Qazaqstan – Euraziya qúrylyghynyng ortasynda ornalasqan memleket. Sondyqtan, ol geografiyalyq jaghdayyna baylanysty óte zor logistikalyq әleuetke ie el. Eger osy mýmkindigimizdi dúrys paydalana alsaq, onda Respublikamyz әlemdegi ozyq elderding qataryna kóterilui әbden mýmkin. Búl tek ekonomikalyq tiyimdilikte ghana emes, onyng әseri sayasatta bitimgershilik missiyany atqarugha jol ashady. Tariyhqa kóz salsaq, sauda keruenderi ýzilmeytin kýretamyr joldardyng boyynda ornalasqan qalalar әrqashanda elaralyq qatynastardy retteushi jәne kelissózder jasalatyn ortalyqtar bolyp kelgen...

Alysqa barmay‑aq, óz jerimizdegi kóne qalalardyng jobasyna kóz salsaq, so kezden‑aq olardyng qúrylysynda shetten keletin mәrtebeli qonaqtargha arnalghan saltanatty saraylardyn, saudagerlerge arnalghan arnayy jýk qoymalary bar qonaq ýilerding kóptep salynghanyn bayqaymyz. Yaghni, búl qalalardyng tek sauda ortalyqtary emes, sonymen birge, diplomatiya ortalyqtary bolghany kýmәnsiz.

Býginde, so zamandary saudasy qyzghan Úly Jibek Jolynyn kóp bóligi bizding elimizding territoriyasynda jatyr. Oilap qarasaq, biz tek qazba baylyghymyzdyng moldyghyna maqtanyp qoymay, ózimizdegi «býgingi Jibek Jolyna» da maqtanyshpen qarauymyz kerek siyaqty – onyng qúny «Qazba baylyqtan» asyp týspese, kem emes. Sebebi, qazba baylyq bir uaqytta tausylady, al «sauda joly» eshqashan!        

BITIMGERShILIK MÝMKINDIKTERI

Onyng mýmkindigi mol, әri, bolashaghy zor deuge bolady. Bәri de ózimizge baylanysty:

Birinshiden, eng aldymen, Qazaqstan halqy ózining mәdeny damuy túrghysynan qazirgiden kósh ilgeri dengeyge jetui tiyis. Ol orta qanday?

Onyng sipaty: a) Qazirgi zamandaghy eng ozyq kommunikasiyalyq tehnologiyanyng jәne óz elimizde memlekettik tilding shyrqap damuy; ә) Sayasatta eshbir tarapqa tәueldi bolmau, qanday da bir sayasiy‑әskery baghyttaghy odaqtardan tәuelsiz bolu;  b) Ekonomikalyq túrghyda tolyq tәuelsizdikke qol jetkizu; g) Qazaq halqy men onyng mәdeniyetining tóniregine toptasqan biregey Qazaqstan halqyn qalyptastyru, mýmkin bolar separatizm oshaqtarynyng aldyn alu; d) Beybit ómir sýruding «qazaqstandyq etalonyn» ómirge keltiru, osy modeldi әlemge ýlgi retinde úsynu;

Ekinshiden, Qazaqstandy ekologiyalyq túrghydan qorghau;

Ýshinshiden, Qazaqstandy energetikalyq tәuelsiz etu;

Tórtinshiden, Qazaqstandy óz aldyna әskery doktrinasy bar elge ainaldyru.

Mine, biz eleuli degen birneshe mýmkindikterdi atap óttik.

Al, múny arnayy zerttegen adam osy aitqandardy tarqatyp jazar bolsa, ol tom‑tom enbek bolyp shyghar edi...

BITIMGERShILIK KEDERGILERI

Býginde bizding aldymyzda túrghan kedergiler óte kóp: ony biz shartty týrde Ishki kedergiler jәne Syrtqy kedergiler dep bólemiz.

Ishki kedergilerge mynalardy jatqyzamyz:

Últaralyq absolutti kelisimning әlsizdigi, Ekonomikadaghy birjaqtylyq, yaghni, qazba baylyqqa tәueldilik, Biylik tarmaqtarymen jalghasqan korrupsiya, «Qazaqstanda jasalghan» brendining әlemdik dengeyge jete almauy jәne t.t.

Alayda, býginde óner salasanda, bilim salasynda, sportta birqatar algha basushylyq bar. Mysaly, әnshi balamyz Dimash Qúdaybergen «Álem elshisi» atandy, boksshylar Genadiy Golovkin elimizding danqyn shyghardy, al Jәnibek Álimhanúly «Qazaq stiylin» әlemge pash etti. Kýni keshe Mihail Shaydosov Olimpiada chempiony atandy...

Jetpey jatqany: Ádebiyette, Teatrda, Ghylymda tanymaldylyq az.

Taghy bir mәsele, «Memlekettik basqarudyn» әli de siresken burokratiyadan aryla almay jatuy, «Qoghamdyq úiymdardyn» әlsizdigi jәne t.t.

Syrtqy kedergiler  әldeqayda kýrdeli: Qysqa ghana aitsaq – biz «úlyderjavalyq tәbeti kýshti» memleketter qorshauynda túrmyz. Sondyqtan, olardyng әrqaysysy Qazaqstangha óz yqpalyn jýrgizgisi keledi. 

Osy jaghdayda, «arbany syndyrmay, ógizdi óltirmey», elimizdi «BITIMGER ELGE» ainaldyru ýshin bizge Qazaq halqynyng ótkennen jetken barlyq Danalyq tәjiriybesin óte sheber qoldanyp, ózimiz de sonday Danalyq jolgha bet búrugha dayyn boluymyz kerek.  

Ábdirashit Bәkirúly, filosof

Abai.kz