Qúryltaydyng jana deputattarynyng nazaryna!

QAZAQ TILI NEGE TÁUELSIZ QAZAQSTANDA ÁLI DE TOLYQ MEMLEKETTIK TILGE AYNALA ALMADY?

Til taghdyry – últ taghdyry ghana emes, memleketting tarihy tandau mәselesi. Qazaqstan tәuelsizdik alghanyna otyz bes jylgha juyq uaqyt boldy. Osy kezeng ishinde qazaq tili memlekettik til mәrtebesine ie boldy, memlekettik baghdarlamalar qabyldandy, qazaq mektepteri kóbeydi, qazaq tilindegi aqparat pen mәdeny ónimderding ayasy keneydi.

Soghan qaramastan qoghamda: «nege Qazaqstannyng memlekettik tili elding barlyq qoghamdyq salasynda tolyq ýstem tilge ainala almay otyr?» degen qarapayym, biraq ózekti órter súraq ýnemi tuyndaydy.

Qazaq halqy ózining jaqyn-janashyry, tuys-tughany, dos-jary arasynan  óreskel, úyatty qylyq kórgende: «dosqa kýlki, dúshpangha taba qyldy-au» nemese «betimizben jer bastyrdy-au» dep qatty qynjylady. Jaqynda Pralament tórinde ant qabyldaghan Qúryltay deputtary arasynan birding basyn, birding ayaghyn aityp, «qaqalyp-shashalyp», qazaq tilinde sóiley almay túrghandardy kórgende bizge de osy oy keldi. «Qarghayyn desem jalghyzym, qarghamayyn desem jalmauyzym» dep ózimizdi júbatqymyz kelse de, әlgi «shýldirlelender» jalghyz emes, «bir qyzymnan bir qyzym soraqynyn» kebin kiyip túr.

Endi qayttim? «Betti bastym, qatty sastym, túra qashtym jalma - jan ...». Bauyr ózindiki, tili ózgeniki. Ájelerimizdin: «jaman inindi quyp jiberseng de, saghan eshkim jaqsy inisin әkelip bermeydi. Ayaghym shuash boldy dep ony kesip tastamaysyn..» degen sózderi eske týsip, taghy da mýjilesin.

Taghy da Abaysha: «jartasqa barasyn, kýnde aiqay salasyn...».

Degenmen de, sol Abay aitady ghoy: «Adam balasyn zaman ósiredi, kimde-kim jaman bolsa, onyng zamandasynyng bәri kinәli. Men eger zang quaty qolymda bar kisi bolsam, adam minezin týzep bolmaydy degen kisining tilin keser edim...» (Abaydyng «Otyz jetinshi qara sózi»-nen) dep. Endeshe, biz: «qazaq tilin týzep bolmaydy» dep aita alamyz ba?! Abay tirilip kelip Parlament tórine shyqsa, birazynyng tilin keser me edi?. Bizding qazaq tilimiz «jaman bolsa», әriyne, «zamandastar týgelinen kinәlimiz».

Endeshe, fәlsafashylar payymy boyynsha Qazaqstanda qazaq tiline nege nemqúrayly qarap kelgenimizge «sebep, syltau» izdep kóreyikshi.

Qazaq tili – Qazaqstan Respublikasynyng memlekettik tili. Búl onyng Konstitusiyada bekitilgen qúqyqtyq mәrtebesi. Alayda zandaghy mәrtebe men qoghamdyq ómirdegi naqty qoldanystyng arasy jer men kóktey derlik  alshaqtyqta. «Qosylmas relisterding de, qosylar shaghy jetti ghoy...» dep Múqaghaly jyrlaghanday, 35 jyl nege bolsa da jeterlik uaqyt edi. Shoqan Ualihanovtyng tútas ghúmyrynan da artyq, angdyng ózi týgili nemeresine de til ýiretetindey boldyq. «Qasyqtay qayran tilim balgha malghan...» dep qashanghy jylay beremiz.

Qazaq tilining qazirgi hal-kýiin bezbendeu ýshin býginmen ghana shektelmey, ózegimizge ýngip kirgen ótkenning qasiretine de ýnileyikshi.  Onyng týp-tamyry HIH ghasyrdaghy otarlau sayasatyna, HH ghasyrdaghy kenestik til sayasatyna, qalalyq otyryqshy ómirde ózge últ ókilderining kóp boluyna jәne tәuelsizdik kezenindegi memlekettik sayasattyng sylbyrandyghyna baryp tireledi.

Resey imperiyasynyng Qazaq dalasyn otarlap-jaulauymen әkimshilik basqarudyng jana jýiesi, qatal tәrtibi, mәjbýry óktemdigi qalyptasty. Orys tili biylik pen resmy qarym-qatynastyng tiline ainaldy.

Keyin Kenes Odaghy kezeninde búl ýrdis әldeqayda kýsheydi. Qazaq tilining qoghamdyq qyzmet ayasy birtindep tarylyp, orys tili memlekettik basqaru, ónerkәsip, ghylym, joghary bilim jәne qala mәdeniyetinde basymdyq aldy. Orys tilin bilmegender óspedi, kadrlyqqa da jaramady. «Sauatsyz» sanaldy. Qazaqtardyng ózi balasyn qazaq mektebine bermey, orys mektebine beretin boldy. Orys tildi mektepter barynsha kóbeydi.

Osynyng saldarynan tildik múqtajdyq qalyptasty: orys tili – qala, bilim, qyzmet, mansap, ghylym tili boldy da, qazaq tili – otbasy, auyl, túrmystyq qarym-qatynas tili retinde qaraldy.

Búl týsinik tәuelsizdik alghannan keyin de birden joyylghan joq. 1991 jyly Qazaqstan tәuelsiz memleketke ainaldy. Qazaq tili memlekettik til retinde bekitildi. Biraq, tәuelsizdik qazaq tilining mәselesin bir kýnde sheshe almady. Memleketting sayasy tәuelsizdigi men qoghamnyng tildik tәuelsizdigi – eki arnagha ainaldy. Memleket tәuelsizdik alghanymen, til tәuelsizdigi óz túghyryna qona almady. Jaydaq atpen úranday shapqylaghan bala keypinde (sóz jýzinde) qaldy. Jogharydan «qazaq tilin qaytsende bilesin» degen qysym bolmaghasyn, «albasty qabaqqa qaray basty», әrkim qolayyna jaqqanyn istedi. Otbasyda, dostary arasynda qazaqsha sóileytin adamdardyng ózi – memlekettik mekemede, bankte, dýkende, auruhanada, joghary oqu ornynda,  júmys ornynda oryssha sóilesuge mәjbýr boldy. Qazaq tilin bilu mindetti qoghamdyq qajettilikke ainalmady. Jautandaghan jetim, ógey balanyng kýiin keshti. Shyn mәninde, memlekettik tilding eng ýlken týiinshegi – qajettilikting әlsiz, әljuazdyghynda boldy.

Adam balasy kez kelgen tildi eng aldymen qajettilik ýshin ýirenedi. Eger qazaq tilin bilmegen adam: jaqsy júmysqa ornalasa almasa; memlekettik qyzmette ósui qiyndasa; belgili bir kәsiby ortagha kire almasa; memlekettik qyzmetterdi tolyq paydalana almasa, onda qazaq tilin ýirenuge tabighy súranys payda bolar edi. Kerisinshe, qazaq tilin bilmey-aq adamnyng bilim aluyna, júmys isteuine jәne kýndelikti ómir sýruine mýmkindik mol bolsa, til ýirenuding qajettiligi de shamaly bolar edi. Tipti qajeti de bolmas edi.

Sondyqtan qazaq tilining taghdyry tek «halyq qazaqsha sóiley me?» degennen kóri «qúziretti biylik oryndary sózsiz qazaqsha bilui, sóileui kerek» degen batyl, naqty sóilemmen tolyqtanuy kerek edi.

Ókinishke qaray, «Qazaq tilin bilmey ómir sýru mýmkin emes», «Qazaq tilin bilu Qazaqstan azamaty ýshin manyzdy artyqshylyq pen tabighy qajettilik» degen sanany qalyptastyra almay qara jayau kýy keshtik, jaltaqshyl boldyq.

Osy arada taghy bir saual tuyndaydy: «qazaq tiline jau bolyp otyrghandar orystar ma, әlde qazaqtardyng ózi me?» degen. Kýndelikti ashyq aqparat betinde múnyng jauaby әr kýni aitylady: «qazaq tilining jauy qara kózdi orystar» degen. Demek, qasiret tamyry, qúldyq sana qayda jatyr?!

Qalaly jerdegi qazaqtardyng kóbi ýide qazaqsha sóilegenimen, qoghamdyq jerde shartty týrde orys tiline kóshedi. Tipti, ýide de, týzde de orys tilinde sóileytin qazaq otbasylary kóp. Al Aqorda tóniregindegi әrtýrli qyzmettik bólimder ishinde de bir-birine: «oryssha sóileyik pe?» degendey ishki psihologiyalyq tosqauylmen qarap, jinalysty orys tilinde jýrgizetinder az emes. Nәtiyjesinde qazaq tilin biletin adamdardyng ózi qazaq tilining qoghamdyq kenistigin keneyte almay, tar shenberde qalady. Búl – otarlyq kezennen qalghan qúldyq sana, psihologiyalyq qysymnyng sarqynshaghy, azat oigha jete almay adasqandardyng tandauy.

Olay bolsa, qazaq qoghamynyng tildik minez-qúlqy ózgermeyinshe, últtyq iydeyalogiya barynsha jandanbayynsha memlekettik mekemelerde de memlekettik tilding bolashaghyna nemqúraydy qaraushylar azaymaydy.

Osynday nemqúraylyq saldarynan memlekettik mekemelerde júmys atqaratyn qyzmetkerler arasynda «qazaqsha dúrys sóiley almay kýlkige qalamyn ba?» nemese «oryssha sóiley almasam mәdeniyetsiz, bilimsiz kórinip qalamyn ba?» degen qorqynysh pen jalghan namys payda bolady. Sodan kóbi: «qazaqsham dúrys emes», «aksentim bar», «sózderdi shatastyryp alamyn», «kýletin shyghar» degen ishki qajetsiz týisikpen qazaqsha sóileuden qashady. Mәselening mәnin syrtqy syltau retinde kórsetkisi keledi. Shyn mәninde, tildi minsiz sóileytinder ghana emes, shynayy niyetpen sóiley bastaghandar da damyta alady.

Osy arada bir nәrse eske týsedi. Qazirgi preziydentimiz Qasym-Jomart Kemelúly Senatta jýrgen alghashqy jyldary qazaq tilin shorqaq sóileytin edi. Keyinnen ózin-ózi jetildirgeni – halyq aldyndaghy ýndeu, joldaularynda, ashyq súhbat alandarynda aiqyn kórinip jýrdi. Qazaq tilin erkin mengerdi. Demek, biz biylikti synaugha ýiirmiz, al, biylik basyndaghy kisining qazaqshany ghana emes, ózge tilderdi de tolyq iygerip alghanyn nege ýlgi tútpaymyz?!

Q-J.Toqaev preziydenttik minberge shyqqan alghashqy joldauynda (2019 jyly): «Qazaq tilining memlekettik til retindegi róli kýsheyip, últaralyq qatynas tiline ainalatyn kezeni keledi dep esepteymin» dedi.

2021 jylghy Qazaqstan halqyna Joldauynda Toqaev qazaq tilining memlekettik sayasattaghy orny turaly: «Qazaq tilin damytu memlekettik sayasattyng basym baghytynyng biri bolyp qala beredi» dedi. Sonday-aq: «Qazaq tili, shyn mәninde, bilim men ghylymnyn, mәdeniyet pen is jýrgizuding tiline ainaluda» dep baghalady. Eng manyzdy tújyrymdarynyng biri: «Bolashaghyn Otanymyzben baylanystyratyn әrbir azamat qazaq tilin ýirenuge den qoigha tiyis. Búl otanshyldyqtyng basty belgisi deuge bolady» degen sózi boldy.

2021 jyl memlekettik nagradalar tapsyru rәsimindegi sózinde Toqaev: «Qazaqstan halqyn úiystyratyn taghy bir simvol – memlekettik til» dey kelip, odan әri: «Qazaq tili mәngilik memlekettik til túghyrynda bolady» dep shegelep túryp aitty. Sonday-aq: «Qazaq tilining qoldanys ayasyn arttyra beru – memleketting mindeti. Búl júmys toqtamaydy, jalghasa beredi» dep qazaq tilining memlekettik mәrtebesin óte naqty tújyrymdady.

Q-J.Toqaevtyng til sayasatynyng ózegin tómendegidey birneshe tújyrymgha jinaqtaugha bolady:

Qazaq tili – Qazaqstannyng memlekettik tili; Qazaq tilining qoldanys ayasyn keneytu – memleketting mindeti; Qazaq tilin ýirenu – Qazaqstannyng bolashaghyn oilaytyn azamat ýshin patriottyq qúndylyq; Qazaq tili birte-birte bilim, ghylym, mәdeniyet jәne is jýrgizu tilining negizgi tiline ainaluy tiyis; Qazaq tilining mәrtebesin kóteru qoghamdaghy tatulyq pen túraqtylyqqa dәneker boluy kerek.

Eng manyzdysy – Toqaevtyng «Qazaq tili mәngilik memlekettik til túghyrynda bolady» jәne «Qazaq tilining qoldanys ayasyn arttyra beru – memleketting mindeti» degen eki sózi qazaq tilining memlekettik mәrtebesine qatysty onyng ústanymyn óte anyq kórsetedi.

Olay bolsa, Aqorda tónireginde otyrghandar: «әtpýsh!», «ber, Tәnir!» dep betterin qúrghaq sipap, bas shúlghy bermey, preziydent sózin basshylyqqa alyp, nege batyl qadamdargha barmaydy?!

Endeshe, bizding Qúryltay minberindegi jana deputtattarymyzdy kóptegen saualdar men mәseleler kýtip túr. Atqa mingen ekensin, halyq aldynda abyroymen kózge týssen, jýreging aq bolsa, jýrising mandidy, úrpaghyn, eling aq batasyn arnaydy. Qarghys almay, alghys alugha qúmar qazaq balasynyng aldynda qanshama bataly sәtter, tarihy synaqtar kýtip túr.

Til mәselesinde eng ózektisi – qazaq tilining bet-bedeli men abyroyyn  kóteru mәselesi ekenin esh úmytpauymyz tiyis. Tilding ómirshendigi onyng zandaghy mәrtebesimen ghana emes, qoghamdaghy bet-bedel, abyroyymen de ólshenedi. Qazaq tili – ghylymnyn, tehnologiyanyn, biznestin, joghary bilimnin,  memlekettik basqarudyn, әdebiyettin, zamanauy mәdeniyetting tolyqqandy tili boluy kerek.

Tildi damytudaghy taghy bir kedergi – formashyldyq. Keybir mekemelerde qazaqsha qújat bar, mandaysha qazaqsha jazylghan, resmy sayttyng qazaqsha núsqasy bar. Biraq naqty júmys barysy basqa tilde jýredi. Aty bar, zaty joq; tilding syrtqy formasy bar da, ishki qyzmeti jansyz. Mandayshada nemese qújat jýzinde qazaqsha jazu emes, júmystyng qazaqsha jýrui manyzdy.

Til mәselesinde bilim beru salasy – eng negizgi sheshushi týiinning biri. Qazaq tilining bolashaghy bala baqsha, mektep, joghary oqu oryndarymen tikeley baylanysty. Qazaq mektebin barynsha kóbeytip qana qalmastan, qazaq tilinde: matematika, Fizika, himiya, biologiya, informatika, injeneriya, medisina, ekonomika, qúqyq, jasandy intellekt siyaqty salalar boyynsha sapaly bilim beruding san-salaly, kóp týrli mazmúny boluy qajet. Jas buyn qiya bassa qazaq tilin kópir etip kelesi qadadamdargha baruy qajet. Ásirese, bala baqsha, bastauysh synypta qazaq tilining irge tasy myqtap qalansa, úrpaq ózining últtyq qúndylyghyn joghaltpay ósedi.

Býgingi jana tehnologiya kózimen qaraghanda, Qazaq tilindegi internetting manyzy da airyqsha. Qazirgi jastardyng tildik ortasyn teledidardan góri internet qalyptastyrady. Sondyqtan qazaq tilining bolashaghy YouTube, әleumettik jeliler, podkasttar, filimder, oiyndar, bilim beru platformalary jәne sifrlyq tehnologiyalarmen tyghyz baylanysty.

Balalar paydalanugha tiyisti bolghan san-salaly, kóp mazmúndy, jana zaman ýlgisindegi qazaq tilindegi mýmkindikter men qajettilikter kóbeygen sayyn tilding tabighy qoldanysy da artady.

Búl túrghyda elimizde songhy jyldary ong ózgerister bayqalady. Degenmen de barynsha jetildirudi, qadaghalaudy qajet etedi.

«Qazaq tili, qazaq tili!» degende keyde: «ózge til qayda qalady?» deytin jóndi-jónsiz saualdyng shekesi de qylt etedi. Qadir Myrzaliyevtyng sózimen aitqanda: «ózge tilding bәrin bil, óz tilindi qúrmette». Bizding sózben aitqanda: «ózgeni ózekke teppe, ózindi tómen týsirme, joghaltpa!».

Qazaq tilin damytu degen sóz ony basqa tilge qarsy qon degendi bildirmeydi. Odan kólenke izdeu bólshekteushi iydeya ókili sanalady. Qazaqstanda kóptildilikting boluy zandy. Mәsele – memlekettik tilding óz memleketinde tolyqqandy qyzmet atqaruynda. Orys tilin nemese basqa tilderdi biludi qazaq tilining damuymen esh shatastyrmau kerek. Kerisinshe: qazaq tili – memlekettik jәne qoghamdyq biriktirushi túlghalyq til; basqa tilder – qosymsha tildik mýmkindik (qajet bolghanda qoldanugha bolady) degen tabighy sanany  bekemdeuimiz qajet.

Memlekettik tilding qoldanyluyn qamtamasyz etu – memleketting mindeti. Qazaq tilin damytu – memlekettik til qúzireti men zangha qúrmet etu ayasyndaghy qajettilik arqyly; kemsitu arqyly emes – bet-bedel arqyly, ýgit arqyly ghana emes – bilim-ghylymnyng baspaldaghy, bay mazmúndy qajetsinui  arqyly jýzege asuy kerek. Bylaysha aitqanda, búl aiqaymen, úranmen atqaratyn is emes. Memleket zanyna boy úsynushy toptyng sanalylyqpen zangha bas yuining kórinisi retinde tabighy iske asuy qajet.

Qazaqstandaghy tilge qatysty memlekettik sayasat turaly aitqanda, әr týrli tújyrymdama qabyldanghan. Qazir de qoldanysta. Manyzdysy – qabyldanghan sayasattyng naqty qoghamdyq nәtiyjege ainaluy, sózden ishke kóshu mәselesi.

Sózimizdi jinaqtay kelgende, «qazaq tilining tolyqqandy memlekettik til boluy ýshin ne qajet?» degen saualgha toqtalayyq.

Birinshiden, memlekettik qyzmette qazaq tilining naqty qoldanyluyn qamtamasyz etu qajet. Qazaq tilin bilu – ótinish, úsynys týrinde emes, mindetti týrdegi shart boluy kerek.

Ekinshiden, qazaq tilindegi ghylym men joghary bilimdi damytugha barynsha mәn beru kerek. Oqulyqtar mәselesine de erekshe nazar audarghan jón.

Ýshinshiden, qazaq tilindegi zamanauy sifrlyq qajettilikti (kontentti) kóbeytu tiyis.

Tórtinshiden, qazaq tilin ýirenetin azamattargha ynghayly әri sapaly orta qalyptastyrumen birge qazaq tilin biletin azamattyng kәsiby mýmkindigin arttyru qajet. Tipti qajet bolghan jaghdayda qazaq tili bayqaulary men ýzdikterdi marapattau is-sharasyn ýnemi úiymdastyrudyng da artyqtyghy joq.

Besinshiden, qazaq tilinde qyzmet kórsetudi qalypty qoghamdyq normagha, qajettilikke ainaldyru kerek. Kez-kelgen jerge barghan til qoldanushy qazaq tilin biluding sózsiz qajettiligin jýregimen sezinui tiyis.

Altynshydan, balalargha arnalghan qajettining bәrin qazaqshalau qajet. Balanyng tili – memleketting ertengi tili. Til sayasatynyng eng manyzdy nysany – bala. Bala qazaq tilin tek mekteptegi pәn retinde emes, oiyn, mulitfilim, muzyka, kitap, ghylym, dostyq jәne internet tili retinde qabyldauy kerek. Bala baqsha, mektep ómiri ghana emes, qoghamdyq orta, ýy jaghdayy, kitaphana, kino-teatr, t.b.nyng bәrinde bala qajetin qazaq tilinde qanaghattandyra alatyn boluymyz qajet. Bala qazaqsha әlemdi qyzyqty әri zamanauy dep qabyldasa, tilding bolashaghy da núrly bolady. Jas úrpaq qazaq tilin ózining ata-babasynyng tili ghana emes, óz bolashaghynyng kilti dep qabyldauy tiyis.

Jetinshiden, qazaq tilining qalalyq mәdeniyetin qalyptastyru qajet. Kýndelikti ómirdegi adamdar – jolda, qoghamdyq kólikte, tamaqtanu jәne sauda-sattyq oryndarynda memlekettik tilding qoldanys ayasynyng kendigine eriksiz bas yui, qúrmetteui kerek. Tilding shyn mәnindegi jenisi – zandaghy bapta emes, adamdardyng kýndelikti sóileuinde. Qazaq tilin qoldau, qoldanu barlyq jerde tabighy qajettilikke ainaluy qajet. Almaty, Astana, Qaraghandy, Qostanay, Pavlodar, Semey, Óskemen, Aqtóbe, Atyrau, t.b. qalalargha kirgen-shyqqan adamnyng bәri de qazaq qalasy ekenin aiqyn sezinui kerek.

Qoryta kelgende, ótken ótti, endi biz mәsele tórkinin tarihi, sayasi, әleumettik, ekonomikalyq jәne psihologiyalyq sebepterden izdey berudi dogharuymyz qajet. Tipti oilanatyn, talqylaytyn da mәsele emes. Tek qana qajettilikti atqaru ýshin atqa minu qajet.

Qazaq tilin tәuelsiz Qazaqstannyng tabighy qoghamdyq tiline ainaldyru – uaqyty kelgen, әbden pysyp jetilgen mәsele. Qazaq tili memlekettik mekemede ghana emes, ýide de, mektepte de, uniyversiytette de, ghylymda da, bizneste de, medisinada da, internette de, tehnologiyada da erkin qoldanugha mýddeli, qúqyly.

Qazaq tili tek tarih pen әdebiyetting tili emes, ol – ghylymnyn, tehnologiyanyn, medisinanyn, qúqyqtyn, ekonomikanyn, injeneriyanyn, biznestin, jasandy intellektinin, sifrlyq mәdeniyetting tili boluy shart. Tilding qalay búryluy, baghyttaluy – balanyng auzyndaghy alghashqy sózde, studentting biliminde, ghalymnyng enbeginde, dәrigerding qabyldauynda, kәsipkerding júmysynda, jurnalisting efiyrinde jәne azamattyng kýndelikti qarym-qatynasynda kórinedi.

Eng bastysy – qazaq tilin «qorghalatyn tilden» «qajetti tilge» ainaldyruymyz qajet. «Qazaqstanda ómir sýru, bilim alu, júmys isteu jәne qoghamgha aralasu ýshin qazaq tili qajet til, ony bilmese bolmaydy. Qazaq tilin bilmey qoghamdyq ómirde tolyqqandy qyzmet etu mýmkin emes» degen dengeyge kóterile alsaq, mәsele týbegeyli ózgeredi. Sonda ghana adamdar qazaq tilin últshyldyq nysayy emes, ózining ómirlik qajettiligi sanaydy.

Otyz bes jylgha juyq tәuelsizdik kezeninen keyin búl mәseleni ýnemi «bolashaqta sheshiledi» dep keyinge ysyra beruding esh qajeti qalmady. Tipti, dәl osy sәtting ózinde: «qazaq tili!» dep qaqsay beruimizding ózi úyat.

Qazaqstan memleket retinde ózining tarihy tandauyn jasaghan: memlekettik til – qazaq tili. Endigi mindet – osy konstitusiyalyq mәrtebeni qoghamdyq shyndyqqa ainaldyru. Qazaq tili qazaqtardyng ghana tili emes. Ol – Qazaqstan Respublikasynyng memlekettik tili. Sondyqtan qazaq tilining damuy belgili bir etnostyng mýddesi emes, memleketting institusionaldyq tútastyghy men tarihy bolashaghynyng mәselesi. Oilanyp-tolghanyp, talas-tartysqa salatyn taqyryp emes, búljytpay oryndaytyn ózekti mindet, paryz. Qazaq tiline jaulyq kózqaraspen qarau – Qazaqstan memleketine qonystanghan halyqtargha jaulyqpen qarau degen sóz. Kezinde qazaq últy men tilin kótergen alashshyldardy «halyq jauy» desek, al býgin Alash amanaty bolghan ana tilimizge jau bolghandar – naghyz halyq jauy.

Qazaq tilining taghdyryna nemqúrayly qaramau – ótkendi qúrmetteu ghana emes, búl – Qazaqstannyng bolashaghyna jauapkershilikpen qarau degen sóz. Qazaq tiline qúrmet – memlekettik sayasatqa qúrmet. Qazaq tili mәrtebesin kóteru – Qazaqstan respublikasynyng negizgi zanyn adaldyqpen atqarudyng ózegi. Ol últtyng mәselesi emes, memleketting ózekti mәselesi.

Biz qorqatynday, jaltaqtaytynday dәnene joq. Memlekettiligimizding eng aiqyn belgisining biri bolghan qazaq tili zandyq túghyrynan, halyqtyq qajettiliginen esh taymay, óz bolashaghyn barynsha bekemdeui tiyis!

Jәdy Shәkenúly,

Jazushy-tarihshy, Qazaqstan jazushylar odaghynyng mýshesi, Euraziya jazushylar odaghynyng mýshesi. Halyqaralyq Alash әdeby syilyghynyng iyegeri.

Almaty.

Abai.kz