Аудит ашқан жүйелік олқылықтар және білім реформасының жаңа кезеңіін өмірге әкеліп, ЖОО-ға ҰБТ-сыз түсудің «жолы» кесіледі: Аудиторлар жүйедегі шикілікті әшкереледі.

ҰБТ-сыз жоғары оқу орнына түсу:

Қазақстанның жоғары білім жүйесінде ұлттық бірыңғай тестілеу (ҰБТ) ұзақ жылдан бері университетке қабылдаудың басты сүзгісі саналып келеді. Алайда Жоғары аудиторлық палатаның соңғы мәлімдемесі бұл жүйеде елеулі олқылықтардың бар екенін көрсетті. Аудиторлар кейбір талапкерлердің шетелдік жоғары оқу орындарына формалды түрде түсіп, кейін Қазақстан университеттеріне ауысу арқылы ҰБТ талаптарын айналып өткенін жариялады. Бұл мәселе елдегі білім сапасы мен қабылдау тәртібіне қатысты маңызды сұрақтарды қайта күн тәртібіне шығарды.

ҰБТ-ны айналып өтудің схемасы қалай жұмыс істеген?

Жоғары аудиторлық палата мүшесі Тлеген Қаскиннің айтуынша, бақылау тетіктерінің әлсіздігі салдарынан кейбір студенттер шетелдік университеттерден қазақстандық оқу орындарына ауысу жолымен оқуға қабылданған. Яғни талапкер ҰБТ тапсырмай-ақ, алдымен шетелдегі ЖОО-ға құжат өткізіп, кейін трансфер рәсімі арқылы ел ішіндегі университетке келген.

Бұл тәсіл заңнамалық вакуум мен цифрлық бақылаудың жеткіліксіздігін пайдаланған схема ретінде бағалануда. Егер шетелдік дипломдар мен академиялық транскрипттерді тексеру жүйесі әлсіз болса, мұндай жолдар көбейе береді.

Негізгі мәселе – бақылау жүйесінің ескіруі

Аудиторлардың есебінде тек трансфер мәселесі емес, жоғары білім саласындағы бірнеше жүйелік проблема аталды:

* студенттер контингенті туралы мәліметтердің қолмен енгізілуі;

* гранттар мен кредиттер есебінің толық цифрланбауы;

* студент мәртебесін қадағалау жүйесінің әлсіздігі;

* оқу сапасын бағалайтын жоспарлы тексерістердің сирек өткізілуі;

* кәсіби құзыреттерді бағалаудың жеткіліксіздігі.

Бұл фактілер Қазақстандағы жоғары білім саласында басқару мен мониторингтің заман талабына сай емес екенін аңғартады.

ҰБТ реформасы не үшін қажет болды?

Үкімет 2027 жылдан бастап ҰБТ форматын өзгертуді жоспарлап отыр. Жаңа модель бойынша:

* талапкер ҰБТ-ны тек бір рет тапсырады;

* грантқа үміткерлер үшін алғашқы нәтиже түпкілікті саналады;

* сынама тестілеулер сақталады;

* халықаралық стандарттағы жаңа тест енгізіледі (ETS компаниясымен бірлескен жоба).

Бұл өзгерістер бірнеше мақсатты көздейді:

Әділ бәсекені күшейту

Қайта-қайта тапсырып, нәтижені көтеру тәжірибесі қысқарады.

Академиялық адалдықты нығайту

ҰБТ айналасындағы көлеңкелі дайындық индустриясы мен айла-шарғылар азаюы мүмкін.

Халықаралық мойындалу

ETS секілді халықаралық ұйыммен жұмыс істеу қазақстандық тестілеудің сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

Бірақ бір реттік тест тәуекелі де бар

Сарапшылардың бір бөлігі ҰБТ-ны бір рет қана тапсыру жүйесі ауылдық өңірлердегі немесе әлеуметтік жағдайы төмен талапкерлерге ауыр соғуы мүмкін деп есептейді. Себебі дайындық деңгейі біркелкі емес.

Сондықтан реформа мынадай қосымша шаралармен қатар жүруі тиіс:

* тегін дайындық платформалары;

* ауыл мектептеріне арнайы дайындық бағдарламалары;

* психологиялық қолдау;

* грант бөлу кезінде өңірлік теңгерім.

Педагог мамандықтарына ауызша емтихан: дұрыс шешім бе?

Вице-премьер Аида Балаева педагогикалық мамандықтарға ауызша емтихан енгізілетінін айтты. Бұл бастама орынды көрінеді. Себебі мұғалім тек пән білетін маман емес, ол:

* балалармен тіл табыса алуы керек;

* ойын анық жеткізе білуі қажет;

* сыни ойлауы жоғары болуы тиіс;

* эмоционалдық интеллекті дамыған болуы керек.

Яғни болашақ мұғалімді тек тестпен бағалау жеткіліксіз.

Қорытынды: ҰБТ-ны айналып өтуге мүмкіндік берген лазейка – жеке оқиға емес, жүйелік басқару мәселесінің белгісі. Егер цифрлық интеграция әлсіз, бақылау формалды болса, кез келген емтихан жүйесі әділетсіздікке ұшырайды.

2027 жылғы реформа Қазақстан үшін жаңа мүмкіндік болмақ. Бірақ нақты нәтиже тест форматын өзгертуге емес, білім саласындағы ашықтыққа, тең мүмкіндікке және бақылау сапасына байланысты болады.

ҰБТ-ның болашағы – тек балл жинау жүйесінде емес, сенім қалыптастыру жүйесінде.

Abai.kz