Футзал лигасының болашақ басшысы қаржы және өз жоспары туралы

«Nur.kz» ақпараттық порталы Қазақстанда жаңадан құрылатын «Кәсіби футзал лигасын» Талғат Космұхамбетов басқаруы мүмкін екенін жазыпты. Біз Талғат Аждарұлынан қаржы мәселесі, «Қайрат» клубының мәселесі мен өзінің жоспарлары туралы сұрап көрдік.

– Талғат Аждарұлы,  бүгінгі Қазақстан футзалын бір сөйлеммен қалай сипаттар едіңіз?

– Қазақстан футзалы деген – 2021 жылғы әлем чемпионатындағы төртінші орын деген сөз. Бұл – Премьер-лигадағы 12 кәсіби клуб пен бірінші лигадағы 8 клуб деген сөз. Бұл – Қазақстанның әр өңіріндегі ондаған балалар мен жасөспірімдер мектебі мен академиясы деген сөз. Бізде спорттың локомотивіне айналуға жеткілікті мықты негіз бар. Бірақ оған жүйелілік жетіспейді.

– Өткен аптада қазақстандық футзалда үлкен резонанс тудырған жағдай болды – «Қайрат» академиясы  төрт жас санаты бойынша жаттығуларын тоқтатты. Кейін мәселе «реттелді». Ақшаны кім бергенін білесіз бе?

– Қаржы көзі туралы клубтың өзі айтсын, қазір бұл басты мәселе емес. Менің ойымша, «Қайрат» қолдауға әбден лайық клуб. Көп жылдар бойы футзалды жүйелі түрде дамытып келеді және халықаралық аренада Қазақстанның намысын қорғап жүр.

Мәселе клубта емес. Мәселе жүйенің өзінде. Мысалы, 2025 жылы «Sport Qory» ұзын-ырғасы 32 миллиард теңге бөлді, бірақ кәсіби футзал клубтарының ішінен қолдауға тек бір клуб ие болды. Бәрі бір ғана келісімге тәуелді болған кезде, кез келген ақау жүздеген баланы спорт залынсыз қалдыруы мүмкін.

Рас, бұл жолы мәселе шешілді, бұл – жақсы. Бірақ, тұрақты жүйе әлі құрылған жоқ. Ал оның формуласы қарапайым: Барлық клубтарды нәтижесін, балалармен жұмысын және футзалды дамытуға қосқан үлесін ескере отырып, бірыңғай, түсінікті әрі әділ ережелер бойынша қолдау керек. Бір клубпен жасалған бір ғана келісімге сүйенуге болмайды.

– Бірақ мәселе реттелді ғой. Мүмкін, дәл осы жүйе әлі де болса тиімді жұмыс істеп тұрған шығар?

– Біреу мәселені қолмен басқару арқылы шешіп үлгерген кезде ғана жұмыс істейтін жүйе – жүйе емес. Балалар қайтадан жаттығып жатыр, бұл дұрыс. Бірақ «реттелді» деген сөз «қорғалды» дегенді білдірмейді.

– Алматыда мұны былай қабылдауы мүмкін: Өңірлер «Қайратқа» қызғанышпен қарайды және оның ақшасын өздерінде болғанын қалайды...

– «Қайрат» – елдегі ең мықты клуб әрі ұлттық құраманың негізі. Мен оның бірде-бір жеңісіне күмән келтірмеймін. Өңірлер «Қайратқа» қызғанбайды. Өңірлер өздерінің «Қайратын» өсіруге мүмкіндік болғанын қалайды.

Мен «флагман клубтан алып қойыңдар» деп отырған жоқпын. Мен «осындай клубтар көбірек болуы үшін жағдай жасайық» деп отырмын. «Тұлпар», «Аят», «Ақтөбе»,  «Атырау»,  «Семей» және басқа клубтардың академиялары ортақ ережелер бойынша жұмыс істеп, мемлекеттік қолдауға тең қолжетімділікке ие болуы керек. Барлығы тек энтузиазмға сүйеніп қалмауы тиіс.

– Жақсы, «жүйе» дейсіз. Ұсынысыңызды нақтылап айтып беріңізші.

– «Футзал: 2027–2029 жылдарға арналған даярлау жүйесі» атты үш жылдық бағдарлама. Оның операторы – Лига.

Кез келген кәсіби клуб бірыңғай талаптар бойынша өтінім бере алады: Академиясы, жаттықтырушылары және спорттық көрсеткіштері ескеріледі. Одан кейін нақты көрсеткіштер белгіленеді, есептілік ашық жүргізіледі, сыртқы аудит пен қоғамдық бақылау жүзеге асырылады.

– Лига неге қордан тиімді? «Ақша таратқысы келеді, тағы бір артық буын пайда болады» деген сөз айтылуы мүмкін.

– Ақша өтіп, қайда кеткені белгісіз болса, бұл – артық буын. Ал біз керісінше әр теңге көрініп тұрады, жыл сайын есеп беріледі, сыртқы аудит жүргізіледі дегенді ұсынып отырмыз...

Сонымен қатар, клубтардың қарсы міндеттемелері болады: 2026/27 маусымынан бастап лицензиялау, Премьер-лигаға қатысу үшін міндетті түрде U-13–U-19 жас санаттарына арналған академияның болуы және өтінімдегі өз тәрбиеленушілерінің үлесі белгіленеді.

Қор клубтарға мұндай талап қоя алмайды. Ал Лига қоя алады.

– Клуб академиялары мемлекеттік қолдауға да,  жан басына шаққандағы нормативке де кірмейді. Бұл жағдайды өзгертуге тырысасыздар ма?

– Иә. Қазір норматив тек мемлекеттік спорт мектептеріне қарастырылған. Ал ұлттық құрамаға ойыншыларды клубтар дайындайды. Біз министрлікке оны аккредиттелген клуб академияларына да қолдануды ұсынамыз. Бұл жекеменшік мектептерге көрсетілетін білім беру саласындағы мемлекеттік қолдауға ұқсас болады.

Алғашқы қадам ретінде Мәдениет және спорт министрлігімен, қор және клубтармен жұмыс кездесуін өткізуді ұсынамыз. Оны күзде өзіміз бастамашылық етеміз.

– 2025 жылдан бастап заң бюджет қаражаты есебінен легионерлерді ұстауға тыйым салады. Бұл футзал үшін мүмкіндік пе, әлде үкім бе?

– Егер үлгерсек – мүмкіндік. Әлем чемпионатындағы төртінші орынға натурализацияланған ойыншылар да, өз тәрбиеленушілеріміз де үлес қосты. Мәселе – келесі жетістікті кімдермен бағындыратынымызда.

Мемлекет нақты айтты: Өз ойыншыларыңды дайындаңдар. Демек, ұлттық құраманың болашағы – бір қаладағы ғана емес, бүкіл елдегі клуб академияларында.

Осындай заң қабылданғаннан кейін клуб академияларына қолдау көрсетпеу – ұлттық құраманың болашағына өз қолымызбен балта шабу деген сөз.

– Ал жұмыстың сәтсіз болғанын қалай түсінесіз?

– Егер 2029 жылы біз әлі де балалар жаттығуларының кезекті тоқтатылуын кім және қалай «реттегенін» талқылап жүрсек, онда біз өз міндетімізді орындай алмадық деген сөз. Мұны мен ашық түрде өзім де айтамын.

Abai.kz