Қазақстанда халықтың басым бөлігі ақпаратты қазақ тілінде тұтынып, жаңалықтарды негізінен әлеуметтік желілер арқылы алатыны анықталды. Мұндай деректерді Demoscope қоғамдық пікірді жедел мониторингтеу бюросының зерттеуі көрсетті.

Зерттеу нәтижесіне сәйкес, респонденттердің 76,5%-ы ақпаратты қазақ тілінде немесе қазақ және орыс тілдерін қатар қолдана отырып алады. Оның ішінде 45,4%-ы тек қазақ тілін таңдаса, 31,1%-ы екі тілді бірдей пайдаланады. Ал тек орыс тілінде ақпарат тұтынатындар үлесі – 21,1%. Бұл – елдегі медиакеңістікте мемлекеттік тілдің рөлі айтарлықтай күшейіп келе жатқанын білдіреді.

Сонымен қатар, қазақстандықтардың ақпарат көздеріне деген сенімі біркелкі емес. Сауалнамаға қатысқандардың 57,4%-ы мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдарын салыстырмалы түрде сенімді деп есептейді. Ал 54,4%-ы ақпаратты туыстары, достары мен таныстарынан алуға сенім білдіреді. Дегенмен, бұл екі дереккөзге де сенбейтіндердің үлесі шамамен 30% төңірегінде.

Қалған ақпарат көздеріне қатысты сенім деңгейі айтарлықтай төмен. Мәселен, блогерлер мен қоғамдық пікір көшбасшыларына 66,1% респондент сенбейтінін айтқан. Әлеуметтік желідегі пабликтер мен топтарға сенбейтіндер – 62,9%. Ресейлік БАҚ-қа 60,7% сенімсіздік білдірсе, шетелдік БАҚ-қа сенбейтіндер – 48,9%. Ал жекеменшік БАҚ бойынша қоғам пікірі екіге жарылған: 43,3% сенбейді, 37,3% сенеді.

Жас ерекшелігіне қарай айырмашылық та байқалады. 18–29 жас аралығындағы жастар мемлекеттік БАҚ-қа көбірек сенім білдірсе, 50–59 жастағылар арасында сенім деңгейі ең төмен. Ал блогерлерге қатысты ең жоғары скептицизм 33–39 жас аралығында байқалған.

Зерттеу көрсеткендей, әлеуметтік желілер қазақстандықтар үшін басты ақпарат көзіне айналған. Респонденттердің 55,9%-ы жаңалықты осы платформалардан алады. Одан кейін интернет-сайттар (30,6%) мен теледидар (30,2%) орналасқан. YouTube (16,1%) пен мессенджерлер (13,1%) де маңызды рөл атқарады. Ал дәстүрлі БАҚ – газеттер (3,4%) мен радио (2,5%) – ең аз сұранысқа ие.

Әлеуметтік желілердің ішінде ең танымалдары: Instagram (58%), TikTok (39,1%), WhatsApp (29%), YouTube (28,1%) және Telegram (16,4%).

Ақпараттың шынайылығын тексеру мәселесіне келсек, сауалнамаға қатысқандардың 65%-ы мәліметті бөліспес бұрын тексеретінін айтқан. Алайда 10,8% мүлде тексермейді, ал 7,8% өте сирек тексереді. Сонымен бірге, респонденттердің үштен бірі жалған ақпаратты ажыратуда қиындық көретінін мойындаған.

Сөз бостандығына қатысты пікірлер де әртүрлі. Қатысушылардың 34,9%-ы жағдайды оң бағаласа, 33,6%-ы бейтарап көзқарас танытқан. Ал 27,2%-ы сөз бостандығының деңгейіне көңілі толмайды.

Жалпы, зерттеу нәтижелері Қазақстандағы медиатұтыну құрылымының күрделі әрі әркелкі екенін көрсетеді. Мемлекеттік тілдің рөлі артып, әлеуметтік желілер негізгі ақпарат алаңына айналған. Бұл өз кезегінде сапалы қазақ тіліндегі контентті көбейту және медиа сауаттылықты арттыру қажеттігін айқындайды.

Abai.kz