Jeksenbi, 25 Tamız 2019
Qazaqtıñ tili 1228 12 pikir 15 Şilde, 2019 sağat 16:52

Qazaq biligi jäne qazaq tili

(Bir tilde söyleytin memlekette ğana memleketşildik payda bola aldı!)

Qazaq biligi qazaq tiliniñ kommunikativti qızmetin älsiz dep sanaydı. Ol "qazaq tili qoğamdıq qatınas jüyesin tolıqqandı qamtamasız ete almay otır" dep, är uaqıtta op-oñay orıs tiline, arakidik ağılşın (qıtay) tiline köşe saladı... Öytkeni, bilikte jürgenderdiñ deni orıs tilinde, al "Bolaşaqpen" şet elde oqıp kelgender - ağılşın (qıtay) tilinde oylaytındar.

Olar bir närseni wqpay ne moyındamay otır: ol - elimizdiñ Ata zañı boyınşa da, Qazaqstan qoğamınıñ damu tendenciyası boyınşa da - Qazaqstan memleketi qazaq tilinen eşqayda qaşıp qwtıla almaytınınımızdı wqpauı! Osı tendenciyanı qoğam jäne, eñ aldımen onıñ biligi wqqanda - mäsele tipten özgeşe bolar edi... (bwrınğı japon, keyingi moñğol, özbek jolı).

Biz "ekonomikanı tez damıtamız" dep, elimizdegi asa mañızdı strategiyalıq baylıqtı şet elderdiñ qolına berip qoyıp, endi barmaq şaynap jatırmız...

Endeşe, baylıqpen qatar, qazaq tiliniñ märtebesi üşin "şeginis jasap", qoğamdıq qatınas jüyesine onı tolıq engizsek - odan keler "memlekettik şığın" qazba baylıqtan ayırılğan şığınğa qarağanda mıñdağan ese tömen boları anıq...

Esesine, qazaq tili qoğam ömiriniñ bar salasına tezdete enip, öziniñ funkcionaldı (quatın) sapasın jıldam arttırıp, jaqın arada tolıqqandı ğılımnıñ, informaciyanıñ, naqtı ilimderdiñ, medicinanıñ, filosofiyanıñ jäne t.b. tiline aynalıp şığa keler edi. (Öytkeni, onıñ sözdik qorınıñ potencialı öte joğarı). Söytip, Qazaq tili qazirgi obrazdıq-beynelik-poetikalıq erekşeligin saqtay otırıp, älemdik aynalımdağı naqtılığı basım tilderdiñ qatarına ener edi.

Nätijesinde, biz - qazaq halqı memlekettiñ "köpwlttığına" qaramastan (äri onı saqtay otırıp) - damığan memlekettik tili, qazaq tilmen birge qalıptasatın töl mädenieti men dästüri bar, tabiği twrğıda öte bay, täuelsizdigi halqınıñ otanşıldığımen, memleketşildigimen qorğalğan irgeli elder qatarına barıp qosılar edik... (Ökinişke oray, Qazaqstannıñ qazirgi ekonomikasınıñ öz halqınıñ paydasına jwmıs istemey twrğanı da osınıñ joqtığınan bolıp otır). Eger, bizdegi qoğamdıq qatınastar jüyesinde qazaq tili üstemdik etip jäne tilmen qabat, tilmen birge qalıptastatın memlekettik (wlttıq) sana bolğanda - ekonomikamız bayağıdan-aq halıq pen memleketimizdiñ müddesine jwmıs jasauşı edi.

Wmıtpayıq - bir tilde söyleytin memlekette ğana memleketşildik payda boladı! Olay bolmasa - biz barlıq uaqıtta bizdi transwlttıq kompaniyalarımen şırmağan, twsap qoyğan özge memleketterdiñ müddesine jwmıs jasauşı, soğan säykes - kerisinşe, öz memleketiniñ müddesin közdemeytin ekonomikalıq jağdayda qala beretin bolamız... (endi onı qalpına keltiru şığını barlıq qazba baylıqtıñ qwnınan asıp ketui de mümkin-au)

Mine, osınday täueldi jağday, tüpki maqsatında, tildi de, öz ekonomikamızdı da damıtpaydı. Kerisinşe, "älemdik aynalım" ("narıq" emes, "bazar") küşeygen sayın - biz qwrığan üstine qwri beremiz! .. Aqır soñında, bwl process bizdiñ sanadan "Täuelsizdik" degen wğımnıñ bar qadir-qasietin joyıp tınatın boladı!

Äbdiraşit Bäkirwlı

Abai.kz

12 pikir