Optimizm men pragmatizm jarysy. Jartyjyldyqtyng 4,1% degen nәtiyjesi neni bildiredi?

Qazaqstan biylghy jartyjyldyqtyng ekonomikalyq qorytyndysyn shyghardy. Alty aida ishki jalpy ónimning ósimi 4,1% qúraghan. Eger jyl basyndaghy boljamdardy qarasaq, búl Aziya damu bankining bastapqy boljamymen tolyq sәikes keledi. Alayda Ýkimet boljaghan 5,4 payyzdan tómen bolyp otyr. Sondyqtan qalghan jarty jylda ekonomikalyq ósimdi ýdetu maqsaty túrghany anyq. Eng manyzdy bolyp sanalatyn 3-shi toqsanda qarqyndy eselep arttyru qajet.

Bastysy, bizdegi ekonomikalyq ósimning qúrylymynda naqty sektordyn, jeke investisiyalardyng jәne shaghyn әri orta biznesting róli artyp kele jatqany bayqalady. Memleket basshysy da osyghan nazar audaryp, tiyisti tapsyrma bergeni esimizde. Býgin berilgen Premier-ministrding orynbasary – últtyq ekonomika ministri Serik Júmangharin mәlimetinshe, qantar-mamyr ailaryndaghy kórsetkishpen salystyrghanda ekonomikanyng ósu qarqyny 0,4 payyzdyq tarmaqqa jaqsarghan. Jyl basynan beri qalyptasqan dinamika ekonomikanyng birtindep jedeldep kele jatqanyn kórsetedi.

Ósimning basty ereksheligi mynada. Onyng negizgi bóligi múnay óndirisinen emes, ekonomikanyng basqa sektorlarynan qalyptasyp otyr. Naqty sektordaghy ósim 4%-dan 5,1%-gha deyin kóterilse, qyzmet kórsetu salasy 3,5%-gha úlghayghan. Eng joghary kórsetkishter qúrylys, óndeu ónerkәsibi, kólik jәne sauda salalarynda tirkeldi. Agroónerkәsip kesheni men baylanys salasynda da ong serpin saqtaldy.

Múnay baghasy men shiykizat eksportyna tәueldi ekonomika ýshin múnday ózgeristing manyzy zor. Qazaqstan úzaq uaqyt boyy syrtqy naryqtaghy múnay baghasyna, eksporttyq baghyttardyng túraqtylyghyna jәne әlemdik shiykizat koniunkturasyna tәueldi bolyp keldi. Sondyqtan múnay emes sektordyng túraqty týrde 5%-dan joghary ósim kórsetui ekonomikanyng ishki tirekteri kýsheyip kele jatqanyn anghartady. Búl ósimning uaqytsha qúbylysqa ainalmauy ýshin onyng artynda investisiya, enbek ónimdiligi jәne jana óndiristik quattar túruy kerek. Osy túrghydan alghanda negizgi kapitalgha salynghan investisiya kólemining 9,5 trln tengege jetip, 9,6%-gha ósui asa manyzdy kórsetkish.

Búdan da manyzdysy, investisiyanyng negizgi bóligin jeke sektor qamtamasyz etip otyr. Jeke investisiyalar kólemi 21,4%-gha artyp, jalpy investisiyalar qúrylymyndaghy ýlesi 87%-dy qúrady. Búl ekonomikadaghy belsendilikting tek budjet qarajaty nemese memlekettik baghdarlamalar esebinen emes, biznesting óz bastamasy arqyly da qalyptasyp jatqanyn kórsetedi.

Biylghy jarty jylda Qazaqstannyng syrtqy sauda ainalymy 56,3 mlrd dollardy qúrady. Eksport kólemi 30,4 mlrd dollargha, import 26 mlrd dollargha jetti. Sauda balansynyng profisiyti 4,4 mlrd dollardan asty. Sauda profisiytining saqtaluy elge eksporttan týsetin valutalyq týsimning importtyq shyghyndardan joghary ekenin bildiredi. Búl tólem balansy men últtyq valuta túraqtylyghy ýshin qolayly faktor. Alayda eksport qúrylymyndaghy shiykizattyng ýlesi әli de joghary. Sondyqtan kelesi mindet eksport kólemin ghana emes, onyng sapasy men tehnologiyalyq dengeyin arttyru bolady.

Ekonomikalyq ósimning taghy bir manyzdy tiregi bar. Ol - shaghyn jәne orta biznes. 2025 jyldyng qorytyndysy boyynsha ShOB-tyng Qazaqstannyng jalpy ishki ónimindegi ýlesi 40,9%-gha deyin ósti. 2021 jyly búl kórsetkish 33,5% bolghan. Demek, tórt jyldyng ishinde shaghyn jәne orta biznesting ekonomikadaghy ýlesi 7,4 payyzdyq tarmaqqa artqan. Búl ekonomikanyng birtindep әrtaraptanyp kele jatqanynyng negizgi kórsetkishi bolyp sanalady.

Qazir kәsipkerlik subektilerining jalpy sany 2,9 mln-gha jetti. Búl jyl basymen salystyrghanda 499 myngha nemese 20,4%-gha kóp. Ózin-ózi júmyspen qamtyghandardyng sany 688,6 myng subektini qúrasa, jeke kәsipkerler men ózin-ózi júmyspen qamtyghandardyng jiyntyq sany 1,9 mln-nan 2,3 mln-gha deyin ósken.

Jalpy alghanda, 2026 jyldyng alghashqy jartyjyldyghyndaghy kórsetkishter Qazaqstan ekonomikasynda ong qozghalys bar ekenin kórsetedi. Ósim qarqyny jedeldedi, naqty sektor kýsheydi, múnay emes salalar algha shyqty, jeke investisiya kólemi artty, shaghyn jәne orta biznesting ekonomikadaghy ýlesi 40%-dan asty.

Degenmen negizgi mindet tek joghary ósim kórsetu emes. Búl ósim halyqtyng túrmysyna, naqty tabysyna, túraqty júmys oryndaryna jәne ónirlerding damuyna әser etui tiyis. Qazir Ýkimet osyghan qatysty auqymdy baghdarlamasyn bastap ketti. Alghashqy optimistik nәtiyjesi turaly keshe jazghan bolatynmyn.

Aybar Oljaev, ekonomist

Abai.kz