Jeksenbi, 17 Qaraşa 2019
Ädebiet 8757 26 pikir 9 Säuir, 2019 sağat 09:18

Abaydıñ öleñi Serikbay Qosannıñ menşigi emes

Tayauda ädebietşi ğalım Serikbay Qosan äleumettik jelide meniñ
adresime "jiendik" jasadı, uädeni bwzdı" degen orınsız sözder aytıptı. «Daudıñ bası Dayrabaydıñ kök siırı» demekşi, äñgime Abai.kz aqparattıq portalında jariyalanğan Abaydıñ «Jaña zakon» attı öleñi turalı bolıp otır. Onı Serikbay mırza 2007 jıldan beri menşiktegen, bilem.

"Meniñ öleñimdi Asan Omarov aqparat betterinde jariyalap jiberipti" degen ökpesi qara qazanday avtor: «Öleñdi 5-naurız küni «Jas alaşta» jariyalap, bir jerinde meniñ atı-jönimdi nemketti türde süykep ötipsiz. Eñbegiñizde meniñ keybir oylarım, derek-pikirlerimniñ izi sayrap jatır. Siz qanşa bürkemelegeniñizben körinip twr» depti.

Mwnı oqığan kez kelgen jan, äsirese, jastar jağı, Abaydı zertteuşiler arasında da alayaq, qu, pısıqtar bar eken-au dep jağasın wstarı sözsiz. Sondıqtan eriksiz qolğa qalam alıp otırmın.

Aqiqatında, meniñ öleñdi tauıp alıp, jariya etuime Sizdiñ eşbir
qatısıñız joq, Seke. Qwday kuä, Siz mağan bir şumaq ta jibergen joqsız,
men alğan joqpın. Komp'yuterde saqtaulı dediñ. Solay ğoy. Endi kömegin,
ıqılasın ayamağan kisidey «tiksinip qaldım» degeniñiz qalay? Ne üşin? Eñ
bolmağanda, tuındı qayda jariyalanğanı turalı tis jardıñız ba?
Meniñ tiksinip qalğanım mınau: öziñe qoñırau şalğanımda «twtas
öleñ mende, birer ay küte twrıñız, bwyırtsa jiberem» dediñ. Biraq, ay ötti
habar joq. Tağı bir habarlasqanda «Jaña zakon» öleñin arab qarpinen
kirillicağa alğaş tüsirgen men edim» dep sendirdiñ. «O, bwl zor eñbek,
eskerem!» degendi sonda aytqam. Biraq prof. I. Düysenbaevtıñ maqalasınan 4-5 şumaqtı körgenimde sätte: «Päli, Sekeñ jalğan aytqan ba, öleñ qazirgi qaripke bayağıda tüsipti ğoy» dep sener-senbesimdi bilmey, birtürli küy keştim. Biraq, betiñe aytıp saludı wyat kördim. Telefon nömiriñdi öşirip, baylanıstı doğarumen tındım.

Qoldı bir siltep, Abay öleñin öz betimşe izdeuge kiriskenimde, bir küni
belgili ğalım Twrsın Jwrtbay kezdesti, qwrdasqa «Jaña zakondı» qalay
tabam deuim mwñ eken, ol: «Sol da qiın ba, öleñ 1970, bälkim, 1971 jılı
«Jalında» jarıq körgen» desin. Mine, meniñ öleñdi tapqan tarihım osı,
tağı bir aytayın, bwl mäselede öziñnen mağan tittey de kömek tigen emes.
Men soñğı eki jılda Abay şığarmalarınıñ hronologiyası degen
mäseleni tınbay zerttep-zerdelegen paqırmın. Sondıqtan «Jaña zakon»
jırın Abay qay jılı, qanday jağdayda jazğan degendi oñay anıqtadım.
Eşkimnen pikir wrlamadım, nebarı 4-5 künniñ işinde tüsindirmesin jazıp,
«Abai.kz» aqparattıq portalına jariyaladım da jiberdim. Boldı,
bitti. Nege men aylap, jıldap kütip otıruım kerek, älde, bireuden rwqsat
aluğa tiistimin be? Mäni men mağınası qoldıñ sausağınday anıq «Jaña
zakon» 12 jılday meniñ qolımda depsiñ, osını oqıp, añ-tañmın: «Sağızday
sozğanı, bwl nesi-ey?» dep. Biz tittey derekti tirnektep jinap äuremiz.
Qorıta aytqanda, Abaydıñ «Jaña zakon» öleñi 1971 jılğı «Jalın»
jurnalınan, al jetispey twrğan üş şumağı, internetke rahmet, kezinde prof. Isqaq Düysenbaev jazğan maqaladan alındı (ğalım «Jaña zakon»
öleñinen 4-5 şumaqtı «bwl tuındı Abaydiki emes» dep däleldeuge tırısqan bolatın). Demek, öleñdi tapqanıma Sizdiñ eş qırınan qatısıñız joq. Jiendik jasadıñ deuiñiz orınsız, şındıqqa janaspaydı.
Seke.

Siz üş saual joldağan ekensiz, endi solarğa keleyin. Birinşisi –
«Älkey Marğwlan 70-jıldarı tapqan öleñdi qalayşa ğılımi aynalımğa
alğaş engizip otırsız?» – degen. Aynalayın-au, «aynalımğa tüsti» dep
tuındı kimdiki ekeni tolıqtay däleldenip, halıq igiligine paydalanılğanda
aytadı. Mına jartı ğasır wmıt bolğan «Jaña zakondı» zertteuşi atanıp
jürgen meniñ özim ölip-talıp äreñ taptım. Qaydağı ğılımi aynalım?
Qoljazba at töbelindey ğalımdar qolında jürse, bireu onı menşiktep alsa, onan jamanı joq, tipti qiyanatqa parapar qwbılıs bwl.

Ekinşi saualda: «Ne üşin Älkey Marğwlannıñ tapqan jañalığı sizdiñ
«sübeli oljañız» boluı kerek?» dep düñk etkizipsiñ. Küleyin be, jılayın
ba, bwlayşa bwrmalauıñ qay sasqanıñ, Seke? Abay aqındıq qızmetke ne
üşin belsene kirisken, jaña bağıttağı poeziya qalıptastırudı qanday
jağdayda qolğa alğan degenge säulesin tüsiretin, osını wğınudıñ altın
kilti esepti tamaşa öleñ qalayşa bir kisiniñ ğana «sübeli oljası» bolmaq?!

Soñğı saualıñızda «Siz öleñniñ üş şumağı kem degensiz, ol şumaqtardı
qaydan taptıñız?» – degen. Oğan joğarıda «internettegi I.Düysenbaevtıñ
maqalasınan taptım» degen naqtılı jauap berildi.

Sonımen, zerttemekti «ıntalı jürek, şın köñilmen» emes, bireudiñ
eñbegin paydalanıp, sensaciya quıp, ya bolmasa özgedey qulıq-swmdıqpen
qolğa alğan adamğa Abay jabıq. Aqtalmaq sözimdi osımen sabaqtaymın.
Serikbay mırza, Abay öleñin kim aştı, kim taptı? Bwl mäsele emes, sol
siyaqtı «Jaña zakon» öleñin tauıp, tüsindirme beru jwmıstıñ tek jüzden
birindey böligi. Abaydı tanıtu men nasihattau isi tereñ toqırauda. Bwl
pikir meniki emes, qarapayım halıqtiki. Bilik nazarın osığan audarsaq şe?
Estimin, Twrağwldıñ 262 bet jaña esteligi tabılğan, biraq pälenbay jıl
kereksiz, eskerusiz jatır. Östip, «Abayğa abay bolayıq» degen aldaumen tük
bitirmey, qapersiz ğapıldıqpen jüre bersek, onda ne boldıq? Abayın
ayalamağan qoğam qaydan oñadı, qaytip ruhani indetterge balta şabadı...

İlkide ayttım, Abaydıñ eki tomdıq jinağın jaña formatta, tıñ
ülgide dayarlap ülgerdim. Är öleñge tüsinik berildi, hronologiyası tüzeldi
degendey üyrenşikti Tolıq jinaq tanımastay özgerdi. Soñğı 1995 jılğı
tolıq jinaqta Abaydıñ töl öleñderi sanı 173 bolsa, jaña jinaqta bwl
körsetkiş 195-ke jetkeni sonıñ bir däleli. Ärbiriniñ öz tarihı bar.
Eger qarjı közi tabılıp, jaña jinaq jarıq körse, daudıñ kökesi
sonda boların sezemin, oğan dayarmın. Osı maqalanı sonı oylap jazıp
otırmın.

Serikbay inim, aramızdağı änşeyingi tüsinbestikke bola renji
körmeñiz. Öziñdi qabiletti zertteuşi, aqın dep erteden bilemin, sıylaymın,
osı jazğan jauap hatımdı da dwrıs qabıldar dep senim artamın.

Qwrmetpen, Asan Omarov

Abai.kz

26 pikir