Býgin Parlament Senaty «Qazaqstan Respublikasynyn jana Konstitusiyasynyng qabyldanuyna baylanysty raqymshylyq turaly» Zandy, sonday-aq raqymshylyqty is jýzinde jýzege asyrugha qajetti qylmystyq, qylmystyq-prosestik, әkimshilik qúqyqbúzushylyqtar jәne atqaru óndirisi zannamasyna týzetulerdi maqúldady.

Zannamalyq týzetuler tek raqymshylyqty jýzege asyrugha ghana emes, sonymen qatar qylmystyq, qylmystyq-prosestik, әkimshilik qúqyq búzushylyqtar zannamasyn jәne atqaru óndirsinin tetikterin jetildiruge baghyttalghan. Shyn mәninde, búl izgilendiru, sifrlandyru jәne qúqyq qorghau men sot jýiesin әri qaray janghyrtudy qamtityn keshendi qúqyqtyq sheshim.

Búl rette, zan jobasyn әzirleushiler búlqylmystyq sayasatty qayta qaraudy nemese qylmystyq qúqyq búzushylyqtargha júmsaq qaraudy bildirmeytinin erekshe atap ótti. Kerisinshe, en qauipti qylmystar ýshin jauapkershilikten qashu mýmkin emes degen qaghidat saqtalady.

Zan qylmystyq teris qylyqtar jasaghan adamdardy, auyr emes qylmystardy, sonday-aq núqsan keltirilmegen ne tolyq ótelgen kezinde auyrlyghy ortasha jekelegen qylmystardy jauaptylyqtan ne negizgi jazadan bosatudy kózdeydi. Keybir sottalghandargha ótemegen jazanyn qysqartyluy qarastyrylghan. Sonymen qatar, raqymshylyq sybaylas jemqorlyq, lankestik pen ekstremizm, kәmeletke tolmaghandardyn jynystyq qolsúghylmaushylyghyna qarsy qylmystar, zorlau, stalking, soqqygha jyghu, azaptau, kisi óltiru, memlekettik satqyndyq jәne basqa da asa qauipti qylmystar jasaghan túlghalargha qoldanylmaydy.

Qazaqstan tәuelsizdik alghannan beri alghash ret engizilgen әkimshilik raqymshylyq eng manyzdy janashyldyqtardyn biri bolyp otyr. Búghan deyin raqymshylyq aktiler tek qylmystyq salagha qatysty bolsa, endi azamattardy, jeke kәsipkerlerdi, jeke notariustardy, jeke oryndaushylardy, advokattar men zang konsulitanttaryn oryndalmaghan әkimshilik ayyppúldardan nemese olardyn qalghan bóliginen bosatu qarastyrylghan. Raqymshylyq qoldanylghannan keyin tiyisti atqaru óndiristeri toqtatylady.

Ákimshilik raqymshylyq qoghamdyq qauipsizdikke, azamattardyn ómiri men densaulyghyna, memleket mýddesine qauip tóndiretin qúqyq búzushylyqtargha qoldanylmaydy. Osylaysha, úsynylyp otyrghantetik qoghamdyq qauipsizdik mәselelerine әser etpeydi, kerisinshe, en aldymen azamattardyng әkimshilik jýktemesin azaytugha jәne olardyng ekonomikalyq belsendiligin qoldaugha baghyttalghan.

Raqymshylyqty qoldanu tәrtibin sifrlandyrugha arnalghan týzetulerdin bólek jiyntyghy qarastyrylghan. Osy maqsatta Ákimshilik qúqyq búzushylyqtar kodeksine janabap qosu úsynylady, ol arqyly Birikken әkimshilik óndiris tiziliminde (BÁÓT) raqymshylyqqa ilinetin túlghalardyn tizimi avtomatty týrde jasalyp, sheshimder elektrondyq formatta qabyldanuy mýmkin. Ázirleushilerdin pikirinshe, búl burokratiyalyq rәsimderdi aytarlyqtay qysqartugha, sheshim qabyldaudy jyldamdatugha jәne raqymshylyq aktilerdi oryndau tiyimdiligin arttyrugha mýmkindik beredi.

Raqymshylyq mәselelerinen bólek, zang jobalary qylmystyq-prosestik zannamany jetildirudi qarastyrady. Atap aytqanda, ayyptau aktisine qoyylatyn talaptar, tergeu nәtiyjelerin rәsimdeu tәrtibi jәne qylmystyq prosesti ayaqtau tetikteri naqtylanady. Búl ózgerister qúqyq qoldanu tәjiriybesining birkelkiligin qamtamasyz etuge, prosessualdyq qújattardyn sapasyn arttyrugha jәne qylmystyq is jýrgizuge qatysushylardyng qúqyqtyq kepildikterin kýsheytuge baghyttalghan.

Esterinizge sala keteyik, raqymshylyq jana Konstitusiyany qabyldaugha baylanysty 2026 jylghy 17 nauryzda Memleket basshysynyng bastamasymen jariyalanghan keshendi qylmystyq jәne әkimshilik raqymshylyq shenberinde jýzege asyrylyp jatyr.

Abai.kz