Särsenbi, 22 Mamır 2019
Mine, äñgime! 1239 4 pikir 14 Naurız, 2019 sağat 10:05

Otbasılıq ömir köpşilikke wsınılatın qızıqtı şou emes

Otbası - kişkentay memleket. Onıñ eşkimge jariya etpeytin özindik işki wstanım-erejeleri boladı. Neke - bwl eki tağdırdıñ bir arnada toğısuı. Ol asa nəzik, sırt közden tasada öte ayalap, abaylap saqtaluı qajet qarım-qatınastıñ bastaluı. Köpşilikke wsınılatın qızıqtı şou emes.

Soñğı kezderi adamdar arasında ərbir əreketin əlemge paş etip, əleumettik jelige jariyalau jappay beleñ alıp baradı. Bwrınğılar "Jaqsı - körgenin, jaman - jegenin aytar" deuşi edi, qazirgi tañda ol sözdiñ qwnı bes tiın bop qalğanday. Əleumettik jelini aşsañ, kimniñ qayda barğanı, ol jerde neşe sağat otırğanı, ne jegeni, ne işkeni jaylı jazba men suretterden köz sürinedi. Sondaylardı körgende eriksiz oyğa qalasıñ. "Bireu toyıp sekiredi, bireu  toñıp sekiredi", aynalamızdağılardıñ bəriniñ «auzınan aq mayı aqtarılıp» otırmağanı anıq. Ərbir jeli twtınuşı jazba men suretterdi qoyarda kündik asın əzer tauıp işip otırğan, tağdırdıñ türli tauqımetin tartıp jürgen, ne bolmasa qimasınan ayrılıp, añırap qalğan qanşama jannıñ bar ekenin eskerip, «olardıñ köñiline qayau tüsirip jatqan joqpın ba?» dep az-kem oylansa qaytedi.

"Bir apam bir apamnan soraqı" demekşi, bwl jeli qwrğırdı qaray berseñiz, nebir «qızıqtı» köre beresiz. Söytesiz de, işken-jegenin jazatındarmen jılap körisersiz, sirə. Soñğı kezde bayqağanımızday, nekeli ömirdegi nebir nəzik, bireu twrğay öz swğıñnan saqtanatınday dünielerdi əleumettik jelige jükteu sənge aynalıp baradı. Boyına "şır" bitse, əlemge jar salıp, əli biline qoymağan işin wstap, kiimin tartıp, işin kere tüsken suretterdiñ talayın közimiz körip jür. Ana baqıtın sezinu ərine erekşe jağday ekeni dausız,  alayda, onı süyinşileudiñ de öz ədebi bar. Bwlayşa jariyağa jar saludı qazaqı orta, qazaqı qoğam qabılday qoyması anıq. Eñ soraqısı bwl suretti onıñ əkesi, ağası körmey me? Sonda wyattıñ osınşalıqtı arzandap ketkeni me?  Qazaqtıñ boyına qanımen darığan kelindik iba, əke men qızdıñ arasındağı jazılmağan ədep zañdılıqtarınıñ büginde ədira qalğanı ma? Halıqtıñ ülgi-önege, təlim-tərbie berudegi taptırmas qwralı «tıyım» degen bar emes pe edi?

Bala jastayınan ülkenderden esti tıyım estip össe, aytılğan aqıl-keñesterdi köñilge toqısa qwba-qwp. Biz de Anamız, alayda, jükti kezimizde suretimizdi jelide jariyalamaq twrğay, bir ret əkemizdiñ közine körinuge ıñğaysızdanıp, jıldap törkinimizdi töñirektey almaytınbız. Ata-babamız ğwrıp boyınşa boyına bala bitken kelinşekti bügingilerdey  «jarqıratıp»  jarnamalamaq twrğay, til-közdiñ swğınan saqtasın dep, «küməndi», «işinde köjesi bar», «ayağı auır» dep twspaldap aytqan. Sonımen qosa, halıq ayağı auır, bolaşaq ananı tərbieleudi de əste wmıt qaldırmağan, analarımız jas kelinniñ tanım-talğamın wştap, ömirlik təlimge baulığan. Bizdiñ de jan qalauımız osı. Bwl bir jağı.

Ekinşi, Bala - Allanıñ nığmeti, amanatı. Endeşe, sol amanatqa qiyanat jasalmauı tiis. Olay deytinimiz, boydağı balanıñ dwrıs damıp, jetiluine jağday jasau ananıñ mindeti. Balasınıñ densaulığına, amandığına alañdaytın ərbir ana mwnday qadamdarğa barmağanı abzal. Sebebi, jüktilik kezinde əyel qıl üstinde jürgendey nəzik küyde bolatındıqtan barınşa sırt közden, swqtı janarlardan saqtanğanı dwrıs, əytpegende bwl balanıñ ne ananıñ ömirine qauip töndirui mümkin. Qasietti Qwranda "...Sonda oğan (äyelge) jüktiliginiñ är küni üşin kündiz oraza twtqannıñ, tünde Allağa qwlşılıq etkenniñ sauabı jazıladı» delingen. Bwl kezeñniñ öte jauaptı sət ekenin osıdan-aq payımdauğa boladı.

Üşinşi, osı bir suret qoyu arqılı qanşama jannıñ jarasın jañğırtıp, janın jüdetesiz. Sebebi, ömirde perzenttiñ tətti iisin iiskeu ekiniñ birine bwyıra bermeytin baq. Al sizge bwyırğan eken, onda əlemge jar salmay, ünsiz şükir etiñiz. Jabırqau jannıñ jüregine artıq jük artpañız.

Bwl oyımızğa qarsı dau aytatındar da az bolmas. "Bwl olardıñ tağdırı" der. Jaraydı, solay-aq bolsın. Alayda, odan göri ömirde körgeniñiz ben tüygeniñizdi jazsañız, bilgeniñizben bölisseñiz qanşama jannıñ sauabın alıp, qarlığaştıñ qanatımen su sepkenindey, siz de neşeme jannıñ jüregine izgilik dənin eger ediñiz.

Osı əleumettik jelini dwrıs paydalanbaudıñ kesirinen qanşama otbası oyran bop jatır büginde.

Otbasınıñ eşkim bilmeuge tiis işki qwpiyaları boladı. Quanışın et jaqını bilse jetip jatır emes pe? Bögde jandardıñ nazar tikkeni
onıñ tağdırın tas-talqan etui əbden mümkin. Sebebi, til-köz, swq degen dünielerdiñ barı da ras. Köz tiyu jayında Payğambarımız (s.ğ.s.): "Köz tiyu - aqiqat. Eger tağdırmen jarısqa tüse alatın bir nərse bolsa, onda ol nərse köz tiyu bolar edi (tağdırdı özgerter edi)" - degen. (Müslim, Ibn Majä). Osı twrğıda din ökilderi "Adamğa bögde adamdardan bölek öziniñ, tuıstarı men dostarınıñ da tarapınan köz tiyui mümkin" degendi alğa tartadı.

Qazirgi qoğamda uşığıp twrğan twrmıstıq türli kikiljiñder men tirşiliktiñ qiyuı qaşqan körinisteriniñ tuındauına osı əleumettik jeli belgili bir deñgeyde sebepker bolıp jürgenin moyındauımız kerek.

Qazaq qoğamında aqıl-esi dwrıs ərbir adam jürgen-twrğan jerinde elge jaqsı is, ülgi-tağılım qaldırıp, sonımen qatar jolda jatqan bir tüyir tas bolsa da alıp tastau sındı qarapayım jol jomarttığın jasap otırğan. Al, bwl jomarttıq – el işinde nağız erlik sanalğan. Olay bolsa, bərimiz Ömir köşine ilesken jolauşı ekenimizdi dəyim esten şığarmay, keler wrpaqtıñ bolaşağına temirqazıq bolarlıq jol jomarttığımızdı körsete jüreyik.

Gülbala Qoştay

Abai.kz

4 pikir