Beysenbi, 12 Jeltoqsan 2019
Anıq 3298 12 pikir 22 Mamır, 2019 sağat 10:58

"QR Twñğış prezidenti turalı" zañdı tolıqtıru qajet

Bizdiñ Parlament älemde joq erekşe qwrılım ğoy. Kezinde sol Parlamentte deputat bolğan Äbilqasımov özi qızmet etken organğa «qaltalı Parlament» degen bağa bergen bolatın. Keyingi şaqırılımdağı Parlamentti köpşilik «super qaltalı Parlament» dep atap ketti. Odan keyin de birneşe ret joğarğı zañ şığaruşı organğa deputattar sayladıq. Olar bälkim «super, super, super» bolıp ketken şığar. Nemese «qalta» «dorbağa» aynalğan bolar. YAğni, «super dorbalı Parlament». Odan bölek bizdiñ Parlament joğarğı jaqtıñ ıñğayına keletin zañ bolsa sanaulı minuttar işinde qabıldap tastaytınımen de erekşelenedi. Tipti, bastı zañ — Konstituciya bolsa da. Ol üşin halıqtıñ pikirin bilu, referendum ötkizu artıq maşaqat. Odan da birdi-ekili adamnıñ wsınısımen dayındalğan zañ jobasın aldarındağı nükteni basu arqılı birauızdan qabılday salu oñay äri tiimdi. Sodan da bolar köp zañdar şikiligin körsetip jatadı.

Zañ şikiligi äsirese ol jwmıs istey bastağanda bilinedi. Mäselen, Nazarbaev öz ökilettigin uaqıtınan bwrın tapsırıp, prezidenttik bilik Toqaevqa ötken uaqıtta Konstituciyanıñ özinde biraz tüsiniksiz baptar barı körinip qaldı. Aldımen Elbasınıñ özi Konstituciyalıq keñeske Prezidenttiñ öz qalauımen ökilettigin uaqıtınan bwrın toqtatu mäselesin tüsindirip berudi swradı. Keyinnen Toqaev Astana atauın Nwr-Swltanğa auıstıru jöninde wsınıs tastadı. Biraq ol üşin Konstituciyağa özgerister engizilui kerek edi. Al uaqıtşa Prezidenttiñ Konstituciyağa özgerister engizuge bastamaşılıq jasauğa qwqığı joq. Äyteuir ol wsınıstı Toqaev emes, Ükimet jasağan etip «özgertip» jürip degenderine jetti.

Bwdan bölek uaqıtşa Prezident bolatın azamatqa memlekettik til bilu talabı zañda qarastırılmağanı turalı bwdan bwrın da jazğanbız. YAğni, Prezidenttikke kandidatqa memlekettik tildi erkin bilu mindetti degen söz Prezident qazaq tilin erkin meñgerui kerek degen söz ğoy. Biraq, uaqıtşa Prezidentke nege mwnday talap qoyılmaydı? Uaqıtşa degen atı bolmasa, ol da Prezident qoy.

QR Twñğış Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev ta XII Astana ekonomikalıq forumında «Qazaqstanda eki Prezident bar» degen pikirge qatıstı oyın aytqan bolatın.

«Sizderge ıñğaysızdıq tudırıp jatqanımdı bilemin. Aldımen «Twñğış Prezidentti», sosın «Prezidentti» habarlaysızdar. Qazaqstandı eki Prezident basqarmaydı. Bir ğana Prezident bar jäne ol – eñ bastısı», – degen edi Twñğış Prezident.

Eger biz jañılıspasaq, Nazarbaev «bir ğana Prezident bar» dep Toqaevtı meñzese kerek. YAğni Toqaev, ol – Prezident. Memlekettik tilmen qatar orıs tilin, ağılşın men qıtay tilin jaqsıraq meñgergen Toqaevtıñ qazaqşası birşama sınğa iligip jürgenine qaramastan, juırda OSK-niñ til komissiyası onıñ qazaqşasına öte jaqsı degen bağa berdi. Biraq, basqaşa boluı da mümkin edi ğoy. Prezidenttik ökilettilikti uaqıtşa atqaruğa zañ boyınşa Senat nemese Mäjilis törağalarınıñ, sonımen qatar Ükimet basşısınıñ qwqıqtarı bar. Eger bwl jağday bwdan erterek orın alıp, jäne memleket basşısı bolıp Senat nemese Mäjilis törağaları emes, bir kezde Prem'er-ministr bolğan, qazaqşadan maqwrım Kärim Mäsimov tağayındalğanda ne bolar edi? Demek, barlıq deñgeydegi deputattarğa jäne Ükimet basşısına memlekettik tildi erkin igeru talabın qoyu qajet. Sonda ğana Konstituciya talaptarı mültiksiz orındalğan bolıp şığadı.

Tağı bir mañızdı mäsele bar. 2000 jılı QR Twñğış Prezidenti-Elbası turalı Konstituciyalıq zañ qabıldanğan bolatın. Ärine, uaqıt öte oğan da birneşe ret özgertuler men tolıqtırular engizildi. Soğan qaramastan ondağı şikilikter endi körinip jatır. Öytkeni, bwl zañ negizinen biılğı naurızdan, yağni Nazarbaev öz ökilettigin Toqaevqa ötkizip bergennen bastap jwmıs istey bastadı ğoy. Ol qanday şikilikter? Tarqatıp, tüsinikti etip bayandauğa tırısıp köreyin.

QR Konstituciyasında Prezidentke baylanıstı mınaday baptar bar:

«47-bap:

1. Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti nauqastanuına baylanıstı öziniñ mindetterin jüzege asıruğa qabiletsizdigi dendegen jağdayda qızmetinen merziminen bwrın bosatıluı mümkin. Bwl rette Parlament är Palata deputattarınıñ teñ sanınan jäne medicinanıñ tiisti salalarınıñ mamandarınan twratın komissiya qwradı. Merziminen bwrın bosatu turalı şeşim Parlament Palatalarınıñ birlesken otırısında komissiyanıñ qorıtındısımen belgilengen konstituciyalıq räsimderdiñ saqtalğanı turalı Konstituciyalıq Keñes qorıtındısı negizinde är Palata deputattarı jalpı sanınıñ keminde törtten üşiniñ köpşiligimen qabıldanadı.

48-bap:

1. Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti qızmetinen merziminen bwrın bosağan nemese ketirilgen, sonday-aq qaytıs bolğan jağdayda Respublika Prezidentiniñ ökilettigi qalğan merzimge Parlament Senatınıñ Törağasına köşedi; Senat Törağasınıñ özine Prezident ökilettigin qabıldauı mümkin bolmağan rette ol Parlament Mäjilisiniñ Törağasına köşedi; Mäjilis Törağasınıñ özine Prezident ökilettigin qabıldauı mümkin bolmağan rette ol Respublikanıñ Prem'er-Ministrine köşedi. Özine Respublika Prezidentiniñ ökilettigin qabıldağan twlğa tiisinşe Senat Törağasınıñ, Mäjilis Törağasınıñ nemese Prem'er-Ministrdiñ ökilettigin tapsıradı. Bwl jağdayda bos twrğan memlekettik lauazımdardı ielenu Konstituciyada közdelgen tärtippen jüzege asırıladı».

Körip otırğandarıñızday, Ata zañda Prezidenttiñ densaulığına baylanıstı arnayı baptıñ bir tarmağı arnalğan. Ol dwrıs ta. Et pen süyekten jaralğan adam bolğandıqtan, kez-kelgenimiz türli auru-sırqauğa duşar boluımız mümkin. Tipti kütpegen dertter de jabısuı ıqtimal ğoy. Mäselen, psihologiyalıq auıtquşılıqtar nemese jasına baylanıstı alju payda boluı mümkin. Al, damığan elder qatarına qosıluğa wmtılğan, arman-maqsatı biik elimiz üşin Prezidenttiñ parasattı, aqıldı, deni sau bolğanı mañızdı.

Biraq, Konstituciya boyınşa ayrıqşa märtebe men ökiletke, qwqıqtarğa ie Elbasınıñ densaulığı jaylı zañda eşteñe qamtılmaptı. Al bwl memleket bolaşağı üşin qauipti emes pe? QR Twñğış Prezidenti-Elbası turalı Konstituciyalıq zañda bılay delingen:

«1-bap. Qazaqstan Respublikası Twñğış Prezidentiniñ-Elbasınıñ märtebesi jäne ökilettigi

Osı Konstituciyalıq zañda Qazaqstan Respublikası Prezidentiniñ Qazaqstan Respublikasınıñ Konstituciyasında, "Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti turalı" Konstituciyalıq zañda jäne respublikanıñ basqa zañdarında közdelgen ökilettikterimen qatar Qazaqstan Respublikası Twñğış Prezidentiniñ-Elbasınıñ sayasi-qwqıqtıq märtebesi, özi Qazaqstan Respublikası Prezidentiniñ ökilettikterin toqtatqannan keyingi de Qazaqstan Respublikası Twñğış Prezidentiniñ Elbasınıñ ayrıqşa qwzıretteri men kepildikteri ayqındaladı.

Qazaqstan memlekettiligin qwrudıñ bastauında twrğan jäne demokratiyalıq, zayırlı, qwqıqtıq jäne äleumettik memleket retinde egemen Qazaqstandı damıtuğa asa zor üles qosqan Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidenti Elbası bolıp tabıladı.

Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidenti - Elbası öziniñ märtebesi boyınşa ayrıqşa erekşelik belgisi - Altın jwldız jäne "Otan" ordeni tapsırıla otırıp, "Halıq qaharmanı" (Narodnıy geroy) atağınıñ iegeri boladı.

Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidentine — Elbasına Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti bolıp saylanu qwqığına şekteu qoldanılmaydı.

Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidentine — Elbasına onıñ tarihi missiyasına baylanıstı ömir boyı:

1) Qazaqstan halqına, memlekettik organdar men lauazımdı adamdarğa memlekettik qwrılıstıñ, eldiñ işki jäne sırtqı sayasatı men qauipsizdiginiñ asa mañızdı mäseleleri boyınşa tiisti memlekettik organdar men lauazımdı adamdar mindetti türde qarauğa jatatın bastamalar jasau;

2) Qazaqstan Respublikası Parlamenti men onıñ palatalarınıñ aldında, respublika Ükimetiniñ otırıstarında el üşin mañızdı mäselelerdi talqılau kezinde söz söyleu; Qazaqstan halqı Assambleyasın basqaru; Qazaqstan Respublikasınıñ Qauipsizdik Keñesin basqaru; Qazaqstan Respublikası Konstituciyalıq Keñesiniñ qwramına kiru qwqığı tiesili.

Memlekettiñ işki jäne sırtqı sayasatınıñ negizgi bağıttarı boyınşa äzirlenetin bastamalar Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidentimen — Elbasımen kelisiledi.

Qazaqstan Respublikası Twñğış Prezidentiniñ — Elbasınıñ zañdı qızmetine kedergi jasauğa, Qazaqstan Respublikası Twñğış Prezidentin - Elbasın köpşilik aldında qorlauğa nemese onıñ abıroyı men qadir-qasietine özgedey qol swğuğa, sonday-aq Qazaqstan Respublikası Twñğış Prezidentiniñ — Elbasınıñ beynesin büldiruge jol berilmeydi jäne onday äreketter zañmen qudalanadı».

Körip otırğandarıñızday, bwl zañda Elbasınıñ densaulığına baylanıstı eşteñe jazılmağan. Biraq, Elbası da adam, temirden jaratılğan joq qoy. Tipti temirdiñ özin de tat basadı emes pe? Al Elbasımız ömirinde köptegen qiındıq körgen jan. Äsirese el basqarğan soñğı otız jılda talay jüykege salmaq tüsirer jağdaylar orın aldı. Talay özi senip, joğarı häm jauaptı qızmetterge tağayındağan adamdarı jemqorlıqpen şatılıp, Elbasınıñ abıroyına daq tüsirdi. Bwl jüykege salmaq tüsirmey me? Älemdegi twraqsızdıq jağdayı da memleketimizge tikeley nemese janama äser etude. Dağdarıs, mwnay bağasınıñ tüsui, terrorşılardan keletin qauip, elimizdiñ alkogol'di önimderdi twtınudan, suicidten, ajırasudan aldıñğı qatarlardan körinui de Nwrswltan Nazarbaevtıñ jüykesine salmaq tüsirgeni anıq. Qalay degenmen de, memleket basqaru oñay is emes. Äsirese qazirgidey alasapıran zamanda. Odan bölek otbasındağı jağdaylar da Äke retinde de Nazarbaevqa jeñil timegeni anıq. Süyikti kişi qızı Äliyanıñ alğaşqı nekesiniñ sätsiz boluı, kezinde şeksiz senim artqan küyeubalası Rahat Älievtiñ isteri, süyikti jien nemeresi Ayswltannıñ jağdayı — bäri-bäri bile bilgen adamğa öte auır tağdır, psihologiyalıq auır salmaq. Qayta Elbasımızdıñ jüykesi mıqtı bolıp şıqtı. Äytpese mwnday auır tağdırdı ekiniñ biri kötere almauşı edi.

Degenmen, ömir sınağı alda qanday «sıy» dayındap qoyğanın eşkim boljap bile almaydı. Onıñ üstine Elbasınıñ jası da wlğayıp qaldı. Tabiğat zañdılığına eşkim qarsı twra almaydı. Adam qartayğan sayın densaulığı da sır bere bastaytını aytpasa da tüsinikti. Layım, Elbasımızdı Allanıñ özi saqtağay, densaulığı mıqtı bolsın. Äytse de, zañda barlıq boluı mümkin jağdaylar qamtıluğa tiis edi.

Ömir ğoy, bäri de boluı ıqtimal. Bärine de dayın bolu kerek. Alla betin aulaq etsin, alayda türli jağdaylar orın ala qalsa Elbası sonda da joğarıda zañda körsetilgen ökilettikterin paydalana bere me? YAğni, memlekettik qwrılıstıñ, eldiñ işki jäne sırtqı sayasatı men qauipsizdiginiñ asa mañızdı mäseleleri boyınşa tiisti memlekettik organdar men lauazımdı adamdar mindetti türde qarauğa jatatın bastamalar jasay bere me? Qauipsizdik keñesin basqara bere me? Memlekettiñ işki jäne sırtqı sayasatınıñ negizgi bağıttarı boyınşa äzirlenetin bastamalar da onıñ kelisiminsiz jüzege aspaydı ma? Bwl memleket bolaşağı üşin qauipti emes pe?

Sondıqtan, Qazaqstan Parlamenti tez arada QR Twñğış Prezidenti-Elbası turalı Konstituciyalıq zañğa Elbasınıñ densaulığına baylanıstı özgertuler men tolıqtırular engizu qajet dep bilemin. Bwl wsınısımdı el bolaşağına bey-jay qaray almaytın kez-kelgen Qazaqstan azamatı qoldaytın bolar. Öytkeni, Mäñgilik El boludı maqsat twtqan memleketimizdiñ bolaşağı bärinen de mañızdı.

Erbol Jalpoşov

Abai.kz

12 pikir