Beysenbi, 12 Jeltoqsan 2019
Mälimdeme 1676 7 pikir 9 Şilde, 2019 sağat 10:44

Däuren Quat. Qanatqaqtı

Osıdan tört jıl bwrın, wmıtpasam, tamız ayı ortasınan auğan şaq, mağan Qanat Äbilqayır inim qoñırau şalıp twr:

–  Däke, – deydi, – sizben söylesetin söz bar edi, – deydi. Men mäseleniñ män-jayın birden wğa qoydım:

–  Söylesetin sözdi qaytesiñ, erteñ jwmısqa kel, dayın kel.

–   Kelistik, ağa!

Qanat Äbilqayır – men sırttay en salıp jürgen talanttı jigitterdiñ biri. Jazuşı, jurnalist. Bizde «jazuşı» atanıp ülgergen jastardıñ bäri demey-aq qoyayın, birazı baspasöz jwmısına kelgende şoqıraqtap qaladı. Solardıñ körkem düniege qalay kölik saylap qosılğanın bilmeymin, köbiniñ qoğamdıq, äleumettik, wlttıq mäselelerdi jazuğa qwlaşınıñ jetpeytinine tañım bar. Meniñ talabımda jazuşı bärin jaza aluı kerek. Biz şığarmaların jastanıp oqığan bwrınğı qalamgerler şetinen suırılğan kösemsözşi, şeber jurnalister edi. Aqını da, jazuşısı da... Al keyingilerden körkem şığarmadan – jurnalistikağa, jurnalistikadan – körkem ädebietke qamşı saldırmay ötetin az ğana şoğır bolsa, solardıñ qatarınan men Qanattı köretinmin. Sondıqtan oğan birden bwyırğanday etip: «... erteñ jwmısqa kel» dedim senimdi türde.

Jwmısqa kelisimen Qanat birden iske kiristi. Kün aralatıp, apta ötkizip, asıqpay, ırğalıp-jırğalıp jüretin dästürli baspasözdegi jağday «Abai.kz» saytında atımen joq: qazir bolğandı qazir jarq etkizbeseñ oqırman aynıp qaladı... degendi jayımen wqtırmaq edim, söytsem, Qanatım saqıldap dayın kelipti, maqalanıñ birinen soñ birin töpelete jazdı. Elektrondı poştada jatqan materialdardı da jıldam oqıp, tez öñdep, saytqa sart etkize qoyadı eken. Aqparatqa da jüyrik. Söytip, komp'yuterimniñ perne taqtasındağı tüymelerdi termelep, müyizdene bastağan sausaqtarımnıñ wşı Qanat qızmetke twrğan künniñ erteñinde ğana eptep jibi bastadı-au deymin... Qanattan keyin arağa on-on bes kün salıp «Abaydıñ» tabaldırığınan Nwrgeldi Äbdiğaniwlı attadı. Odan birer kün bwrın Nwrgeldimen de telefon arqılı tildeskenim bar, ol da qızmetke qabıldanğan. Onı-mwnı jwmıspen säl keşigip keñsemizge bas swqsam, Qanat külip otır:

–  «Nwrgeldi» degen bala kelip ketti jaña. Özi bir qızıq bala eken, men siyaqtı maqtanşaq eken.

–  Endeşe sol maqtanşaq bala ekeuiñ tize qosıp birge jwmıs isteytin bolasıñdar.

–  Äp-bärekeldi!

Eki «maqtanşaq» eki jaqtap iske kirisken soñ mağan jwmıs qalsın ba, arqam keñip, alañsız äñgime-hikayattarımdı jazuğa otırdım. Biraq,  «maqtanşaqpız» degenimen meniñ bwl eki inim äsire maqtanğa da, böspe sözge de äste joq bolıp şıqtı. Äytpese, osı keyingi tört jılda (bwrınğılardı aytpağanda) «Abai.kz» qanday mäsele kötermedi, qay taqırıpqa türen salmadı?.. Kimderdiñ tarapınan qısımğa wşıramadı? Sonıñ bärin jazıp, bärinde jeñiske jetsek te, bwl ekeui arzan ataqqa, madaq-maqtanğa at basın bwrmadı, tura joldan taymay tarta berdi. Bürkenşek atpen pikir qaldırıp otırğan ağayın bile bermeydi, bizde Jer, Köşi-qon, Qazaq mäselesi attı taqırıptarğa tabu salınğan. Sonda da bwzıp-jarıp, täuekelge bel buıp jazuıñ, aytuıñ kerek. Aytpasqa, jazbasqa amal kem... eseñ ketip baradı. Wlttıñ esesi ketip baradı. Bwndayda bwta panalap bwğıp qaludı biz qabılday almaymız. Alayda bügin bwğıp qalıp, erteñ bwlttan şıqqanday bwğı müyizdenip, bwtına tolıp jüretinder bar. Mine qızıq, el şirkin keyde sondaylarğa esi ketip, sözine ilanadı. «Au, keşe sen qayda ediñ?» demeydi, jıltırap söylep berse boldı: osı küngi jwrt jıltaqayğa erip, jıltqa jılınadı.

Eske tüsip otır, 2016 jılı qazaq biligi kärin tögip, qazaqqa kezekti märte şüylikti. Qazaq köşin toqtatıp, alıstan ata jwrtına oralğan ağayındı kelgen jağına qaytaruğa bilek sıbana kiristi. Mwndayda küştik qwrılımdardıñ küşine minip, janığıp ketetini bar emes pe, Jambıl oblıstıq Köşi-qon policiyası QHR-dan beri ötip, Azamattığın ala almay, abdırap jürgen ağayınnıñ basınan ayqay asırıp, keri qaytaruğa jwmıldı. 250 adam. Kileñ qaraköz qazaq jastarı. Şañıraq kötergen, säbi süygen bir öñkey jas otbası, qaysıbiri JOO-larda oqidı, qaysıbiri qareket qılıp,  twyaqqaptı tirliktiñ soñında jür. Endi solardıñ bäri bir künde Qıtayğa qaytuı kerek. Al olardıñ ol elge barğandağı küni ne boladı? Oğan qazaq biliginiñ bası auırıp, baltırı sızdamaytını belgili. Qanatqa «qamşıñdı bas!» dedim. «Abai.kz» portalınıñ twraqtı avtorı, qoğam qayratkeri, jalındı publicist Auıt Mwqibek bir jağımızdan şığıstı. Sonda Qanat ne istedi deysizder ğoy, aldımen  WhatsApp jelisi arqılı deportaciyalanuı mümkin 250 jastıñ basın qosıp, top aştı, olardıñ är qaysısımen jeke tildese otırıp, mäseleniñ män-jayın tolıq zerttep, anıqtap aldı, sosın Tarazdağı Köşi-qon policiyası şaqırğan jiınğa bardı. Onıñ aldında 250-diñ zarı portalımızda birneşe ret jariyalanıp, el işi qwlaqtanıp qalğan. Taraz jiınına Qanat qana emes, tağı biraz  jurnalister barğan-dı. Biraq policiya baspasöz ökilderin jiınğa qatıstırmay, zaldan aydap şığadı. Bizdiñ Qanattı da. Äytse de Qanat sol jiınnan swmdıq maqala jazıp keldi. Tipti, 250 jastı közinen tizip, kögendep qoyıp auzına kelgendi kökigen policiya bastığınıñ sözin de üntaspağa tartıp äkelipti. Qalay? Qaytip? Bwl endi bizdiñ qwpiyamız. Maqala erteñinde portalımızda jarq ete qaldı. Maqaladağı jazılğan jaytpen kelispeytindigin bildirip Taraz ğana emes, aq jağalı Astana (ol kezdegi astanamızdıñ atı – Astana bolatın) dürlikti. «Kelispeseñder, mine» dep biz sonda olarğa üntaspadağı boqtıq-borandı tıñdatuğa mäjbür boldıq. Sol kezde barıp sappastar sabasına tüsti. Mäselege prem'er-ministr Baqıtjan Sağıntaev aralastı (qazirgi Almatı qalasınıñ äkimi). 250 jas az uaqıttıñ işinde Qazaqstan Respublikasınıñ azamattığın aldı!

Biz bwnı Qanattıñ jurnalistik şeberligi, tapqırlığı, batıldığı, azamattığı dep bilemiz. Bilmeytinder bolsa, bile jürip wmıtıp qalğandar bolsa, olarğa eş ökpelemeymiz. Öytkeni, Qanat Birlikwlı öziniñ käsibi mindetin adal atqardı. Barı – osı.

Ayta bersek biraz jerge baruımız mümkin, osımen ayaldayıq.

Aytpaqşı, jazuşı Qanat Äbilqayır «Abai.kz» portalına kelgen künniñ erteñinde mağan qarap külip:

– Ağa, prozada sizben jarısıp jazğım keledi, –  dedi.

–  Jarısayıq, – dedim men. Ekeumiz jarısıp biraz äñgime-hikayat jazıp tastadıq. Qanattıñ «Jılan kegi» attı tamaşa hikayası osılayşa düniege keldi. Kördiñizder me, talant, onıñ üstine eñbekqor talant qay uaqta da jazuğa mümkindik tabadı.

Qanat bauırım sayttıñ kündelikti jwmısımen birge Berdibektanudı da bastap ketti. Wlı jazuşı Berdibek Soqpaqbaevtıñ keyipkerlerin tauıp alıp tildesti, jazuşınıñ cenzura qayşısı turağan şığarmalarındağı üzindilerdi izdep jürip, üzbey jariyaladı. Al men Jazuşılar odağı Basqarmasınıñ şaqıruımen «Qazaq ädebieti» gazetine attanğanımda özim qaz bastırıp, qazaq baspasöziniñ qatarına qosqan «Abayımdı» Qanat Äbilqayırdıñ qwzırına tapsırıp, alañsız kete bardım. Söytken Qanatımız da qanat qağıp, qiyağa bet alıptı. Köpşiliktiñ tilimen aytsaq, ol «ösip» baradı.  Jolı bolsın! Qanattıñ qanday qızmetke barğanın jaqın arada süyinşileytin bolamız, ağayın. Al «Abaydıñ» köşi jalğasa bermek.

Däuren Quat

Abai.kz

7 pikir