Särsenbi, 17 Şilde 2019
Ädebiet 1191 6 pikir 8 Şilde, 2019 sağat 12:17

Säken ädebiettegi aytıs-tartısqa sirek qatısatın...

(Säbit Mwqanovtıñ esteliginen)

Säken ösek aytudı bilmeytin kisi edi. Onıñ bireudi bireuge şağıstırğanın nemese bireudi sırtınan kinälağanın estigen de, körgen de kisi joq. Ne aytqısı kelse de ol betine aytatın. Kölgirsu, jalpaqtau degendi bilmeytin. Ösekşiniñ minin tura betine basatın...

Bir körme kisige Säken täkappar siyaqtanatın edi. Keybireuge söytetini ras ta bolatın. Ülkensudi ol qattı wnatpaytın. Eger bireuden onday minez sezse, ya wnatpaytın bireui bolsa, kekireye qalatın.

Wnatpaytın adamımen Säken söylespeytin, aralaspaytın. Wnatatına da sirek aralasatın. Özi wnatatın bireumen kezdese qalsa, wzaq mäjilistesudi jaqsı köretin. Onday şaqta baysaldı keñes qozğaudı wnatpay, äzil, qaljıñ, sauıq siyaqtı köñil kötererlik istermen ğana otıratın.

Säken öz janınan äñgime aytuğa şorqaq bolatın. Ol tek qısqa, külkili keñesti ğana aytatın. Sözge şeşen emes te. Auızşa äñgimeleri wrt, doğal, kesek keletin. Biraq sonday sözderi öte tapqır, ötkir bolatın. Tım ädemi söylegendi jaratpaytın. Qarapayım, mağınası aşıq sözdi jaqsı köretin...

Säken asa balajan adam edi. Ülkenderge «kisikiikteu» ol, bala körse janasa, jwğısa ketetin. Tuğan inisi Mäjittiñ jiren şaştı balaların emirene qwşaqtap otırğanın talay kördik. Özi de, inisi de qara şaştı Säken nemereleriniñ jiren şaştığın arğı atalarına tartqan dep tüsindiretin.
1936 jılı özinen Ayan deytin wl tuıp, sondağı quanışın mağan wzaq qılıp jazğanı bar. 1937 jıldıñ kökteminde tuğan wlımnıñ atın men Botajan dep qoydım. Sodan keyin bizdiñ üyge bir kelgeninde jas näresteni aldına alıp otırıp: «Atı kim?» dedi Säken. Men: «Botajan» degende, külip: «Bwzaujan dep nege qoymadıñ?» dedi.

Balanı Säken iiskeuşi edi de, süymeuşi edi. Nege deseñ, ömiri kisi süyip körgen joqpın deytin.

– Äyeldi şe?

– Onı da...

Säken tazalıqtı asa jaqsı köretin. «Bireudiñ üyine qıdırıstap barayın demeymin-au, şaqırusız barsam jinaqı kezine wşıraspay, bılığıp jatqanın körip, ekinşi ret ol üyge baruım qiın» deytin.

Ädemi närseni Säken jaqsı köruşi edi. Sovettik qwrılıstıñ alğaşqı kezinde Finans narkomı bolğan Sokol'nikovtıñ äyeli, belgili jazuşı Galina Serebryakova 1933 jılı Säkendi Moskvada üyine qonaqqa şaqırıp, ädemi qobdişa sıyladı. Sol üyden şığa bere Säken qağazğa orağan qobdişanı aşıp, tolğan aydıñ säulesine tostı da: «Osınday körkem närseni wstağan äyeldiñ sausağına qol tiyu qanday rahat!» dedi. Säken sol siyaqtı sändi närseni köbirek jinauğa tırısatın edi.

Astı Säken tañdap, dämdisin ğana işetin. Tıñqiya toyudı wnatpaytın.
Säken asa uädeşil bolatın. Uädeli isin bwljıtpay, kezinde orındaytın. Eki söz aytpaytın.

Ädebiette nemese basqa mäseleler jöninen aytıs-tartısqa ol sirek qatınasatın. Qatınasqan jinalıstardıñ köbinde eger bireu qıtığına timese söylemeytin. Jazbaşa bolmasa, auızşa aytısqa şorqaq bolatın. Adal sınğa aşulanbaytın. Aram sınnıñ birazına jauap bermeytin.

Qwltöleu Mwqaş, eski al'bom

Abai.kz

6 pikir