağazdıñ tüzu sızılğanın, qalamnıñ jürdektigin qalap otıratın. Karta säl dwrıs ülestirilmese, qalam jazbay qalsa, jañağı köteriñki köñildi alaşwbar bwlt basıp, mineziniñ kidiligi wşqın beretin.

Ağanıñ Joğarğı Keñeske saylauğa tüsip jatqan kezi edi. Bizdiñ üyde bir joyqın oyınğa kuä bolğanım bar. Ataqtı partizan jazuşı Qasım Qaysenov, dramaturg jerlesimiz Qwttıbek Bayandin, Säken ağa – üşeuiniñ preferans oynap, tañdı tañğa wlastırğanın kördim. Alğaşqıda-aq meni baqtaşı mingen baqa ayğır sekildi aynalımnan şığarıp tastadı. Sonda bayqadım, bwl nağız maydan, ie, qarusız maydan eken. Aqıldıñ ayqası, qulıqtıñ qaqtığısı, közdiñ arbasuı, sözdiñ silkilesui - bäri osında. «Prikuptıñ» astında Süleymen patşanıñ qisapsız qazınası jatqanday, janarları tesip öterdey qos kartağa qadaladı. Sol kezde jetpistiñ jelkesindegi qart partizan jau tılında jürgendey jan-jağına jiti qarap, kartasın sığalap aşıp, «mizer» oynap, köbine-köp qarsılastarınıñ qarımın jazdırmaydı. Säken kökem bolsa - soğıstıñ soyı, alamannıñ aqtañgeri. Qwttıbek te oñay şağılatın jañğaq emes, qadam basqan sayın qatayadı, jauar kündey kürkirep qoyadı. Osı üşeudiñ wştasuı üş maydannan şıqqan üş batırdıñ birin-biri şaynap tastar şayqasınday edi. Bir erekşeligi -  Säken kökem «maydannan» oljasız şıqpaytın, wtqanda qarsılasınan bir tiınına deyin sanap almay, kelesi partiyanı bastatqızbaytın.

Ömiriniñ soñğı jiırma jıldar bederinde Twmanbay kökemmen «King» oynaytın. Bwl oyınğa da meni üyretip edi, tegi qonbaytın närse qonbaydı eken, äriptes joqta bolmasa, olar meni asa qıstamaytın. Osı oyınnıñ keybir sätterin Säken seri jır joldarına da tüsirdi. «Karta oynau kezindegi Twmanbay kökeme minezdeme» degen öleñinde:

Stolıñdı sausaqpen sırt etkize qattı wrıp,

qiğaş tastap kartasın, qırın qaray laqtırıp,

qolı jürip bergende külmeñ qağıp Twmekeñ,

ändetedi-au deysiñ bir arğımaq jal at minip...

Aynalımda kelesi sap tiılıp jañağı än,

Abırjıp-aq qaladı älgindegi nän ağam!

Oyını ğoy kartanıñ,

karta degen bwl itiñ,

kimniñ ğana, Qwday-au, köñiline qarağan.

Qoynına kep kirgendey siıqsızdau bir kempir,

Qalmaydı endi ağamda älgindegi türden tür.

Äldeneni kübirlep, kürmele me, qaytedi,

Qara tastıñ özin de qiıp tüsip jürgen til!

...Kezegimen kartañız aynalğanda tağı bir,

Twmekeñniñ qaytadan janıp berip bağı –dür.

Ändetse de tünimen, är ketse de türinen,

Wtıp şığar tübinde Säkeniñdi bäribir!...

Twmekeñ de qarımtalap «Säkenjan, karta oynayıq, karta oynayıq» degen taqırıpta öleñ tüzgeni bar. Jalpı, bwl oyın üstinde aqındar bir-birimen jaqın aralasatın, birin-biri tereñ tani tüsetin, eñ bastısı - ädebiet turalı, jekelegen qalamgerler jöninde de äñgime keñinen öristeytin.

Mine, aq aydındı Alakölden şığıp, altı Alaşqa aqındığımen tanılğan men biletin seri Säkenniñ segiz qırı osınday.

Ahmet Kendirbekwlı

Abai.kz

16 pikir