Särsenbi, 17 Şilde 2019
Alañ 1904 29 pikir 11 Şilde, 2019 sağat 12:39

Qazaq jeñe me, etnofaşizm jeñe me?

Biıl qazaqqa qarsı bağıttalğan genocidtik etnofaşizmge 90 jıl tolıp otır.

Endi osı etnofaşizm degen ne? Jwrttıñ bäri onı Gitlermen baylanıstıradı. Şınında solay ma? Joq, äueli Rim, keyin Vizantiya men Qıtay, eñ soñında emigraciyadağı Vizantiyanıñ dini-biznes elitasınıñ Osmandarğa ketken kegin qaytaru maqsatında qwrılğan Resey imperiyası (tatarlıq Altın Orda) özi resmi tarih sahnasına kelgen künnen bastap, iezuitterdiñ zälimdigimen birjola slavyandanıp, öz ata-tegi sanalatın türki älemine näsilşildik bağıttağı etnofaşizmdik jahangerlik jasay bastadı.

Biraq bwl jeke bir wltqa emes, ejelgi saq mädenietiniñ mwragerleri atanatın öñirlerdiñ san aluan türki dialektisinde söyleytin äli jeke etnos bolıp qalıptasıp ülgermegen twrğındarınıñ tarihi jadısın öltirip, assmilaciyağa wşıratuğa bağıttaldı. Eñ äueli osı bağıtta – türki tekti orıs wltı ömirge keldi. Öytkeni, birtwtas türki subetnosınıñ ömirge kelgeni är däuirdegi däureni jürgen atalğan imperiyalar üşin öte qauipti edi.

Nätijesinde 80-nen asa wlt pen wlısqa bölinip, bir-birimen qırıq pışaq bolıp qırqısıp, tarıday şaşılğan türki älemi jahan kartasında qalıptastı.

Al, Alman jerinde Vizantiyalıq orıs täjiribesin nemister İ düniejüzilik soğıstan jeñilgen soñ, revanşistikke, ese qaytaru üşin özderine beyimdey bildi. Ol endi jeke äñgime.

Öz wlttıq sana-sezimi joğarı birtwtas etnos bolıp qalıptasqan eki türki mileti qazaq pen tatarğa qarsı Stalin etnofaşizmdik genocidti kommunizmdi betperde etip jüzege asıra bildi. Qızıl imperiya tarapınan KSRO-dağı Türkilerge qısım jasalıp jatqan joq dep älem jwrtşılığınıñ közin aldau üşin qazaq-parsı şağatayında söyleytin wlıstardıñ bası biriktirilip – özbek wltı ömirge kelip, qazaqtıñ qıpşaq dialektisinde söyleytin etnikalıq tobı «qwramalar» zorlıqpen özbektenip, är qazaqtıñ babasınıñ bası qalğan, atasınıñ qanı tamğan Täşkent alaştan tartılıp alındı. Jez Mwrt Qazaqqa basşılıq jasauğa Qujaq Filipp Isaeviç Goloşekindi jiberip, ol 1929 jıldan bastap, äli künge deyin jürgizilip kele jatqan etnofaşizm däurenin ornıqtırdı. Qujaqtıñ salğan dästüri elimizde äli de jalğasuda. Orıstıñ şekpeninen şıqqan jaña bilik Täuelsizdik alğan twsta äueli bwnı qazaqtıñ öz jerinde sanınıñ azdığımen bürkemeledi. Wlt sanı ösken kezde RF-men qazaqqa tiimsiz äskeri odaqtar men sayasi-ekonomikalıq kelisimşarttarğa otıru jäne jalğa äskeri poligondarğa jer beru ürdisin qalıptasırıp, jaña tülkibwlañğa bastı. Qazaqqa qarsı biliktiñ wstanıp otırğan etnofaşistik bağıttarı turalı söz eteyik:

Eñ birinşisi – orıs tildi «qazaqstandıq wlttı» ömirge äkelu.

Ekinşisi – elimizde bar-joğı 4 iri-wsaq diaspora (orıs, wyğır, özbek jäne täjik)  bar ekenin belden basıp, «Qazaqstan Halıqtar Assambleyasımen» bürkemelegen jalğan köpwltılıq pen ayar toleranttıq ideyasınıñ saltanat qwruına qol jetkizdi.

Üşinşisi – orıs tiliniñ paydasına Kolbin tañğan «qostildiliktiñ» bilik satılarında berik ornığuı. Ne memqızmetkerden, ne byudjettik salada isteytinderden ne türli deñgeydegi deputattar korpusınan söyleui talap etilmeytin memlekettik tildiñ müşkil hali. Är adam qay tilde söylese öz erki deytin jalğan demokratiyalıq kölgisudi alğa tartıp, qazaq tilinde söyleuge mäjbürleu qwraldarı men amaldarınıñ bilik tarapınan äsker, keden, salıq pen biznes salasında müldem jasalmauı. Eñbek migranttarına qazaq tili men dästürin äm tarihın oqıtatın aqılı oqıtu ortalıqtarınıñ aşılmauı. Jarnama men kino tiliniñ qazaq bir tildiligine köşuiniñ qolğa alınbay otırğandığı.

Törtinşisi – qazaq tildi sayasi-dini partiya men wlttıq käsipodaq qwruğa Zañmen salınğan tıyım. Tek birdi-ekili qayratkeri ğana qazaqşa söyleytin orıs tildi oppoziciya qwrıp, qazaqqa jat euroqwndılıqtardı ğana küyitteudi tamaşa jolğa qoya bildi.

Besinşisi – eşbir elde joq üştwğırlı til. Äm telarnalar men BAQ-ta qazaq tilinde tek jeñiltek melodaramlar körsetip, änşilerdiñ jürip twrğanı men ösekayañ dünielerdi taratıp, qazaqtı ruhani mäñgürttendirip, tek sayasatqa basıbütin jolatpaudıñ ayar amal-täsilin ömirge äkele aldı.

Altınşısı – qazaq tildi biznes elitanıñ ömirge keluine müldem mümkindik bermeu.

Mine, qazaqqa jasalğan, jasalınıp kele jatqan etnofaşizmge toqtau qoyılar kez jetti.

Tüyin. El bolıp saqtalu üşin Qızıl imperiyadan mwrağa qalğan orıstandıru etnofaşizminiñ zardaptarın joyuğa küş biriktiruimiz kerek. Wrpağımız qazaq bolıp qalsın desek, «Otarsızdanu procesin jürgizudi» bilikke tötesine qoyuımız qajet. Qazaq tildi biznes jobalarğa qoldau körsetilip, elimizdiñ Oñtüstigi men Batısında jäne basqa öñirlerdiñ qazaq tildi aumaqtarında twratın käsipkerlerden «Wlttıq biznes elita qwrudı» bilikten talap etetin kez keldi.  Qazaq aqşasın jalğan qanatqaqtı jobalarğa bosqa şaşudı bilik doğarıp, wlt aldında esep beruin alaş balası demokratiyalıq ürdispen baqılay biluge talpınıs jasauın uaqıt bizden talap etedi. Öytkeni, biz eldiñ de, jerdiñ de iesimiz. El men jer iesi öz jerindegi azşılıqtağı tarihi-etno kelimsekterge bilep-tösetpeydi, özgeniñ tilinde eşkimdi sayratpaydı.

Endi ruhani-sayasi esin jiğan qazaq jeñe me, tarihi ayarlıqpen ornıqqan etnofaşizm jeñe me, onı ömir körsetedi.

Äbil-Serik Äliäkbar

Abai.kz

29 pikir