Särsenbi, 26 Mausım 2019
Ädebiet 3192 8 pikir 10 Qañtar, 2019 sağat 17:08

Bügin «Qazaq ädebieti» gazeti 85 jasqa toldı

Biıl «Qazaq ädebieti» gazetine – 85 jıl. Seksenniñ señgirine şıqqan ata basılım - qazaq ruhaniyatınıñ altın diñgegine aynalğanı aqiqat. Basılımnıñ  alğaşqı redaktorı Ğabit Müsirepov bolsa, aqıldastar alqasında Säken Seyfullin, Beyimbet Maylin, İliyas Jansügirov siyaqtı wlt qayratkerleri qızmet atqarğan.

Gazettiñ alğaşqı sanı 1934 jıldıñ 10-qañtarında şıqqan eken. Bwl basılımğa tän bir erekşelik – qwrılğan kezinen bastap partiyanıñ nemese sol kezdegi ideologiyalıq ataulardan ada bolğanında. Al, gazettiñ mañdayşasında «Qazaq ädebieti» wlt mädenietin köterude ülken orın alsın!» dep jazılıptı. Osılayşa,  wlt mädenietin köterudi maqsat twtqan basılım 1940 jılğa deyin şığıp twrğan. Biraq,  bastapqı jıldarı gazettiñ belgili bir retpen şığatın jüyesi bolmadı. Är jıldağı sanı är türli jarıq körip twrğan. Mısalı, 1934 jılı 31 sanı şıqsa, 1935 jılı - 35, 1936 jılı - 50, 1937 jılı - 54, 1938 jılı - 17, 1939 jılı - 2, 1940 jılı - 6 sanı jarıq kördi.

Gazettiñ 1936 jılğı alğaşqı sanında birinşi bettiñ mañdayşasına «bes künde bir ret şığadı» degen mälimet keltirilgen. Alayda türli sebepterge baylanıstı bwl jüye saqtalmadı. Basılımnıñ är nömiri arasındağı uaqıt mölşeri 6-9 kün, keyde 10-13 künge sozılğan.

Al, basılımnıñ  taralımı alğaşqı jıldarı – 1934 jılı 1 mıñnan 3 mıñ köleminde bolsa, 1935 jılı 3500-ge jetken.

“Qazaq ädebieti” 1940 jılı belgisiz sebeptermen jarıq köruin toqtatqan. Tek, arada on bes jıl ötken soñ ğana qayta jarıqqa şığadı. Sol jılı Sırbay Mäulenovtıñ redaktorlığımen  gazettiñ 51 sanı jarıq köredi. Al, 1956 jıldan bastap qazirgi künge deyin aptasına bir ret şığatın jüye qalıptasqan. Gazet sol kezeñdegi wlttıñ özekti mäselelerin de batıl kötere bildi. Mäselen, R.Berdibaevtıñ «Eñ ülken mädeni baylıq» (1956, 22 säuir), Ä.Narımbetovtıñ «Ana tilin ardaqtayıq» (1956, 1 mausım), M.Qarataevtıñ «Qayta qaraudı qajet etetin mäsele» (1956, 10 tamız), Partiya tarihı institutınıñ bir top ğılımi qızmetkerleri – T.Käkişev, R.Särsenbaev, H.Hasenov, T.Älimqwlov, A.Bayşin, A.Mwqtarov, Q.Äbildaev, Q.Äliasqarov qol qoyğan «Til mädenieti» (1956, 17 tamız) attı atışulı maqalaları birinen soñ biri jarıq kördi. Bwl jariyalanımdar sol kezdegi qazaq qoğamın dür silkindirgen edi.

Alayda, sol materialdar üşin QKP Ortalıq Komiteti 1956 jılı 10 jeltoqsanda «Qazaq ädebieti» gazetiniñ qatelikteri turalı» jasırın qaulı qabıldap,  gazettiñ «sayasi qateligi» üşin redaktor  S.Mäulenov Ortalıq Komitette jazağa tartıladı.

Alayda, eldiñ ruhani-mädeni äleuetiniñ damuına zor üles qosıp, aqın-jazuşılardıñ şığarmaların üzdiksiz nasihattap kele jatqan ata basılım qanday kezeñde de öz bağıtınan jañılğan emes. Tipti, Halıq jazuşısı Şerhan Mwrtaza basqarıp twrğan kezde qazaq jurnalistikasına «Şerhannıñ şekpeninen şıqqan» deytin bir tolqındı alıp keldi.

Büginde, jazuşı Däuren Quat basqarıp otırğan «Qazaq ädebieti» gazeti zamanğa say basqaşa sipat alğan. Taralımı 10 mıñnan asatın basılım jas qalamgerlerdiñ şığarmalarınan bölek, şetel ädebietin keñinen nasihattap, ağılşın, japon t.b älemdik klassikalardı qazaq tilinde söyletip keledi.

Biz 85 jıl boyı wlttıñ joğın joqtap kele jatqan häm özge basılımdar sekildi eşqaşan atı da, zatı da özgermegen Ata-basılımdı  mereyli merekesimen qwttıqtaymız!

«Qazaq ädebieti» gazetiniñ alar asuı alasarmasın!

Abai.kz aqparattıq portalınıñ wjımı

8 pikir