Ұлттық құндылықты қайта пайымдауға үндейтін еңбек турасында

(Асқар Ұзақовтың «Алтын ұрпақ. Ұлттық мүдде – Жеті ата жауапкершілігі!» кітабы туралы)

Жеті ата – өткеннің ғана емес, бүгіннің де мәселесі

Қазақ халқының тарихи жадында ерекше орын алатын ұғымдардың бірі – Жеті ата. Ұзақ уақыт бойы бұл институт қазақ қоғамындағы туыстық қатынастарды реттеудің, әлеуметтік жауапкершілікті қалыптастырудың және ұлттың генетикалық саулығын сақтаудың маңызды тетігі болып келді. Соған қарамастан, бүгінгі қоғамдық санада Жеті ата көбіне жеті атаға дейін қыз алыспау қағидасымен ғана шектеліп түсіндірілетін жағдай қалыптасты.

Шын мәнінде, Жеті ата – қазақтың әлеуметтік философиясының өзегі. Ол адамның өз тегіне деген құрметін, әулет алдындағы жауапкершілігін, қоғамдық тәртіпті және ұрпақ сабақтастығын қамтамасыз еткен күрделі мәдени институт.

Осындай өзекті мәселеге жаңаша көзқарас ұсынған еңбектердің бірі – Асқар Ұзақовтың «Алтын ұрпақ. Ұлттық мүдде – Жеті ата жауапкершілігі!» атты орысша жазылған кітабы.

Жеті атаға жаңаша көзқарас

Бұл кітапты оқыған адам ең алдымен бір ерекшелікті байқайды. Автор Жеті атаны өткеннің этнографиялық мұрасы ретінде сипаттаумен ғана шектелмейді.

Ол:

• ұлттық жауапкершілік;
• қоғамдық тәртіп;
• ұрпақ тәрбиесі;
• азаматтық сана;
• ұлттық тұтастық

сияқты ұғымдарды Жеті ата институтымен байланыстыра қарастырады.

Яғни кітаптың негізгі идеясы: «Жеті ата – тарих емес, өмірдегі жанды қоғамдық қағида.»

Міне, еңбектің басты ерекшелігі осында.

Бұл кітап несімен құнды?

Ғылыми тұрғыдан қарасақ, кітаптың басты құндылығы оның жаңа тарихи деректер ұсынуында емес. Оның құндылығы басқада.

Автор қоғамның тақтасына мынадай сұрақты алып келіп отыр: Жеті ата қазіргі Қазақстанға не бере алады?

Бұл – өте маңызды сұрақ.

Өйткені біз осы уақытқа дейін:

– Жеті ата қалай пайда болды?

– Оның шығу тарихы қандай?

– Қазақ қоғамында қалай қызмет атқарды? деген мәселелерді көбірек зерттеп келдік.

Ал:

Жеті ата бүгін қандай қоғамдық қызмет атқара алады? деген мәселе әлі толық зерттелген жоқ.

Асқар Ұзақов осы пікірталастың басталуына түрткі болып отыр.

Ғылым мен қоғамдық ойдың арасы

Әрине, бұл кітап академиялық монография емес. Ондағы көптеген тұжырымдар қоғамдық пайымға негізделген. Бірақ ғылым тарихына көз салсақ, көптеген ғылыми ізденістер алдымен қоғамдық ой ретінде дүниеге келген.

Сұрақты қоғам қояды.

Жауапты ғылым іздейді.

Сондықтан мұндай еңбектерді ғылыми зерттеумен бәсекелес еңбек емес, ғылыми ізденіске серпін беретін қоғамдық құбылыс ретінде бағалаған дұрыс.

Мәдениеттану үшін маңызды еңбек

Мәдениеттануда дәстүрдің өміршеңдігі оның өзгермей сақталуымен емес, жаңа тарихи жағдайда жаңа мағынаға ие болуымен өлшенеді.

Осы тұрғыдан келгенде оқырманға Асқар Ұзақововтың еңбегі ерекше ықылас тудырады.

Автор Жеті атаны:

• әлеуметтік жауапкершілік;
• мәдени жады;
• қоғамдық бақылау;
• ұлттық бірегейлік

сияқты ұғымдармен сабақтастырады.

Бұл қазіргі қоғамдық дискурстың маңызды көрінісі.

Қоғамдық пікірді қозғаған еңбек

Кітаптағы барлық ұсыныспен келісу міндетті емес.

Кейбір пікірлер төңірегінде ғылыми пікірталас та болуы мүмкін.

Алайда ең маңыздысы – кітап оқырманды ойлануға мәжбүрлейді.

Ұлттық құндылықтардың болашағы туралы сұрақ қояды.

Жеті ата туралы қоғамдық пікірді жаңғыртады.

Ал қоғамдық пікірді қозғай алған кітаптың өзі белгілі бір мәдени құбылысқа айналады.

Жаңа ғылыми бағытқа жол ашатын еңбек

Соңғы жылдары Жеті ата институты жөніндегі зерттеулер тарихи және этнографиялық сипатта жүргізіліп келеді. Бүгінгі күні осы зерттеулерге жаңа бағыт қосылатын уақыт жетті.

Ол – Жеті ата институтының қазіргі қоғамдық дискурсын зерттеу.

Бұл тұрғыдан қарағанда, Асқар Ұзақовтың еңбегі болашақ зерттеушілер үшін маңызды дереккөздердің біріне айналуы әбден мүмкін.

Өйткені кітап тарихи оқиғаны емес, бүгінгі қазақ қоғамының ұлттық құндылықтарды қалай қабылдап отырғанын көрсетеді.

Қазақ қоғамы жаңа тарихи кезеңге қадам басты.

Бұл кезеңде ұлттық құндылықтар мұражай сөресінде тұратын жәдігер ретінде емес, қазіргі қоғамдық өмірдің белсенді құрамдас бөлігі ретінде қайта қарастырылуы тиіс.

Асқар Ұзақовтың «Алтын ұрпақ. Ұлттық мүдде – Жеті ата жауапкершілігі!» атты еңбегі осы қоғамдық сұранысты дер кезінде көтерген кітаптардың бірі.

Ғылыми қауымдастық бұл кітаптағы барлық пікірмен келіспеуі мүмкін.

Бірақ бір нәрсе анық.

Автор Жеті ата туралы қоғамды қайта ойландырды.

Ал ғылым дәл осындай ойланудан басталады.

Серік Ерғали, мәдениеттанушы

Abai.kz