Düysenbi, 16 Qırküyek 2019
Alañ 2502 18 pikir 4 Jeltoqsan, 2018 sağat 12:17

Komsomoldı toylağan qazaq biıl Alaş qayratkerlerine arnap ne istedi?

Bıltır «Alaştıñ 100 jıldığı» deytin ayşıqtı datanı el bolıp atap öttik. Atap öttik dep dalitıp darday qıp aytqanımızben, qazaqtıñ azattığı jolında aqtıq demi üzilgenşe küresken Alaş qayratkerlerine, babalar ruhına biz, bügingi wrpaq, bügingi Qazaqstan layıqtı qwrmet körsete aldıq pa? Bireuler «iä, körsettik» deydi, endi bireuler kerisinşe.

Alaş pa, Komsomol ma?

Biıl biz sol arıstarımızdı ayausız, qasaqana qırıp salğan Keñestik jüyeniñ bastauış sınıbı sanalatın «Komsomoldıñ 100 jıldığın» äjeptäuir äspettedik. Qañqası qurap, eşkimge kereksiz qalğan Keñestiñ sol bir datasın memlekettik masştabta atap öttik. Azattıqtıñ altın besigi atanğan Almatıda dürkiretip duman ötkizdik. Täuelsiz Qazaqstan Parlamentiniñ «men» degen deputattarın, qala berdi Reseyden elşimizdi aldırtıp asta-tök toy qıldıq. Qazaqstannıñ halıq artisterin äkelip äueletip än saldırdıq. Täuelsiz Qazaqstannıñ äskerine Keñestiñ, Komsomoldıñ tuın wstatıp, onı qorğattıq.

Komsomoldıñ 100 jıldığın Almatıda dürkiretip toylağan öli komsomoldıñ ölmegen ökilderi bwl toydı Qazaqstannıñ öñirlerinde de atap ötti.

Soraqı bolğanda Qazaqstannıñ negizgi zañ şığaruşı organı sanalatın Mäjiliste deputattar bir-birin qwttıqtap, eski odaqtı köksedi. Ol jiınğa kimder barğanın bwğan deyin de jazdıq. «Qızıldardıñ qwyırşıqtarı mem-qızmetten ketsin» dedik, Täuelsizdikti tärk etken şendileri Täuelsizdik wrpaqtarınan keşirim swrasın dedik. «Läm-mim» degen deputat tabılmadı. Bılq etken bireu bolğan joq. Kerisinşe, «jastar tarihtı wmıtpauı kerek» dep kölgirsidi. Jä, ol turalı qaytalap jatpayıq, mine silteme: https://abai.kz/post/79906

Keñestik jüye bilep-töstegen 100 jılda qazaq qoldan jasalğan eki aşarşılıqtı, repressiyanı, düniejüzilik soğıstı ötkerdi. Keñestik jüye qazaqtıñ 3/1-in qasqana öltirdi. Keñestik jüyeniñ kez kelgen elementin wlıqtau – Täuelsizdikti moyındamaumen teñ edi.

Ökinişke oray Qazaqstannıñ, qazaqtıñ Täuelsizdiginiñ jolında qwrban bolğan atalarımızdı mwnşa qwrmettegen joq edik. Mem-minberde komsomoldı aqtağanday, Alaş qayratkerlerin aqtağan deputat boldı ma, aytıñızdarşı? Joq. Öytkeni, Bojko, Seydumanov, Swltanov, Jwmağwlov, Äytimova, Ahmetbekov, Kosarev, Smirnova, Sızdıqov, Zvol'skiy men Muradovtardıñ milarınıñ qırtıs-qırtısın äli künge sol kelmeske ketken Keñestiñ elesi kezip jür. Ökinişti bolsa da şındıq sol!

Al biıl ne istedik?

Biıl Alaştıñ jüz birinşi jılı. Jo-joq, tük bitirgen joqpız demeymiz. Azdı-kem atqarğan şarualar bar. Endi solarğa toqtalayıq.

Biz «Alaş» dep söyleymiz. Bizdiñ şendi-şekpendilerdiñ de auzında «Alaş» bar. Ökinişke oray, qwrğaq auız, köpirme sözdi ärkim sapıradı. Al naqtı iste şe? Aytamız, qazir.

«Aq jol» Alaş üşin ne istedi?

Qazaqstannıñ qazirgi Parlamentinde «Aq jol» demokratiyalıq partiyası bar. «Aq jol» partiyası Alaştıñ izbasarımız deydi, özderin. Alaş qayratkerleriniñ ruhına arnap atqarğan şaruaları da joq emes. Oğan közimizdi jwma almaymız. Sözimiz swyıq şıqpas üşin biz atalğan partiyanıñ biılğı jılğı bağdarlamasın qarap şıqtıq.

«Aq jol» Demokratiyalıq partiyası jäne eldegi ahual» attı sayasi bağdarlamasınıñ «Aq jol» partiyasınıñ qazirgi zamandağı röli men orını» deytin tarauında bılay dep jazılıptı:

«Bizdiñ partiya wlttıq memlekettilikti qalıptastırudıñ irgeli negizderin qalağan,  wlttıq müddelerimizdi älemdik örkeniettiñ üzdik jetistikterimen wştastıru negizinde, qazaq qoğamın europalıq jolmen  jañğırtudı öziniñ maqsatı etken «Alaş» wlt-azattıqqozğalısınıñ izbasarı bolıp tabıladı.  «Alaş» qozğalısınıñ bazalıq qwndılıqtarı – wlttıq derbestik, liberalizm, demokratiya, jeke twlğanıñ qwqıqtarı men bostandıqtarı, önimdi narıqtı ekonomika, etnostar men dinderdiñ teñ qwqıqtılığı - bizdiñ bağdarlarımız bolıp  qızmet etuin jalğastıradı». 

Äri qaray, «Qazaqstan halqınıñ ruhani jäne mädeni salalarınıñ damuı» deytin tarauda:

«Alaş» qozğalısı qayratkerleriniñ ideyalıq közqarastarın zerdeleu jäne köpşilikke, sonıñ işinde orıstildi auditoriyalarğa da taratu jäne olardıñ HHİ ğasırda, äsirese qazaqstandıq qoğamdı europalıq jolmen äleumettik, sayasi jäne ekonomikalıq jañğırtu böliginde qajettiligi jöninde bağdarlama qabıldau», dep partiyanıñ atqaruğa tiis şaraların özine mindetteydi.

Mine, sol mindetti partiya qanşalıqtı atqardı, biıl? Ret-retimen jazayıq:

2018 aqpan. «Orenburgskiy put' Ahmeta Baytursunova» attı kitaptıñ twsau keseri boldı.  Alaş ziyalıları Resey tarihşılarınıñ nazarında attı jiını ötti. Onda  Orınbor memlekettik pedagogikalıq universiteti tarih kafedrasınıñ meñgeruşisi, professor Sergey Lyubiçankovskiy men osı kafedra docenti Tat'yana Tugay, Orınbordağı «Bäyterek» qayırımdılıq qorınıñ jetekşisi Saule Sovhozovna, «Aq jol» partiyasınıñ Almatı oblıstıq filialınıñ törağası Meyraş Şınasılova, törağa orınbasarı Erlan Aqjolov qatıstı.

2018 säuir. «Aq jol» demokratiyalıq partiyası 2018 jılğı «HHI ğasırdağı Alaştıñ Aq jolı» Jalpıwlttıq Bayqauınıñ bastalğanın jariyaladı.

Azat Peruaşev quğın-sürginge wşırağan atalarınıñ suretterimen şeruge şığudı wsındı

2018 mamır. 31 mamır –  sayasi quğın-sürgin men Aşarşılıq küni – «Aq jol» demokratiyalıq partiyasınıñ deputattarı men Ortalıq keñsesiniñ qızmetkerleri quğın – sürgin qwrbandarına arnalğan «ALJIR» qasiret keşeninde bolıp, gül şoqtarın qoydı. Mäjilis deputatı Azat Peruaşev äriptesterine keleşekte osı küni quğın-sürginge wşırağan atalarınıñ suretterimen şığudı wsındı. (Bessmertnıy polktıñ analogı retinde)

2018 tamız. Oral qalasında alaştanuşı, tarih ğılımdarınıñ kandidatı, Batıs Qazaqstan innovaciyalıq-tehnologiyalıq universitetiniñ professorı Dämetken Süleymenovanıñ «Jahanşa Dosmwhamedov häm qazaq avtonomiyası» attı jaña kitabı jarıq kördi. Demeuşilik jasap, kitaptı şığarğan «Aq jol» partiyası.

2018 qırküyek. Azat Peruaşev Sankt-Peterburg Orman tehnologiyalıq universitetiniñ rektorına osı oqu ornınıñ tülegi Älihan Bökeyhannıñ memorialdı taqtasın ornatu turalı wsınısın joldadı.

2018 qırküyek. «XXI ğasırdağı Alaştıñ Aq jolı» Jalpıwlttıq Bayqauına wsınılatın jwmıstardı qabıldau merzimi köpşiliktiñ ötinişi boyınşa 2018 jıldıñ 1 qaraşasına deyin wzartıldı.

2018 qazan. Ereymentau öñirinde Peruaş Kärimwlına jäne Alaş wstanımı üşin qwrban bolğan arıstarğa arnalğan respublikalıq jarıs ötti.

Peterborda Älihanğa eskertkiş taqta ornatıladı

2018 qazan. «Aq jol» partiyasınıñ wsınısımen Sankt-Peterborda Älihanğa eskertkiş taqta ornatılatın boldı. Bwl wsınıstı, yağni eskertkiş taqta ornatudı «Aq jol» Demokratiyalıq partiyasınıñ törağası, Mäjilis deputatı Azat Peruaşev bastağan parlamenttik frakciya wsınıp, atalmış Universitettiñ rektorına arnayı hat joldağan bolatın. Nätijesinde osınday sätti de, quanıştı şeşim qabıldandı.

2018 qaraşa. Aqtöbede «XXI ğasırdağı Alaştıñ aq jolı» attı jalpıwlttıq bayqaudıñ ekinşi kezeñi ötti.

2018 qaraşa. Azat Peruaşevtıñ Älihan Bökeyhanğa arnalğan estelik taqtanı ornatu wsınısı boyınşa joldağan hatına Qazaqstan Respublikasınıñ Reseydegi elşisi I. Tasmağambetov jauap berdi.

Bwdan bölek QR Parlamenti Mäjilisiniñ  «Aq jol» frakciyası bıltır da, biıl da deputattıq saual joldap, Wlt kösemi Älihan Bökeyhan şığarmalarınıñ tolıq jinağın jäne Alaştanuşı ğalımdardıñ 20-ğa juıq zertteu eñbekterin şığaruğa byudjetten qosımşa qarjı böludi swradı. Nätijesinde, biıl QR Mädeniet jäne sport ministrligi atalğan şığarmalardı basıp şığaruğa qwlıq tanıttı.

Osı rette jıl sayın dästürli wyımdastırılıp kele jatqan «XXI ğasırdağı Alaştıñ aq jolı» attı jalpıwlttıq bayqauı jaylı bir auız söz aytqanımız jön bolar.

Biıl bwl bayqauğa wzın-ırğası 150 adam qatısqan eken. Bwl jüz elui Alaş qayratkerleriniñ mwrasın zerttep jürgen jiırmadağı jastar.

Rasında, bwl bayqaudıñ sanaları keñestik kesir ideologiyamen ulanbağan, Alaş arıstarın, Älihan Bökeyhan bastağan Wlt ziyalıların pir twtatın Täuelsiz sanalı azat wrpaqtı tärbieleude mañızı erekşe.

Alaş qayratkerlerin wlıqtap, keler wrpaqqa nasihat etip jürgen jalğız «Aq jol» desek tağı jaraspas. Ükimet, Halıqaralıq wyımdar men jekelegen azamattardıñ da atqarğan az-kem şaruaların aytayıq.

TÜRKSOY

TÜRKSOY halıqaralıq wyımı biılğı jıldı Mağjan Jwmabaevtıñ 125 jıldığı men qırğız jazuşısı Şıñğıs Aytmatovtıñ 90 jıldığına arnadı.

2018 aqpan. Türki akademiyası halıqaralıq wyımı (TWESCO) Astanada «Türki äleminde twlğalar tağılımı» seriyası boyınşa Alaşordanıñ 100 jıldığına oray «Alaş äskeri: tarihtan tağılım» taqırıbında ekinşi seminar wyımdastırdı.

2018 aqpan. B. Äbdiğaliwlınıñ «Alaşordanıñ äskeri qwrılımı (1917-1920 jj.)» attı kitabınıñ tanıstırılımı ötti. Tuındınıñ işinde 11000 familiya kezdesedi.

2018 säuir. Parijdegi YUNESKO-nıñ ştab-päterinde Miçigan ştatınıñ universitet professorı Timur Kojaoğlı öziniñ «Mağjan - ottıñ, erkindik pen mahabbattıñ aqını» attı kitabın tanıstırdı.

2018 qazan. Mağjannıñ tañdamalı tuındıları qırğız tilinde jarıq kördi.

2018 qazan. TÜRKSOY halıqaralıq wyımı Makedoniyanıñ Skop'e jäne Gostivar qalalarında «Türki äleminiñ wlı perzentteri» attı halıqaralıq ğılımi konferenciyalar ötkizdi.

Onda Skop'e qalasındağı Makedoniya memlekettik universitetiniñ Türkologiya böliminde jäne Gostivar qalasındağı Vizion universitetterinde ötkizilgen konferenciyalardıñ nätijesinde Mağjan Jwmabaevtıñ mwraların makedon tiline audaru kelisildi.

Jekelegen azamattar

2018 aqpan. «Tar zaman» telehikayası Wlttıq arnada naurız ayında körsetile bastadı. «Tar zaman» telehikayası 14 epizodtan twradı. Onıñ keyipkerleri - bir ğasır bwrın azattıq üşin küresken Alaşorda qozğalısınıñ kösemi men müşeleri. Bwl serialda jalpı 37 tarihi keyipker beynelengen.

2018 aqpan. Belgili tarihşı Berik Äbdiğalidiñ «Alaşordanıñ äskeri qwrılımı» men «Voisko Alaş» kitabın elimizdegi äskeri kafedrası bar joğarı oqu orındarınıñ bağdarlamasına engizu wsınıldı. Wsınıs avtorı Mäjilis deputatı Abay Tasbolatov.

2018 säuir. Belgili jurnalist Janbolat Mamay «Alaş Resupblikası jeñgende...» attı derekti fil'm äzirlep şıqtı.

2018 mausım. Oralda ağartuşı-oyşıl, Alaş qayratkeri Ğwmar Qaraş şığarmalarınıñ üş tomdığı tanıstırıldı. Joba avtorı - «Jayıq Press» JŞS bas direktorı Jantas Safullin.

2018 qaraşa. «Alaş tuı astında» derekti fil'mi jarıq kördi. Fil'imniñ scenariyin jazğan – Bolat Mürsälim. Rejisseri – Ergen Toqmurzin. Fil'mniñ twsaukeseri qaraşa ayında Astanada ötip, oğan birqatar sayasatkerler men tanımal twlğalar qatıstı. Fil'm QR Mädeniet jäne sport ministrligi tapsırısı boyınşa Ş.Aymanov atındağı «Qazaqfil'm» AQ «El» prodyuserlik ortalığımen birlese otırıp tüsirilgen.

Ükimet pen jergilikti basqaruşı organdar

Qızılorda

2018 säuir. Qızılordada körnekti memleket jäne qoğam qayratkeri Mwstafa Şoqay jayında tüsirilgen «Ardağı edi türkiniñ» attı derekti fil'm körermenge jol tarttı.

Pavlodar

2018 mamır. Pavlodarda №25 jalpı orta bilim beru mektebinde öñirdegi twñğış «Şäkärimtanu» ortalığı aşıldı. Ortalıq Şäkärim Qwdayberdiwlınıñ 160 jıldığı ayasında jüzege asqan.

Qızıljar

2018 mausım. Qızıljarda Qazaqtıñ wlı aqını, Alaş qozğalısınıñ qayratkeri Mağjan Jwmabaevtıñ 125 jıldı atalıp ötti. Ğılımi-praktikalıq konferenciya ötti. Konferenciyanıñ aşıluında söz söylegen oblıs äkimi Qwmar Aqsaqalov öñirde aqınnıñ mereytoyına oray 450-den asa türli şara ötkizilip jatqandığın atap ötti. Bwdan bölek, Mağjan Jwmabaevqa arnalğan üş kitaptıñ twsauı kesildi.

2018 mausım. Mağjan Jwmabaevtıñ 125 jıldığına arnalğan poşta markası şıqtı.

2018 mausım. Petropavlda aqınnıñ tağı bir eskertkişi aşıldı.

Almatı

2018 mausım. Almatıda 1920-30 jıldardağı aşarşılıq pen sayasi quğın-sürginge arnalğan «Alaş arıstarı jäne aşarşılıq» attı respublikalıq ğılımi-täjiribelik konferenciya ötti.

Qarağandı  

2018 tamız. Qarağandıdağı orta bilim beretin №41 mektepke qazaqtıñ qoğam jäne memleket qayratkeri Ahmet Baytwrsınovtıñ atı berildi.

Bilim oşağına Alaş ardaqtısınıñ esimin beru QR Ükimetiniñ 11 tamız 2018 jılğı №500 qaulısımen bekitildi.

Semey

2018 qaraşa. Semeyde 8 mektepke tanımal twlğalar men «Alaş» partiyası qayratkerleriniñ esimi beriletin boldı.

Atap aytqanda № 49 mektepke qazaqtıñ bas aqını Abay Qwnanbaev,  № 3 mektepke jazuşı Mwhtar Äuezov, №2 mektep geolog-ğalım Qanış Sätpaevtıñ, №34 mektep Keñes odağınıñ batırı, jazuşı Bauırjan Momışwlınıñ, №37 mektep Ibıray Altınsarin, №39 mektep Älihan Bökeyhanovtıñ, 47 mektep Ahmet Baytwrsınov jäne 29 mektep pedagog Taşbek Qwtjanovtıñ esimimen atalatın boladı.

Tüyin. 2016 jılı Wlt kösemi Älihan Bökeyhannıñ 150 jıldığı men bıltır «Alaştıñ 100» jıldığın jetim qızdıñ toyınday ötkizgen edik. Esesine biıl «komsomoldıñ 100» jıldığın asqan daraqılıqpen toyladıq. Jäy toylap qoymadıq, jas öskin, jaña buın sanasına küştep nasihattadıq. Ol jaylı joğarıda egjey-tegjeyli ayttıq, qaytalap jatpayıq.

Biz bügin biıl Alaş qayratkerleriniñ ruhına arnap, Alaşqa arnap ne istedik, ne istey aldıq degen swraqqa jauap izdedik. Onı joğarıdan kördiñizder. Biz biıl jasalğan jwmıstardı tolıq qamtıdıq dey almaymız. Eger atqarılğan şarualardıñ işinde aytılmay qalğanı bolsa, tolıqtıra jatarmız. Dese de aytpağımız mınau edi:

Biıl atap öterlik aytulı datalar joq emes edi. Barlığın tolıq qamtımasaq ta, birsıpırasın jazayıq. Bile jürsin degen nietpen, ärine.

Biıl:

-qazaqtıñ Wlı aqını, Alaş qayratkeri Mağjan Jwmabaevtıñ 125 jıldığı,

-qazaqtıñ aqını, ağartuşı-demokratı Swltanmahmwt Torayğırovtıñ 125 jıldığı,

-qazaqtıñ oyşıl aqını, Alaştıñ atası Şäkärim Qwdayberdiwlınıñ 160 jıldığı,

-Alaş qayratkeri, wstaz, ğalım Halel Dosmwhamedovtıñ 135 jıldığı,

-Alaşorda Ükimeti törağasınıñ orınbasarı Halel Ğabbasovtıñ 130 jıldığı,

-Alaşordanıñ Jetisudan saylanğan müşesi, zañger Bazarbay Mämetovtıñ 130 jıldığı,

-Alaştıñ halıq keñesinde kandidat bolıp saylanğan Erejep Itbaevtıñ 145 jıldığı,

-Alaş qayratkeri, zañger Mwqış Boştaevtıñ 130 jıldığı,

-Alaştıñ halıq keñesinde kandidat bolıp saylanğan Sälimgerey Nwralıhanovtıñ 140 jıldığı,

-Jetisu öñirinde Alaş qozğalısınıñ jetekşileriniñ biri bolğan Satılğan Sabataevtıñ (qwjattarda Janeke, Japeke) 140 jıldığı,

-Alaş qayratkeri, «Aq jol» gäzetiniñ redaktorı Esim Bayğaskinniñ 125 jıldığı,

-Batıs Alaşorda qayratkeri Baqıtjan Baytaqovtıñ 120 jıldığı,

-qazaqtıñ wltşıl qızı, Alaş qayratkeri Aqqağaz Dosjanovanıñ 125 jıldığın

-Alaşpen ideyalas bolğan Mäşhür Jüsip Köpeevtiñ 160 jıldığın layıqtı deñgeyde atap öttik pe? Joq. Esesine biz «komsomoldıñ 100» jıldığın toyladıq. Mine, jağday solay...

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

18 pikir