Қазақстан халқының күнделікті шығынына қатысты соңғы статистика елдегі тұрмыс деңгейінің маңызды көрінісін ашып берді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша орташа қазақстандық бір жылда азық-түлікке 672 155 теңге жұмсаған. Бұл жалпы тұтыну шығынының 56,9 пайызына тең. Яғни, ел азаматтарының жартысынан астам табысы тек тамаққа кетеді.

Ең үлкен шығын – ет пен ет өнімдері

Азық-түлік қоржынындағы ең қымбат бап – ет. Орташа есеппен бір адам жылына ет пен ет өнімдеріне 212 440 теңге жұмсайды. Бұл барлық азық-түлік шығынының шамамен үштен бір бөлігі.

Екінші орында – нан өнімдері мен жарма (90 521 теңге), үшінші орында – сүт өнімдері (65 260 теңге). Ал балық пен теңіз өнімдеріне жұмсалатын қаражат 27 203 теңге көлемінде қалған.

Бұл дерек қазақ қоғамындағы дәстүрлі тамақтану құрылымын да көрсетеді. Ет – тек тағам емес, мәдениет пен мәртебенің де белгісі. Сондықтан халық еттен үнемдеуге дайын емес.

Тамаққа табыстың жартысын жұмсау – дабыл белгісі

Халықаралық тәжірибеде отбасы бюджетінің азық-түлікке кететін үлесі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым халықтың әл-ауқаты төмен деп есептеледі. Дамыған елдерде бұл көрсеткіш көбіне 10–20 пайыз аралығында. Ал Қазақстанда орташа көрсеткіштің өзі 56,9 пайыз болуы – табыс құрылымының әлсіздігін аңғартады.

Бұл жерде мәселе тек бағаның өсуінде емес. Жалақының инфляцияны қуып жете алмауы, аймақтардағы табыс теңсіздігі және азық-түлік нарығындағы импортқа тәуелділік те әсер етеді.

Алты өңірде жағдай одан да күрделі

Статистикаға сәйкес, Қазақстанның алты өңірінде тұрғындар табысының 60 пайыздан астамын азық-түлікке жұмсайды. Ең жоғары көрсеткіш Жетісу облысында – 64,5 пайыз. Одан кейін Түркістан облысы (62,6%), Алматы облысы (61,4%), Маңғыстау және Жамбыл облыстары (61,1%), Атырау облысы (60,6%) тұр.

Бұл өңірлердегі табыс деңгейі мен баға арақатынасы халыққа ауыр салмақ түсіріп отырғанын көрсетеді.

Инфляция қысымы күшейіп тұр

2026 жылғы наурызда Қазақстанда азық-түлік бағасы жылдық есеппен 11,7 пайызға өскен. Демек, азаматтардың табысы артпаса, азық-түлікке кететін шығын одан әрі көбейе береді.

Не істеу керек?

Сарапшылар мұндай жағдайда бірнеше бағыт маңызды екенін айтады:

ауыл шаруашылығы өндірісін күшейту;

ет және сүт өнімдерін өңдеуді дамыту;

делдалдық тізбектерді қысқарту;

аймақтардағы жалақы өсімін қамтамасыз ету;

әлеуметтік әлсіз топтарға азық-түлік қолдауын күшейту.

Қорытынды: Қазақстандықтардың азық-түлік бюджетінің үштен бірін етке жұмсауы – ұлттық талғамның ғана емес, экономикалық шындықтың да көрсеткіші. Халық дастарқаннан етті алып тастамайды, бірақ табыстың жартысын тамаққа жұмсау ұзақ мерзімде қауіпті үрдіс. Бұл – тұрмыс сапасы, инфляция және табыс саясаты қайта қаралуы тиіс деген белгі.

Abai.kz