Särsenbi, 17 Şilde 2019
Bilik 7869 6 pikir 6 Mamır, 2019 sağat 11:27

Toqaev – erdiñ soyı, eldiñ qamqorı

Ardıñ atımen bastadıq!

Eki sözimizdiñ ekeuinde şındıq, bireuinde – ötirik joq.

1. Biliktik qasietteri

Erteden, zaman beynetin elmen qatar körudi mañdayına jazğan äulet eken, qazaq qasiretin de basqamen birge basınan tolıq keşti. Keyin, peşenesine jaña qoğam ornatu, alaş memleketin qwru däuirinde ömir süru baqıtı bwyırdı.

Özi – jaqsı dästür jalğası, soyı – wlt qwndılıqtarın qasterlegen qasietti şañıraq.

Qasım-Jomart Toqaev mırza, şın mänisinde, keşegi ata-babalarınan bastap büginge şeyin halqına qaltqısız qızmet etip kele jatqan otbası perzenti.

Äkesi de (Kemel Toqaev) eline eleuli, halqına qalaulı twlğa.

Qazaqstan Respublikasınıñ irgetasın qalauşı, QR Twñğış Prezidenti – Elbasınıñ Täuelsizdikti qalıptastıru jäne nığaytu jıldarı, jas memleketimizdiñ eñ jauaptı, eñ kürdeli kezeñderinde, bilikti maman, täjiribeli memleketşil twlğalar tapşı twstarda, senimdi serigi, anıq qoldauşısı, tipti, talanttı şäkirti bola bildi.

Talantı erte tanılğan Elşi.

Bir kezde jartı älemdi bilegen Keñes Odağı Qasım-Jomart Toqaevtı käsipqoy diplomat retinde asa joğarı bağaladı. Ol qızmettik baspaldaqtardıñ qarapayımınan Elşilikterdiñ lauazımdı basşıları qatarına deyin jıldam östi.

Äulet, ağayın-tuıs, qala berdi, wlt maqtanışına aynalıp kele jattı. Biraq, eşqaşan qwlamaytınday köringen, arıstanday aybattı, jolbarıstay qayrattı Odaq ıdırap, qağaz qoraptay şaşılıp qaldı. Qazaqstan Täuelsizdik jariyaladı. Jas maman, alğır da swñğıla diplomat elge de qajet edi.

Parasattı adam. Bilimdi, bilikti äri qazirdiñ özinde Prezident. Keñes Odağı kezinde oqığan-toqığan, körgen-bilgeni arqasında, bäyge şauıp, top jarıp şıqqan swñğıla qazaqtıñ azı boldı. Sol azdıñ – biri emes, biregeyi edi.

Märtebesi asa joğarı oquğa tüsti, eñ ozıq wstazdar därisine qwlaq türdi, öreli ortada qalıptastı, bilim jarıstırğan qarımdı, qabiletti şoğırdıñ aldı boldı, birneşe til meñgerdi, körgen tälimin kökiregine tüydi. Biraq, armanı äli alda, qol sozğan mwratı jolda edi, ol mektep qabırğasınan wlt müddesine qızmet etudi oyladı, äke tärbiesi, ata ösieti, baba amanatı osı bolatın.

Eldestirudi, memleket basqarudı biledi. Ülken de wzaq mektepten köz aldımızda ötti.

2. Kisilikti qasietteri

Qasımjomart Kemelwlı – qazaqtıñ azaptı jıldarın öz basınan ötkerse de, moyımağan, moyınsınbağan, kerisinşe, qayta tülep, ilgeri wmtılğan, jalpı wlt müddesimen qatar, öz jeke baqıtı üşin janqiyarlıqpen ayausız küresken, jüzdegen, mıñdağan qazaq şañırağınıñ, otbasınıñ bir bel balası boldı.

Eldiñ qayğısın tüsine biletin, alaştıñ hal-ahualın tani alatın, qalanı da, auıldı da bölip-jarmay, qatar bağalap, Qazaqstandı Älem biiginen, Älemdi Qazaqstan biiginen körgen, wqqan, qadirine jetken, keñ masştabta payımdaytın is-täjiribesi, sayasi kemel sauatı, ornıqtı pikiri, twraqtı poziciyası, özgermeytin wstın-wstanımı bar, ümitker jwrt arasındağı eñ bilikti, eñ bilimdi, tipti, birden bir jüyrik, baysaldı da tereñ twlğa.

Kiiz tuırlıqtı qazaqtı, qara orman halıqtı adastırmaytın, köşti bastauğa köşeli közqarası, keşendi oy-payımı, eñ bastısı, naqtı josparı qolında, atqaratın qızmeti, jüretin jolı, basatın qadamı anıq, keşegi wlt qayratkerleri tärizdi iığına tüsken auır jükti auırsınbay tik kötere twrıp, jürip kete alatın onı bügingi zamannıñ sayıpqıranı dersiz.

3. Wltqa qızmet

Qazaq üşin qasterli wğımdar Täuelsizdik pen Egemendik ekenin aytıp, jazıp ötken ziyalı äke Kemel Toqaevtan oñaşada, oqşau sätterde şıtırmanğa tolı jayttardı bilip, ötkeni men ketkeni asıl armanğa bay, tileuqor jwrt tarihınan saliqalı san äñgime estidi, şerli şejirege qanıq, wlt qazınasına, ruhaniyatına tereñ boylap östi, qaşanda ekeuara swqbattarı – qwnarlı taqırıp özegine qaray oyısa beruşi edi, eldiñ tiregi – atamekeni, Wlı Dala, Wlı Otan arqasüyeri er-azamatı ekeni, qonaqta, üyde, dastarqan basında jii köterilip, qissalarday aytılıp, dastandarday şertiletin edi. Ruh qaynarı, Temirqazıq  bastauı – bostan el, güldengen jer, erkin halıq –  qadirli äkeniñ wlt tağdırı jayındağı wzaq tolğanıstarınıñ özekti taqırıbı edi.

“Äke turalı tolğanıs” attı qwndı memuarlıq esteliginde swñğıla Qasım-Jomart Kemelwlı jiırmasınşı ğasırdıñ basında, qazaq basına kün tuğan näubet jıldarı, atasınıñ öz şañırağın, keregeli äuletin, üyelmeli-süyelmeli bala-şağasın köldeneñ qırğın, qarsı kelgen ajaldan aman alıp qalu jolında qalay jantalasqanı, qalay küreskeni turalı jazğan twstarın oqığanda, Prezident boyına janaşırlıq, jomarttıq tärizdi qaranıñ qamın jep, köptiñ jayın oylağan kisilik biik qasietter qaydan kelgenin bir sät tüsingendey de bolasız.

4. Qazaqtıñ töl perzenti

Jankeşti baba, o täyiri, bardıñ malına, joqtıñ basına jarmasqan alasapıran, qım-quıt, aumalı-tökpeli jıldarı, qazaqtı küştep wjımğa kirgizip, kön­e qoymağandarın Itjekken aydatıp, jer audarğan ädiletsiz, ayar zamanda jarın soñınan ertip, eki wl, bir qızın kezek köterip, irgedegi qırğız eline, qa­zirgi Bişkek qalasına bas sau­ğalap, qañğıp kele jatqanda, qazaq basına tüsken tağdır tauqımeti Abılay dünie salğan zamannan beri elge qayır bermegeni, jwrt bereke tappağanı turalı san märte oylanğan da şığar. Qazaq tiri bolsa, talay Abılaylar tuar äli, sonıñ biri, tipti, biregeyi qazaqqa memleket äperip, keyin onıñ şäkirti öz kindiginen tarağan wrpaq boların sol sät añğardı ma deseñizşi.

Qonıstanuşılardıñ basqa jer, böten elde körgen beyneti, tart­qan azabı da az bolmaydı. Tağdır tauqımetin kötere almağan äyeli dertke wşırap, sal bolıp jatıp qaladı.

Bwl qazaq el asıp, jer auğan dürbeleñ zaman edi. Jwrt, negizinen, Qıtay audı. Äkesiniñ aytuınşa, atası bwl köşten bas tartqan eken. Jat jerde ömir süru oñay emes, bireudiñ bosağasındağı tirliktiñ jaylı bola qoyması tağı anıq.

Äri Otan men otbası arasındağı baylanıs üziledi, ağayın-tuğan alıstaydı, elden keletin habar-oşar toqtaydı, bir atanıñ balası bir-birine suidı.

Bäri jiılıp, otbasılıq keñeste qırğız jaqtı dwrıs dep tabadı. Frunzege deyingi azaptı joldı jürip ötip, qalağa aman-esen jetedi.

5. Tarihqa – qwrmet. Dästürge – adaldıq

“Äke turalı tolğanısta” Qasım-Jomart Toqaev Frunzedegi äkesiniñ ömiri qanday jağdayda ötkenin, panalağan üyi qanaday bolğanın keyin körgisi keletinin jazadı.

“Qazaq otbasın panalatqan qojayınnıñ esimi YAkov eken, qazaq tilinde aytu qiın bolğandıqtan ol birden "Jaqıpqa" aynalıp ketken. 70-şi jıldarı äkem mağan Bişkekke barıp, sol üydi körgisi keletinin aytatın. Qım-quıt tirşiliktiñ uayımımen jürip saparın keyinge qaldırumen boldı, aqırı bara almay ketti... Qara üydegi qasiret – ol eñ auır jıl edi, jwrt aştıqqa wşırap, kün sayın mıñdağan adam ajal qwşıp jattı. Kele jatqan qaharlı qıs eñ auır sınaq boldı. Kedeyler üşin qıs eşqanday jaqsılıq äkelip jarıtpaytındığı belgili. Sol qısta mert bolğandardıñ arasında äkemniñ jaqın tuıstarı da bar edi... Qojayınnıñ üyinde jwmıs istep jürgen künderdiñ birinde atam eñbegine alğan eski etikti nanğa ayırbastau üşin qala bazarına baradı. Jeytin birdeñe izdeu maqsatında ağası Qasımmen birge äkem de bazarğa ketedi. Qalağa barar jolda olardı qañğıbas balalardı jinap jürgen miliciya patruli toqtatadı. Naşar kiingen ekeuin twl jetim – qañğıbas balalar dep oylap, olardı küşpen arbağa otırğızadı. Balalardıñ qañğıbas emespiz, bizdiñ ata-anamız bar degen sözderine, jalınıp-jalbarınğanına milicionerler nazar audarmaydı. Tipti, olardıñ biri “eger de qarsılasa berseñder, qwdıqqa tastap jiberemiz” dep qorqıtadı. Osıdan keyin balalar tınıştalıp, tağdırdıñ degenine moyıswnıp, sabasına tüsken. Bir sağattan soñ olardı jetimderdi qabıldaytın jerge äkeledi”.

“Qwjattarın şwğıl räsimdegennen keyin balalar üyine aparğan. Osılayşa äkem az ğana ğwmırı qalğan ata-analarınıñ közi tirisinde-aq jetim atanğan. Sol qasiretti küni äjem üyde kişi qızımen qaladı. Äkemniñ qarındası qattı suıqtan qorğanıp, peştiñ janında oynap otırğan eken. Bir kezde ayağı tayıp, janıp twrğan otqa tüsip ketken. Tösekke tañılğan ana säbiine qol wşın soza almaydı. Tuğan balası tiridey ört qwşağına oranğan qasiretti oqiğanı köruden basqa därmeni joq ana jüregi de osınau jan şoşırlıq köriniske şıday almay, birneşe minuttan keyin mäñgilik tınıs tapqan. Bir swmdıqtı sezgen atam men YAkov jügirip jetken. Qayğılı oqiğanı körip, äl-därmeni qwrığan atam äyeliniñ janına tizerley otırıp, egilip jılağan. Osı aralıqta YAkov peşke su şaşıp, odan janıp ketken qızdıñ denesin şığarıp alğan”.

“YAkov atama äyeli men qızın jerleuge kömektesken, odan keyin ekeui joğalğan balalardı izdeuge şıqqan. Wzaq uaqıt izdegenmen nätije bolmağan. Eşkim de olardıñ qayda ekendigin aytıp bere almağan. Körşileriniñ biri balalardı bir ülken adamdar küşpen arbağa otırğızıp, belgisiz bağıtqa alıp ketkendigin aytadı. Bwl äyeli men qızınıñ ölimine qosımşa tağı bir ülken soqqı boldı. Oğan qos wlın qılmıskerler nemese äldekim qwldıqqa alıp ketkendey körinedi. Ol kezde mwndaylar köp eken. Üyge äreñ degende jetken ol YAkovke ömirdiñ mülde mäni qalmağanın aytıp mwñayadı. Balalardıñ biri qaytıp oralatın bolsa qol wşın berudi swraydı. Sol tüni atam üyden birjola ketken. Sodan keyin onı eşkim körmegen. Osılayşa ol iz-tüzsiz joğalğan”.

 

6. Memleket jäne qoğam qayratkeri

Täuelsiz Qazaqstan tuın köterip, memleket qwrğan Elbası serikteriniñ biri retinde, ol halıqaralıq baylanıstardı nığaytıp, Respublikamızdıñ adam qwqıqtarın, qwndılıqtarın mwrat twtqan beybit nietti, zayırlı el ekenin bükil älemge paş etti.

Qasım-Jomart Toqaev jaqsı sayasi mektepten ötkeni belgili. Ol memlekettik qızmettiñ barlıq türin atqardı: Prem'er-ministr de boldı, Senattı da basqardı, endi, mine, Memleket Basşısı bolıp otır.

Qauipsizdik jönindegi Myunhen konferenciyası “Danışpandar Keñesiniñ” müşesi.

Bilimdi, bilikti äri qazirdiñ özinde Prezident Toqaev – lauazımdı şeneunik qızmetker ğana emes, ol, sonımen qatar, birneşe sayasi, ğılımi jäne körkem kitaptardıñ avtorı.

Sayasi ğılımdardıñ doktorı.

Halıqşıl. Jasınan wltına qızmet etti.

Qasım-Jomart Toqaev bir memleket qazaq jäne qazaqstandıqtardı körkeytu jolında eldi basqaruğa dayar sayasatker.

Eldiñ äleumettik jağdayın jaqsarta tüsudi qazirdiñ özinde qolğa alıp jatır. Ekonomikalıq sayasatı ayqın, mädenietke erekşe köñil bölip otır.

Qasım-Jomart Toqaev – bizdiñ Prezident.

Qazaqstan halqı Prezident mırzanıñ aytqan uädesine kämil senedi, sebebi, qazaqtıñ qiın tağdırı jolında, azap-mehnat jolında qalıptasqan twlğa, beynetin de körgen, zeynetin de tanığan wlt qayratkeri.

Qara halıq aldında, jomart saylauşılar aldında arı da taza, azamattığı da abıroylı, bilikti maman ekendigi – eki bastan anıq.

“Mıñ ölip, mıñ tirilgen” wlt qadirin, wlı Otan qwnın, qasterli  Täuelsizdiktiñ bağasın jaqsı biledi.

Erdiñ soyı, eldiñ qamqorı.

Didar Amantay

Abai.kz

6 pikir