QAZAQSTANNYNG STRATEGIYaLYQ MÝDDELERI

13 qyrkýiekte Qasym-Jomart Toqaev BRIKS sammiyti ayasynda birqatar elder men halyqaralyq úiymdar delegasiyalarynyng basshylarymen kezdesti. Ángimelesu barysynda әr týrli salalardaghy ekijaqty yntymaqtastyqty damytu perspektivalary, sonday-aq halyqaralyq formattar shenberindegi ózara is-qimyl mәseleleri talqylaghan song at basyn birden Seulge búrdy.

«13-inen 14-ine qaraghan týni Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev preziydent Ly Chje Myonning shaqyruymen Koreya Respublikasyna memlekettik saparmen keldi», –  dep habarlaydy Aqorda habarlady.

Habarlama  mәtininde: «Qazaqstan Preziydentin Seul әuejayynda Premier-ministrding orynbasary – ghylym jәne aqparattyq-kommunikasiyalyq tehnologiyalar ministri Pe Gyon Hun qarsy aldy», – delingen.

Memleke basshysynyng Seulge at basyn tireuining sebebi joq emes. 2015 jyly negizi qalanghan C5+1 diplomatiyalyq dialog alany býgingi tanda jahandyq teketires pen ekonomikalyq transformasiya kezeninde sapalyq jana dengeyge kóterilip otyr. Ortalyq Aziyanyng bes eli — Qazaqstan, Qyrghyzstan, Tәjikstan, Týrikmenstan jәne Ózbekstan men Amerika Qúrama Shtattarynyng syrtqy sayasy vedomstvolaryn biriktiretin búl format dәstýrli týrde Uashington nemese ónirlik astanalarmen shektelip kelse, búl joly diplomatiyalyq georenk mýldem ózgerip, sammit Koreya Respublikasynyng tóraghalyghymen jәne qatysuymen ótude. Búl qadam Aziya qúrlyghynyng eki manyzdy qos nýktesi — Ortalyq Aziya men Shyghys Aziya arasyndaghy sayasi-ekonomikalyq kópirdi nyghaytyp qana qoymay, jahandyq oiynshylardyng ónirdegi yqpal ýshin kýresine jana mazmún, tyng serpin qosady.

Ásirese, osy manyzdy diplomatiyalyq ýderis 14 qyrkýiek kýni oryn alyp otyrghan halyqaralyq kýn tәrtibindegi týbirli ózgerister men ótkir geosayasy oqighalar ayasynda ótude. Dәl osy kezende jahandyq logistikalyq dәlizderding qayta pishimdelui, siyrek kezdesetin metaldar men manyzdy shiykizat resurstary ýshin bәsekelestikting ushyghuy jәne energetikalyq qauipsizdik mәseleleri әlemdik sayasattyng ózegine ainaldy.

SEUL SAMMIYTI JÁNE DIPLOMATIYaLYQ MANEVR ALANY

Ortalyq Aziya memleketteri ýshin C5+1 formaty tek AQSh-pen ghana emes, sonymen birge onyng odaqtastarymen kópvektorly dialog jýrgizuding tiyimdi tetigine ainalyp keledi. Seulding búl ýderiske belsendi aralasuy da esh kezdeysoq emes. Ontýstik Koreyanyng «K-Silk Road» (Jibek joly) strategiyasy men ozyq tehnologiyalyq әleueti Ortalyq Aziyanyng miyneraldyq-shiykizat bazasymen jәne tranzittik mýmkindikterimen tyghyz ýndesedi desek artyq aitqandyghymyz emes.

Býgingi tandaghy halyqaralyq jaghday ónir elderinen tengerimdi sayasatty qatang talap etip otyr. AQSh pen batys elderining sanksiyalyq sayasaty, jahandyq jetkizu tizbekterining ýzilui jәne logistikalyq daghdarystar jaghdayynda Ortalyq Aziya arqyly ótetin Transkaspiy halyqaralyq kólik baghdarynyng (Orta dәliz) manyzy kýrt arta týsti. Seulde ótip jatqan kezdesulerde búl taqyryp negizgi ózekting birine ainalyp, ónirding geoekonomikalyq subektiligin aishyqtay týspekshi.

QAZAQSTAN ÚSTANYMY MEN ÚLTTYQ MÝDDELER

Osy tústa Qazaqstan Preziydenti Qasym-Jomart Toqaevtyng diplomatiyalyq ústanymy men saliqaly sayasaty erekshe manyzgha ie bolyp otyr. Memleket basshysy әlemdik arenada Qazaqstannyng mýddesin qorghaumen qatar, Ortalyq Aziyanyng birtútas jәne konstruktivti әriptes retindegi bedelin nyghaytugha basymdyq berip keledi.

14 qyrkýiektegi jahandyq ózgerister men naqty oqighalar konteksinde Preziydent Toqaev mynaday negizgi basymdyqtargha:

Birinshiden, Tranzittik-kóliktik әleuetti iske qosu: Sanksiyalyq shekteuler men logistikalyq túiyqtar jaghdayynda Qazaqstannyng óniraralyq jәne kontiynentaralyq sauda joldarynyng negizgi toraby retindegi rólin kýsheytu Orta dәlizdi damytugha AQSh pen Aziya elderining investisiyalaryn tartugha;

Ekinshiden, Siyrek metaldar jәne jasyl energetika: Álemdik tehnologiyalyq revolusiyanyng drayveri bolyp tabylatyn siyrek jer elementterin óndiru jәne tereng óndeu salasynda strategiyalyq әriptestik ornatu. Qazaqstan búl baghytta shiykizat qoymasy ghana emes, joghary qosylghan qún jasaytyn tehnologiyalyq óndiris ortalyghy bolugha úmtylugha;

Ýshinshiden, Ónirlik qauipsizdik pen túraqtylyq: Halyqaralyq jaghdaydyng ushyghyp túrghan túsynda Ortalyq Aziyanyng qauipsizdik beldeuin saqtau, syrtqy syn-qaterlerding ekonomikalyq jәne әleumettik saldarynyng aldyn alugha arqa sýieydi.

GEOSAYaSY TÝIINI MEN BOLAShAQ KÓRINISI

Qazirgi tandaghy halyqaralyq qatynastar jýiesi «kimning kim ekenin» anyq kórsetetin synaq kezenin bastap ótkizip jatyr. Bir jaghynan, asa iri derjavalardyng teketiresi kýsheyse, ekinshi jaghynan, Ortalyq Aziya siyaqty ónirlerding derbes sayasat jýrgizu qabileti arta týsti. Seulde ótip jatqan sammit pen onyng ayasyndaghy diplomatiyalyq qadamdar Qazaqstannyng әlemdik kartadaghy ornyn aiqyndap, syrtqy sayasattaghy kópvektorlylyq pen pragmatizm qaghidatynyng ómirshendigin dәleldep otyr.

Preziydent Toqaevtyng búl baghyttaghy saliqaly bastamalary men ústanymdary elimizding últtyq mýddelerin qorghaugha jәne jahandyq syn-qaterlerge qarsy túrugha baghyttalghan senimdi irgetas bolyp qala bermek.

Abai.kz