Düysenbi, 21 Qazan 2019
Bilik 9045 74 pikir 1 Naurız, 2019 sağat 15:30

Ministr: Wlttıq namıs pen ruhani bolmısımızdı jañğırtu kerek

Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne sport ministri Arıstanbek Mwhamediwlı Naurız meyramın jaña ülgide atap ötu qajettiligi turalı öz oyın qoğam talqısına wsınıp otır. Ministr qazaqtıñ wlttıq meyramına halıqtıñ wltına, dini senimine qaramastan Qazaqstan halqı tügel toylaytınday mazmwn beru kerektigin alğa tartadı. Ol üşin bwl merekeni balalardıñ köz quanışına aynaldırıp, oquşılardıñ üşinşi toqsandıq demalısın naurız merekesine üylestiru, Naurızdıñ  atributtıq belgisi, embleması häm simvolikasın bekitu, osı meyram ayasında tal egu, körisu, t.b qwndılıqtardı däripteu, merekeni zamanaui wlttıq kiimdermen qarsı alu, t.b kerektigin alğa tartıp otır. 

Biz Abai.kz aqparattıq portalı oqırmandarınıñ nazarına Arıstanbek Mwhamediwlınıñ maqalasın tolıq wsınıp otırmız. Aytar oy-pikirleriñiz bolsa, marhabbat! 

Abai.kz aqparattıq portalı

 

Naurız meyramın jaña ülgide atap öteyik

Naurız - älemniñ eñ köne merekeleriniñ biri. "Naurız" jaña kün degen mağınanı beredi.   Halıq arasında erekşe qoldauğa ie bwl mereke 18 ğasırğa deyin Ejelgi Grekiyada, Ejelgi Rimde, Wlıbritaniyada, 1700 jılğa deyin ejelgi Rus'te de toylanıp kelgen.

Naurız merekesi 1991 jılı, 15 naurızda Qazaqstan Prezidenti Jarlığınıñ negizinde memlekettik märtebege ie bolıp, 2009 jıldıñ 24 säuirinde naurız ayınıñ 21, 22, 23 künderine "Naurız meyramı" degen ataq berildi.

Naq, osı künnen bastap, respublikamızda Naurız meyramı keñinen atap ötile bastadı.

 

NAURIZ – JAÑA FORMATTA

Elbası N. Ä. Nazarbaev   «Jıl bası Naurızben birge ızğarlı qıstıñ ornın şuaqtı köktem basıp, tirşilik qayta tüleydi. Bwl küni adamdar bwlaq közin aşıp, tal ekken, joq-jitikke järdemdesken. Alıs ketken ağayın qauışqan, araz jandar tatulasıp, qayta tabısqan» dep, Naurızdıñ tälimdik äri tärbielik mazmwnın aşıp körsetip berdi.

Endi zaman talabına say Naurızdıñ formatın tübegeyli özgertu qajet. Naurızdıñ ayrıqşa tälim-tärbie,   qadir-qasiet beretin  türleri öte erekşe. Sondıqtan, Naurız meyramına jaña reñk beru üşin, adamnıñ wltına, dini bağınıstılığına qaramastan, adamgerşilik qwndılıqtarğa män bere otırıp, Qazaqstan halqı tügel qamtılatınday mazmwnın jasau kerek.

El arasında  «Naurız merekesi bwqaralıq sipattan ajırap, sahnalıq keyipke enip, azdağan jwrtşılıqtıñ qızıqtauına ğana aynalğan fol'klorlıq qoyılım körinisinen aspauda» degen  pikir qalıptastı. Sondıqtan merekeniñ özine säykes atributtarın qalpına keltirip, fol'klorlıq-etnografiyalıq auqımnan jalpı qazaqstandıq mereke därejesine jetkizgen jön. Merekede baqılauşılar bolmaydı, bäri de qatısuşı.

Naurız merekesiniñ negizgi mağınası:

Wlttıq namıs pen ruhani bolmısımızdı jañğırtu

Sondıqtan da Naurızğa irgeli izdenister men  tarihi, äri zamanaui şaralar kerek. Mwnıñ birneşe jolı bar. Atap aytqanda:

 

BASTI QWNDILIQ - BÜLDİRŞİNDER

Jaña jılda Ayaz Atanıñ, Rojdestvoda Santa-Klaustıñ säbilerge  sıylıq  berui, otbası  müşeleriniñ bir-birine tartu-taralğı jasauı siyaqtı dästürdiñ berik ornığuı bwl merekelerdi halıqqa barınşa jaqındatqanı mälim. Jaña jıldan ärbir bala tosın jañalıqtar kütedi. Naurızda da balalardıñ esinde qalatınday mereke sıylağanımız jön.

Demek, Naurızdı toylau arqılı biz bar jaqsılığımızdı, şarapatımızdı büldirşinderge arnauımız kerek.

Qazirgi zamanğa layıqtap, şokoladpen kömkerip, körneki qaptamasın jasap, köz tartar qorapqa salıp, wlttıq tağam ayasında äzirlenetin jent, talqan, balqaymaq,  kilegey,  qwrt,  süzbe,  uız, irimşik jäne tağı basqaların ädemi de şaqtı etip äzirleu procesin jolğa qoyatın mezgil jetti.

 

NAURIZ KANIKULI

Mısalı, küntizbelik Jaña jıl – 1 qañtar öziniñ mıqtı ideologiyasımen, san aluan belgilerimen otbasılıq merekege  aynalğanı mälim. Bwl orayda, studentter men oquşılardıñ wlttıq meyramdı otbasında, jaqındarınıñ janında qarsı aluğa mümkindik tuğızu maqsatında 14-23 naurız aralığında (10 KÜN) naurız kanikulı belgilenui tiis.

Bwl jerde mektep oquşılarınıñ bwrınğı 24 naurız ben 1 säuir aralığındağı İİİ-toqsan kanikulı on künge jıljıp, olar osı Naurız meyramın otbasımen, ağayın-tumalarımen qarsı aluğa mümkindik alar edi. Sonday-aq, toqsan aralıq kanikuldardıñ arasında jiilik tepe-teñdiginiñ  saqtaluına mümkindik tuadı.

 

Kanikuldar arasındağı jiilik

Bwrınğı keste
İİİ toqsan İV toqsan
10 qañtar men 24 naurız 1 säuir men 24 mamır
2 ay 14 kün 2 ay 14 kün
74 kün 54 kün

 

Jaña nwsqa
İİİ toqsan İV toqsan
10 qañtar men 14 naurız 24 naurız ben 24 mamır
2 AY 4 KÜN 2 AY 1 KÜN
64 KÜN 61 KÜN

 

 

NAURIZ NIŞANI

Jauqazın, bäyşeşek nemese qızğaldaq Naurızdıñ  atributtıq belgisi, embleması retinde bekitudi qajet etedi. Güldiñ adamğa degen äseri öte mol. Sebebi gülden erekşe swlulıqpen birge adam när aladı. Gül twrğan jerde biik sezim payda boladı. Mereke küni analarğa, qız-kelinşekterge  gül sıylau köñilderge qwştarlıq sıylaydı. Bwğan qosa mekemeler, köşeler, sayabaqtar jauqazın gülimen kömkerilip, abattandırılsa nwr üstine nwr. Sol arqılı biz Europağa erekşe qasterlenetin  qızğaldaqtıñ, jauqazın men bäyşeşektiñ tüpki otanı qazaq dalası ekenin de wrpaq sanasına siñire tüser edik.

 

NAURIZ SIMVOLIKASI

Kün men tünniñ teñelui - astronomiyalıq köktemniñ tuuı. Astronomdardıñ tilimen aytar bolsaq, bwl kezde Künniñ ortalığı öz qozğalısı barısında Jer ekvatorın kesip ötedi. Ğılımda köktem tuatın mezgildi türlişe şamalau ädisi qalıptasqan. Kün qozğalısına negizdelgen esep boyınşa nağız köktem osı - KÜN men TÜNNİÑ (21-nen 22-ne qarağan tüni) teñelu säti. Tün ortası auğanda jappay  JAÑA KÜNDİ qarsı alu dästürin tületkenimiz abzal. Elbası öz sözinde «Halqımız qaşanda  jaña jıldan jaqsılıq kütip,  keler künnen ümitin üzbegen. Büginin bolaşağımen baylanıstıratın bar izgiliktiñ bastauın igi nietten izdegen. Sondıqtan tirşilik jañaratın naurızda är adam jaqsılıqqa  niet etui tiis» degen. Endeşe  jarıqtıñ wzaratın,  kün nwrınıñ molığatın JAÑA KÜNNEN ülken de, kişi de jaqsılıq tileytin.

BASQA HALIQTARĞA QARAĞANDA, QAZAQSTAN HALQINIÑ JAÑA JIL – NAURIZDI QARSI ALUI OSI QASIETİMEN BASIM.

 

TAL EGU

Naurız meyramı tek toy toylau ğana emes, sonımen qatar jappay tazalıq şaraların ötkizu kerek. «Bir tal kesseñ, on tal ek!» degendey, köşet otırğızu nauqanşıldıq emes, dästürge aynalğanı abzal jäne sol egilgen taldarğa ayırıqşa kütim bolsa.

 

AĞAYINMEN KÖRİSU

Wlıs küni Wlt Köşbasşısı  el damuınıñ  kepili retinde belgilep bergen birlik, tatulıq, otbasını qasterleu siyaqtı adamzattıq  qwndılıqtarğa  qwrılğan.

Osığan oray, Naurız meyramınıñ ruhani-mädeni tärbielik mänin is jüzinde ömirge engizudi wsınamız. Bwl maqsatta Naurızdıñ sipatın aşatınday äri  wlttıq  tanım men dästür  salttı  jañğırtatınday  körisu küni, qayırımdılıq jasau küni, ata-babanı eske  alu küni, aq dastarhan küni dep mazmwn bere otırıp, ruhani is-şaralardı qalıptastıru qajet.

 

ÄLEUMETTİK ŞARALAR

Däl osı «Naurız meyramı» künderi ayasında elimizdiñ isker azamattarı, mecenattar, qoğamdıq wyımdar men mekemeler  balalar üylerine,   twrmısı tömen otbasılarğa jäne qoğamnıñ äleumettik qorğalmağan toptarına  järdem jasap, qayırımdılıq şaralarına köñil bölgeni jön. Bwl igi iste Qazaqstannıñ belsendi jastarınıñ  basın biriktirip, volonterlar korpusın Naurızdıñ jaña twrpatta toylanuına  jwmıldıru kerek.

Naurızdıñ ruhani märtebesi arta tüsui üşin, jıl sayın qıs aylarında dästürli beriletin ädebiet pen öner salası qayratkerlerine arnalğan stipendiyalardı tabıs etu merzimin Naurız meyramına auıstırğan abzal.

WLTTIQ KIİM

Sonday-aq, Naurızğa  äbden jattandı bolğan şapan men kamzoldıñ ornına, osınday qasietti de erekşe   künderi ärkim özine jarasatınday, sän-saltanatımen, maqtanışpen kietindey qazirgi zamanğı wlttıq kiim ülgilerin tiktirgeni abzal jäne Naurız merekesin barşa qazaqstandıq sol wlttıq kiimmen qarsı alsa, nwr üstine nwr bolar edi!

Sonımen, gül sıylau ürdisi, wlttıq tağamnıñ ıqşamdalğan ülgisin äzirleu, kreativti kiim ülgilerine swranıs tuğızu, naurız belgilerin ayşıqtaytın kädesıylar, suvenirler jasau – bäri aynalıp kelgende, ısırapqa emes, kerisinşe ekonomikamızdıñ da qozğauşı küşteriniñ birine aynaladı.

 

QIRIQTIÑ BİRİ – QIDIR

Qıdır baba (Qızır) bar jaqsılıqtıñ, molşılıq pen berekeniñ iesi, ümittiñ şırağın jağatın kie. “Qırıqtıñ biri - Qıdır” söziniñ astarınan osınday tüsinikten tuındağan moral'dıq faktordı köremiz. Ädette, biz Qıdır babanı köbinese köpşiliktiñ aldına şığarıp, aq tilek aytqızıp, aq bata bergizemiz de, odan äri onıñ qiyaldı wştay tüsetin mümkindigin eskermeymiz. Endeşe, Qıdır babanı  Naurız meyramın ötkizu barısında wtımdı paydalanğan abzal. Aytalıq, ol jwrtqa bata berumen ğana şektelmey, sıylıqtar da ülestiretin bolsa. Äsirese, Qıdır atanıñ meyirimi büldirşinder köñilimen wştassa, merekeniñ mäni men säni arta tüsedi.

Elimizdiñ batıs öñirlerinde Naurız meyramına aldın ala ülken  dayındıqtar jasaladı.14 naurız küni tañğı sağat 6-dan bastap  jwrttıñ bäri üy-üydi  jağalap   körisedi. «Kim erte twrıp, 40 üyge kirip, körisetin bolsa, soğan Qıdır ata nesibesin beredi» degen de söz bar. Sol nesibeni alıp qalu üşin kişkentay büldirşinder tañ atpay erte twrıp, üy-üyge jügirip,  ata-äjelerge  barıp körisetin. Ülken adamdar «Bügin körisuge adamdar keledi» dep, üyiniñ aynalasın, işin tazalap, jaña kiimder kiip, kütip otıradı.

Naurız meyramı tek toy toylau ğana emes, sonımen qatar jappay tazalıq şaraların ötkizu kerek. «Bir tal kesseñ, on tal ek!» degendey köşet otırğızudı  dästürge  aynaldıru qajet.

 

SPORTTIQ ŞARALAR

Naurız meyramı ayasında memlekettik deñgeydegi dästürli mädeni jäne sporttıq  is-şaralar wyımdastırudı jandandıru kerek. Sonday-aq, bwqaralıq sporttı jäne halıqtıq dästürlerdi nasihattau maqsatında, veloşeru, marafon sekildi  bükil halıqtıq sipatı bar sport sayıstarımen qatar   wlttıq oyındardan  jıl  sayınğı  respublikalıq  «Naurız» spartakiadasın wyımdastırudı wsınamız.

 

NAURIZDI NASIHATTAU

BAQ mümkindikterin paydalanuğa ayrıqşa nazar audarğanımız abzal. Barlıq bwqaralıq aqparat qwraldarı Naurız meyramın toylau barısında ötkizilip jatqan şaralardıñ tanımdıq jäne mazmwndıq jağına män berse.

Naurız ideyasın nasihattau barısında aymaqtar arasında teleköpirler ötkizu, telemarafondar men taqırıptıq bağdarlamalar, aqparattıñ basqa da formaların wyımdastırudıñ mañızı zor.

Joğarıda aytılğandardı qorıtındılay kele, ejelgi Naurız meyramı qazirgi zamanğa beyimdelip, qoğamda sayasi twraqtılıqtı, dostıq pen kelisimdi nığaytudıñ, jalpı qazaqstandıq, otbasılıq merekeniñ tetigine aynala tüsedi degen qorıtındı jasauğa boladı.

Arıstanbek Mwhamediwlı,

Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne sport ministri

Abai.kz

74 pikir