Seysenbi, 26 Naurız 2019
Osı ğoy endi... 1745 16 pikir 5 Jeltoqsan, 2018 sağat 10:19

Salınğanına on jıl bolmağan mekteptiñ töbesi nege qwlaydı, Sağadiev mırza?

Keşeden beri baspasöz betterinde Aqtöbe qalasındağı №40 mekteptiñ töbesi qwlap, 9 oquşınınıñ auruhanağa tüskeni jaylı aqparat taradı. Atalğan aqparatqa süyensek, töbesi qwlap toğız oquşınıñ densaulığına ziyan keltirgen mektep 2009 jılı ğana paydalanuğa berilgen eken. Qabırğası qalanğanına on jıl tolmağan qwrlıs äu basta sapalı salınğanda bügingidey şu şıqpas ta edi.

Ökinişke oray, elimizde salınğan on qwrlıstıñ beseuiniñ sapası sın kötermeydi. Jemqorlıq jaylağan qazaq qoğamında bwl dertpen küresudiñ oñtaylı jolı tabılmay twr. Qwrılıs wyımdarı basşılarınan tartıp, jwmıs jürgizuşilerdiñ jäne qwrılıstıñ sapasın baqılaudı jüzege asıratın lauazımdı adamdarğa deyin sıbaylas jemqorlıqtıñ sıyın körgen soñ qwrlıstıñ sapası ekinşi mäselege aynaladı. Al birinşi kezekte memleket esebinen qwlqınnıñ qwdığın toltıru twradı.

Endi jaqında türli BAQ-ta jariyalanğan sapasız qwrlıstar jaylı aqparattarğa kezek bereyik:

Aqmola oblısında memlekettik bağdarlamamen berilgen jaña üydiñ işi kögerip, esik-terezeden jel ızğıp twr. (Qırküyek ayı)

Qostanaydağı «YUbileynıy» ıqşam audanında qwrılısı ayaqtalmağan 5 qabattı twrğın üydiñ qabırğasında jarıq payda boldı. (Tamız ayı)

«Qoljetimdi baspana – 2020» memlekettik bağdarlaması ayasında salınğan Öskemendegi köpqabattı üylerdiñ qabırğalarında jarıqşaqtar payda bolğan. (Şilde ayı)

Qarağandıdağı köpqabattı üy twrğındarğa qauip töndirip twr. (Mamır ayı)

Biz bwl birneşe mısaldı sözimiz swyıq şıqas üşin dälel retinde ğana aldıq. Äytpese, qazaqstandıq sapasız qwrlıstar jaylı aqparattan tom-tom kitap qwrastıruğa boladı. Küni keşe ğana orın alğan osı mısaldar twrğanda biz arhiv aqtarıp, ötken jıldardıñ esigin qaqqan joqpız. Bolmasa Almatıdağı ortasınan opırlıp qwrlısşınıñ janın jalmağan köpir jaylı nemese älem aldında betqalqa etken «EKSPO» kezindegi qiırğan köpir jaylı söz etsek ärige tereñdep ketuge tura keledi.

Memlekettik bağdarlamamen salınğan osınday sapasız twrğın üylerden baspana kezeginde 15-20 jıl boyı twrıp päter kiltin alğandar quanıp ta ülgirmeydi. «Öz üyim - öleñ tösegim» dep törine jayğasa bergende töbesinen su tamşılap, qabırğasınan jel añırap twradı. Bwl jağdaylar aytılmay jatqan joq. Aqparat qwraldarında, Parlamentte de köterildi. Alayda özgergen eşteñe joq.

Mäjilis deputatı Nwrtay Sabil'yanovtıñ aytuınşa, juırda ğana salınğan qwrlıstıñ sapasına teris äser etetin birneşe sebep bar. Olardıñ qatarında tender ötkizu räsiminiñ jariya türde jürgizilmeui, merdigerlerdiñ jwmısın adal atqarmauı, sonday-aq sapasız qwrılıs materialdarın qoldanıluın atauğa boladı. Osınday sebepterden tek 2017 jılda ğana elimiz jahandıq bäsekege qabilettilik reytingisiniñ «Jol sapası» indeksi boyınşa birden segiz satığa qwldilağan eken.

Endi resmi mälimetterge kezek berip köreyik, Bas prokuraturanıñ Qwqıqtıq statistika jäne arnayı esepke alu jönindegi komitetiniñ derekterine säykes, 2012 jılı ärtürli ob'ektilerdiñ sapasız salınuınıñ 6 faktisi, 2013 jılı – 5, 2014 jılı – 3, 2015 jılı – 7, 2016 jılı – 7 jäne 2017 jılı 3 faktisi tirkeldi. Sapasız salınğan qwrılıs pen jöndeu faktilerine twrğın üylerdi, sonday-aq, qwrılıstıñ basqa da ob'ektilerin (köpirlerdi, avokölik joldarın jäne t.b.) salu kezinde de jol berilgen. Jauırdı jaba toquğa äues memlekettik organdardıñ qaşanğı ädeti bwl. Bükil halıq körip-bilip otırsa da jamandıqtı jasırıp, jaqsılıqtı asırıp körsetuge beyim. Eldegi sapasız salınğan qwrlıstar sanı joğardağıday az degenge jas bala da senbeytini sözsiz.

Memlekettik tapsırıspen salınğan qwrlıstıñ sapasız boluınıñ bastı sebebi «tender» mäselesi bolsa kerek. Mamandardıñ aytuınşa, qwrlıstağı sıbaylas jemqorlıqtıñ bası däl osı tenderden bastaladı. Bizdiñ şendiler üşin tender byudjetten bölingen qarjını böliske saludıñ tamaşa täsiline aynalğan körinedi. Tarqatıp aytar bolsaq, belgili qwrılıs nısanın salu qwqığın tenderde jeñip alu kerek. Al sol tender­de jeñiske jetu üşin aldın ala şe­neunikterdiñ, tenderlik komis­siya müşeleriniñ köñilin tappay tağı bolmaydı. Bwl joldı basıp ötpey bir­de-bir memlekettik tender ötkizil­meytinin ministrden bastap, qa­ra­payım qwrılısşığa deyin biledi.

Tender ötkizudiñ äu bastağı maqsatı bolaşaq nısandı salatın merdiger wyımnıñ tapsırmanı orınday alatın äleuetin anıqtau boladı. Mwnda «merdiger qwrılıs kompaniyasınıñ nısandı sapalı äri der kezinde saluğa ekonomikalıq, tehnikalıq mümkindigi jete me», «materialdıq jäne qarjılay quatı jetkilikti me» osını anıqtau kerek. Mine, qolına osınday mol mümkindik tigen tenderlik komis­siya müşeleri qwrlıstıñ sapasın emes, öziniñ qaltasın oylay bastaydı. Söytip, memlekettik mañızı bar jwmıstardı atı bar, zatı joq kompaniyalarğa beredi. Ärine, bwl «eñbegi» üşin mol sıyaqı aladı. Osınday jımısqı jolmen jalpı qwnı jüzdegen million teñge twratın qwrılıs nısanınıñ zañdı türde bas merdiger wyımı qwqığına ie bolğandar üşin qwrlıstıñ sapası eş mañızdı emes. Olar endi jwmıstı şala-şarpı bitirip, qwrılıstıñ sapasın baqılap, tekserip ötkizip alatın qızmetkerlerdiñ qwlqının toltıruğa kirisedi. Mamandardıñ aytuınşa, bizde qwrılıs nısanın saluğa bölingen smetalıq qarjınıñ jartısı osınday «jol-josınğa» jwmsaladı eken. Osıdan qalğan az qarjı qwrılıs nısanın saluğa jetimsiz bolğandıqtan merdiger wyımdar barlıq mümkin bolğan jağdaydan ünemdep, meylinşe, arzan äri sapasız qwrılıs materialdarın paydalanadı. Qwrılısşılardıñ jalaqısınan da jonıp-jımqırıp, tipti, az-mwz aqşa tölep, gastarbayterlerdi köptep tartadı. Nätijesinde, elimizdiñ qwrılıs alañdarında tiisti täjiribesi men käsibi mamandığı joq adamdar jwmıs jasaydı eken.

Mine osınday bwralañ joldardı basıp ötken bizdiñ twrğın üyler men joldardıñ sapası qaydan oñsın. Bwnday bassızdıqtıñ aldın alu üşin zañdıq jauapkerşilik te qarastırılğan. Alayda sol Zañdı atqaruşılardıñ özi joğarda biz söz etken şım-şıtırıq qatınastıñ şırmauına tüsip şığa almay qaladı. Söytip, Zañda anıq jazılğan qılmıstıq jauapkerşilik quzastırılmaydı. Qazir qoldanıstağı qılmıstıq zañnamada sapasız salınğan twrğın üy ğimaratı men basqa da qwrılıs ob'ektileri üşin jauapkeşilik QR Qılmıstıñ Kodekisi 2014 jılğı 3 şildedegi № 226-V Zañı 278-babı boyınşa quzastırıladı:

1. Qwrılıs wyımdarı basşılarınıñ, jwmıs jürgizuşilerdiñ jäne qwrılıstıñ sapasın baqılaudı jüzege asıratın lauazımdı adamdardıñ sapasız salınğan, ayaqtalmağan nemese şarttıñ jäne jobalau qwjattamasınıñ talaptarına säykes kelmeytin ğimarattar men qwrılıstardı, avtomobil' joldarın, tonnel'derdi, elektr stanciyaların, twrğın üylerdi nemese özge de qwrılıs ob'ektilerin paydalanuğa tapsıruı jäne (nemese) qabıldauı, sol siyaqtı olardı sapasız jöndeui, eger bwl abaysızda adamnıñ densaulığına auır nemese auırlığı ortaşa ziyan keltiruge äkep soqsa, –  belgili bir lauazımdardı atqaru nemese belgili bir qızmetpen aynalısu qwqığınan üş jılğa deyingi merzimge ayıra otırıp nemese onsız, eki mıñ aylıq eseptik körsetkişke deyingi mölşerde ayıppwl saluğa ne sol mölşerde tüzeu jwmıstarına ne eki jılğa deyingi merzimge bas bostandığın şekteuge ne sol merzimge bas bostandığınan ayıruğa jazalanadı.

2. Abaysızda adam ölimine nemese özge de auır zardaptarğa äkep soqqan däl sol is-äreketter –  belgili bir lauazımdardı atqaru nemese belgili bir qızmetpen aynalısu qwqığınan üş jılğa deyingi merzimge ayıra otırıp nemese onsız, altı jılğa deyingi merzimge bas bostandığınan ayıruğa jazalanadı.

3. Osı baptıñ birinşi böliginde közdelgen, abaysızda eki nemese odan da köp adamnıñ ölimine äkep soqqan is-äreketter –  belgili bir lauazımdardı atqaru nemese belgili bir qızmetpen aynalısu qwqığınan üş jılğa deyingi merzimge ayıra otırıp nemese onsız, üş jıldan segiz jılğa deyingi merzimge bas bostandığınan ayıruğa jazalanadı.

Bwğan qosa 2016 jıldıñ 1 qañtarınan bastap küşine engen keybir zañdar men kodekster qatarında: «Säulet, qala qwrılısı jäne qwrılısqızmetin turalı» zañı boyınşa, jaña qwrılısnısandarın endi memlekettik komissiya qabıldamaydı. Zañdağı jaña özgeriske säykes, nısandı tapsırıs beruşi, merdiger, avtorlıq jäne tehnikalıq qadağalauşı qabıldap aladı. Eger salınğan nısan sapasız bolıp, twrğındardıñ ömiri men densaulığına qauip tönse, tapsırıs beruşi, merdiger, avtorlıq jäne tehnikalıq merdiger äkimşilik nemese qılmıstıq jauapkerşilikke tartılatını körsetilgen.

Keñes odağı kezinde kirpişi qalanğan keybir ğimarattar äli eñsesin tik wstap twrğanda, täuelsizdik jıldarı salınğan qwrlıstar on jıl keyde bes jıl ötpey qabırğası qaqırap qwlap jatadı. Bwl ärine maqtanatın körsetkiş emes. Keşe salğan memlekettik baspanamızdıñ töbesinen bügin su sorğalap twrsa, paydalanuğa berilgenine bir jıl tolmağan köpirler qwlap, joldar şwrıq-tesik bolıp jatsa damığan otız eldiñ köşi bizge şañın da körsetpes.

 

Tüyin

Äñgime Aqtöbedegi mekteptiñ töbesi qwlağannan bastaldı ğoy. Mekteptiñ töbesi qwlap 9 oquşı jaraqat aldı. Qwday saqtasın, sol oquşılar köz jwmsa ne bolar edi? Oğan kim jauaptı? Bilim ministri Sağadiev "men on jıl bwrın ministr bolğan joqpın" dep sıtılıp şığa keler. Bizdiñ elde jauapkerşilik mäselesi eşkimdi tolğandırmaytını ökinişti. Sondıqtan da, bwl mäselege Aqtöbe oblısınıñ äkimi Berdibek Saparbaev pen Bilim ministri Erlan Sağadiev jauaptı bolıp, kinälilerdi tabuı kerek. Toğız jıl bwrın sapasız mektep salğandardı tabu sonşalıq qiın şarua emes. Solardı QR Zañdarı ayasında  jazalap, sapasız qwrılıs saludıñ jazası qanday bolatının el aldında äygileui kerek.

Quanış Qappas

Abai.kz

 

16 pikir