تاعلىمدى كىتاپ

ەلىمىزدىڭ ەڭ تانىمال جوعارى مەكتەبىنىڭ اقباس الاتاۋ بوكتەرىندە ءجۇز شاقتى گەكتار كورىكتى اۋماقتى الىپ، كوز تارتا جايىلىپ جاتقان قازىرگى زامانعى عالامات قالاشىعىن سالۋدا تانىتقان ەرەن ەڭبەگىمەن ەسىمى اڭىزعا اينالعان الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى عالىم، اكادەميك ومىربەك ارىسلانۇلى جولداسبەكوۆتىڭ تۋعانىنا بيىل – 95 جىل. وسى مەرەيلى داتا قارساڭىندا كورنەكتى زەرتتەۋشى-جۋرناليست، جازۋشى كولباي ادىربەكۇلىنىڭ  اتاقتى وقىمىستى، ۇستاز، قايراتكەر تۋراسىنداعى كىتابى ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا جارىققا شىقتى (ك. ادىربەكۇلى، «اكادەميك ومىربەك جولداسبەكوۆ. ءومىرى. قىزمەتى. تاعدىرى» – الماتى: جك «تارپاڭباەۆا ا.ش.)»، 2025. – 304 بەت. قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە).

اكادەميك ومىربەك جولداسبەكوۆتىڭ كۇرەسكە تولى عۇمىرىنىڭ قالىڭ جۇرتقا بەيمالىم جاقتارىن زامانداستارى ەستەلىكتەرىمەن قاتار كوپشىلىكتىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن ارحيۆ قۇجاتتارى مەن ماتەريالدارىن مولىنان پايدالانا وتىرىپ اشىپ كورسەتۋ ارقىلى قالامگەر بۇل ەڭبەگىندە  عۇلاما وقىمىستى، ونەگەسى وشپەس ايتۋلى ۇستاز، ورنى ەرەكشە رەفورماتور، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى جولداسبەكوۆتىڭ تولىققاندى بەينەسىن جاسادى. سوۆەت زامانىندا ۇلت مۇددەسىن تەرەڭنەن ويلايتىن ازامات رەتىندە قالىپتاسقان، سول سوۆەتتىك يمپەريا داۋىرىندەگى ۇستەم ساياسات اۋانىن پايدالانىپ جوعارىعا قيسىنسىز جالالى ارىز جولداعانداردىڭ دا، ءتۇرلى قيسىنسىز كىنا ارتقان تەرىس پيعىلدى وزبىر ساياساتشىلداردىڭ دا قيلى قىساستىقتارى تۋدىرعان قيىندىقتاردى ەڭسەرىپ جەڭە العان كۇرەسكەردىڭ باستان كەشكەندەرىن ۇمىتىلماستاي ەتىپ جاڭعىرتتى.

اۆتور وسىناۋ تانىمدىق كىتابىنىڭ بەتاشارىنا  ايگىلى ادەبيەتتانۋشى، ۇستاز، اكادەميك زەينوللا قابدولوۆتىڭ  ومىربەك ارىسلانۇلىن «ىلعي جايناپ، مازداپ، جالىنداپ جانىپ تۇراتىن وت» دەپ باعالاپ، ءوزى جانۋىمەن قويماي، وزىمەن بىرگە وزگەلەردى دە تۇتاتىپ، جاندىرىپ جۇرەتىن قاسيەتىن ەكپىن قويىپ ايتا كەلە، وعان قاراتا: «سەنىڭ رەكتور كەزىڭدە كۇللى قابىلەت-كۇشىڭدى، ءتىرى پەندەدە تىم سيرەك ۇشىراساتىن اسا شەبەر ۇيىمداستىرۋشىلىق ءىسىڭدى ەل يگىلىگىنە جۇمساپ، ون التى جىل ۇدايىمەن قالاي جانعانىڭدى، قالاي جالىنداعانىڭدى كوزىمەن كورگەن قارتتار مەن جاستار تۇگىل، ون جەتى قابات باس عيمارات قابىرعاسىنا ءوز قولىڭمەن قالاعان تاستارعا ءتىل ءبىتىپ، كادىمگى سول قارا تاستار سويلەپ، اڭىز عىپ جاتقانداي قازىر» دەپ تەبىرەنگەن سارا ءسوزىن، سودان كەيىن 1970–1986 جىلدارعى رەكتور كەزىندە عىلىمداعى، ۇستازدىق قىزمەتتەگى، رەسپۋبليكامىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ستۋدەنتتەر قالاشىعى – «كازگۋگراد» قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدەگى ءىس-ارەكەتتەرى جانە ودان كەيىنگى جىلدارعى پارلامەنتاريلىك قىزمەتىندە ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى قيىندىقتاردى باتىل كورسەتىپ، وتكىر ماسەلەلەر كوتەرۋگە ارناعان «ءومىر جولى – وتانعا شەكسىز قىزمەت ەتۋدىڭ ەتالونى» بولعان، قازاق ۋنيۆەرسيتەتى تاريحىندا «شولپان جۇلدىزداي ەرەكشە جارقىراپ تۇراتىن بىرەگەي تۇلعا» رەتىندە بەدەرلەنگەن جولداسبەكوۆ جايىندا جازعان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى جاقسىلىق كۇلەكەەۆتىڭ ماقالاسىن العى ءسوز ورنىنا بەرىپ بارىپ، ودان ءارى ءوز زەرتتەۋى نەگىزىندە سىر شەرتۋگە كىرىسەدى...

«ۇلتتىڭ قايتالانباس تۇلعاسى اكادەميك ومىربەك جولداسبەكوۆتىڭ ءومىر جولى، قىزمەتى، تاعدىر-تالايى مەنى كوپتەن قىزىقتىرىپ، زەرتتەۋ جۇرگىزۋىمە قۇشتار ەتكەن جۋرناليستىك ەڭبەگىم ءبىراز جىلدارعا سوزىلدى»، – دەي كەلىپ، جازۋشى كولباي ادىربەكۇلى ومەكەڭنىڭ وزىمەن كوزى تىرىسىندە سۇحباتتاسا الماسا دا، ونى تىكەلەي بىلگەندەرمەن، ونىمەن قىزمەتتەس بولعاندارمەن، ونىڭ شاكىرتتەرىمەن كەزدەسىپ، پىكىرلەسكەنىن، سول كەزەڭدەگى گازەت تىگىندىلەرىمەن، ارحيۆ قۇجاتتارىمەن، بەلگىلى عالىمداردىڭ جاريالى ەستەلىكتەرىمەن مۇقيات تانىسقانىن، ولاردىڭ بىرازىمەن اڭگىمەلەسىپ، قوسىمشا دەرەكتەر مەن مالىمەتتەرگە كەنەلگەنىن ايتادى. وسىنداي مول قازىنانى جيىستىرىپ الىپ جازۋعا كىرىسكەن ەڭبەگىن  ول كەيىپكەرىنىڭ عۇمىرلىق بايانىنا جانە توقسان جىلدىق مەرەيتويىن اتاعان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريحىنا شولۋ جاساۋدان باستايدى.

ۋنيۆەرسيتەت قازاق اتىن الىپ جۇرگەنمەن، العاشقى ونجىلدىقتاردا وندا وقيتىن قازاق جاستارىنىڭ قاتارى ماردىمسىز بولاتىن. باسشىلىققا 1948 جىلى تولەگەن تاجىباەۆ كەلگەندە ۇلەسى ون-اق پايىز ەدى، ال ۇلتتىق وقىتۋشىلار قۇرامى بەس-التى پايىزدان اسپايتىن. اكادەميك تاجىباەۆ بۇل كورسەتكىشتى تۇزەتۋگە تىرىستى، ەسەسىنە «تاجىباەۆ قازاقتاردى ۋنيۆەرسيتەتكە كوپ قابىلداپ جاتىر» دەپ دابىل قاققان ارىز-شاعىم ماسكەۋگە دەيىن قاپتادى دا، اقىرى، 1953 جىلى ول لاۋازىمىنان ءتۇسىرىلدى. ال 1970 جىلدان باسشىلىق ەتكەن جىلدارى ومىربەك جولداسبەكوۆ قازاق ەلىنىڭ  باستى «ءبىلىم ورداسىنداعى قازاق ستۋدەنتتەرى مەن  وقىتۋشىلارىنىڭ ۇلەس سالماق كورسەتكىشىن توقسان پايىزعا دەيىن كوتەرىپ، فاكۋلتەتتەر دەكاندارىن تۇگەلگە جۋىق جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىنەن تاعايىنداپ، ۋنيۆەرسيتەتتى تازا ۇلتتىق دەڭگەيگە جەتكىزدى».

ومىربەك ارىسلانۇلىنىڭ اۆتور ايرىقشا اتاپ كورسەتكەن تاعى ءبىر ەرەن ەرلىك ءىسى – ماسكەۋ مەن لەنينگرادتان باسقا قالالاردا، وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ ەشقايسىسىندا بولماعان ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعىن تۇرعىزعاندىعى ەدى. «ونى سالۋ قازىر الدەكىمدەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا جەڭىل سەكىلدى كورىنەر، – دەيدى كولباي ادىربەكۇلى. – اقيقاتىنا كەلسەك، سول كەزدە ونىڭ ويعا العان ءىسىن جۇزەگە اسىرۋى، جوقتان بار جاساۋى،  وڭاي بولعان جوق. بۇل جولداسبەكوۆتىڭ جۇيكەنى توزدىرعان تالاي بيۋروكراتتىق  كەدەرگىلەردەن ءوتۋىنىڭ، اۋرە-سارساڭعا سالعان شوۆينيستىك پيعىلدىلارمەن تاباندى تۇردە كۇرەسۋىنىڭ ارقاسىندا ىسكە استى». وسى ءىس بارىسىندا رەكتور باستان كەشكەن قيلى-قيلى كەزەڭدەردى، كەرتارتپا ارىزقويلارمەن كۇرەسىن، قۇرىلىس جولىنداعى جانكەشتى ەڭبەگىن اۆتور كىتاپتا جۇيەلەپ جازىپ كورسەتكەن. ايتسە دە قاسكويلەردىڭ جاپقان جالاسىنىڭ كەسىرىنەن ومەكەڭ رەكتور لاۋازىمىنان بوساتىلىپ، قۋعىن-سۇرگىنگە ءتۇسىرىلدى.

باس حاتشى ميحايل گورباچەۆ پەن ول جاريا ەتكەن بىرجاقتى قايتا قۇرۋ ساياساتى ەميسسارى گەننادي كولبيندى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ەتىپ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ توبەسىنە قونجيتقان. سولاردىڭ ارامزا باسشىلىعى كەزدەرىندە ومىربەك ارىسلانۇلىنىڭ تاعدىرىن تالكەك ەتكىسى كەلگەندەر جونىندە پروفەسسورلار سادۋاقاس تەمىربەكوۆ، كوپجاسار نارىباەۆ، دانداي ىسقاقوۆ، ستۋدەنتتەر قالاشىعىنىڭ قۇرىلىسشى-ديرەكتورى تاراس تولەگەنوۆتىڭ، باسقا دا بەلگىلى تۇلعالاردىڭ ەستەلىك-اڭگىمەلەرىن اۆتور كىتابىندا ۇتىمدى تۇردە كەلتىرىپ، قانشا جازىقسىز جالاعا تاپ كەلسە دە، كۇرەسكەر جولداسبەكوۆتىڭ ءبارىبىر ساعى سىنباعانىن، ار-وجدانىن تاباندىلىقپەن قورعاپ، اقىرى جەڭىسكە جەتكەنىن ايتادى: ول «1991 جىلى قازاقستاندا تۇڭعىش ينجەنەرلىك اكادەميانى اشتى. ونىڭ العاشقى پرەزيدەنتى رەتىندە ساناۋلى جىلدار ىشىندە-اق دارەجەسىن حالىقارالىق بيىك دەڭگەيگە كوتەردى. بۇل شىن مانىندە عىلىم اكادەمياسىمەن باسەكەلەس عىلىم ورداسى بولدى».

ومىربەك جولداسبەكوۆتىڭ عىلىمداعى ورنىن ۇستازى، مەحانيزمدەر مەن ماشينالار تەورياسىنىڭ اتى الەمگە ءماشھۇر مامانى، عالىم-مەحانيك، تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى، اكادەميك يۆان يۆانوۆيچ ارتوبولەۆسكي: «اسا كورنەكتى عالىم، اكادەميك ءو.ا. جولداسبەكوۆ جوعارى دەڭگەيدەگى مەحانيزمدەر تەورياسىن جاساۋ بويىنشا كەڭ كولەمدى عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى جانە الەمدىك ءىس-داعدىدا بالاماسى جوق، ءپرينتسيپتى تۇردە جاڭا، بيىك دەڭگەيدەگى مەحانيزمدەر مەن مانيپۋلياتسيالىق قۇرىلىمدار جاسادى، ولاردىڭ ءبارى ونەرتابىستاردىڭ اۆتورلىق كۋالىگىمەن قورعالعان جانە شەت ەلدەردە پاتەنتتەلگەن»، – دەپ اتاپ ايتتى. ول 1977 جىلى ومەكەڭنىڭ ۇسىنىسىن قولداپ، ماشينالار مەن مەحانيزمدەر تەورياسى جونىندەگى بۇكىلوداقتىق ءبىرىنشى سەزدى الماتىدا وتكىزۋگە كۇش سالعان-دى. سەزگە اقش، انگليا، فرگ، يتاليا، جاپونيا جانە باسقا دا ەلدەردەن اتتارى الەمگە ايگىلى عالىمدار قاتىستى، ناتيجەسىندە قازاقستان عىلىمىنىڭ زور جەتىستىگىن پاش ەتىپ، الەمدەگى جەتەكشى عىلىمي مەكتەپتەرمەن بايلانىستى نىعايتۋ مۇمكىندىگى ارتتى. ال اكادەميك ۆ.ۆ. گۋسەۆ: «ءو.ا. جولداسبەكوۆ رەسەيدە، قازاقستاندا، ازيا مەن ەۋروپادا تانىلعان ۇلى عالىم جانە ينجەنەر عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە الەمدەگى ينجەنەرلىك قوزعالىستىڭ اسا كورنەكتى ۇيىمداستىرۋشىسى، بەدەلى دۇنيە ءجۇزىنىڭ تۇتاس بىرقاتار ەلدەرىندە... اقش، گەرمانيا، انگليا، فرانتسيا، قىتاي، وڭتۇستىك كورەيا، جاپونيا، پاكيستان، مىسىر جانە كوپتەگەن باسقالارىندا دا قولداۋ تاپقان حالىقارالىق ينجەنەرلىك اكادەميانى قۇرۋشىلاردىڭ ءبىرى»، – دەپ كورسەتتى. رەسپۋبليكامىزدا ماشينالار مەن مەحانيزمدەر تەورياسىنىڭ نەگىزىن قالاپ، از جىلدا شىرقاۋ بيىككە كوتەرگەن ومىرزاق ارىسلانۇلىنىڭ ەڭبەكتەرىن ا.يۋ. يشلينسكي، ن.گ. برۋەۆيچ، ب.ە. پاتون، يۋ.ن. رابوتنوۆ جانە باسقا دا شەتەلدىك عالىمدار وتە جوعارى باعالادى.

الايدا الەمدىك تۇلعاعا اينالعان ومەكەڭنىڭ ءوز ەلىندە ونى شىن تانىعانداردىڭ ەمەس، كۇنشىلدەر مەن پاسىق پەندەلەردىڭ تاسى ورگە دومالاپ تۇرعان، بۇل ورايدا اۆتور ءتۇرلى قۇجاتتار مەن ەستەلىكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ، نەبىر كوڭىل قۇلازىتارلىق مىسالدار كەلتىرەدى. سولاردىڭ ىشىندە تەك پروفەسسور ۆيكتور ءينيۋشيننىڭ عانا كولبينگە «جولداسبەكوۆتىڭ كىم ەكەنىن ايتىپ، اراشا سۇراعان ادامي قاسيەتىن قالاي باعالامايسىڭ» دەپ تاۋبە قىلادى. ارينە ونىڭ وتىنىشىنە قۇلاق اسىلعان جوق، جولداسبەكوۆ رەكتورلىق قىزمەتىنەن الىندى، پارتيا قاتارىنان شىعارىلدى. ەڭ سوراقىسى، اكادەميكتى ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقۋ قۇقىنان دا ايىردى، ءارى ەڭ دورەكى دە تۇرپايى تۇردە. اۆتور بۇل وقيعانى تىكەلەي كۋاگەر كوزىمەن بايان قىلادى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاڭا رەكتورى، كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعاسى «جانە قالالىق پارتيا كوميتەتىنەن كەلگەن سلاۆيان ناسىلىنەن، تولىقشا، ەگدە تارتقان بىرەۋ» ۇشەۋى جوعارى كۋرس ستۋدەنتتەرىنە ءدارىس وقىپ جاتقان جولداسبەكوۆتى اۋديتوريادان دالىزگە شاقىرتىپ الىپتى. انانىڭ ىشتەن جايدارى قالپىن بۇزباي شىعىپ، رەكتورعا: «جايشىلىق پا؟» دەپ ساۋال تاستاعانى سول، «قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ وكىلى كيىپ كەتىپ: «ۋميربەك ارسلانوۆيچ، ءسىز ستۋدەنتتەرگە لەكتسيا وقۋعا قاقىلى ەمەسسىز. اۋديتوريانى تاپ قازىر بوساتىڭىز. قالالىق پارتيا كوميتەتى بيۋروسىنىڭ شەشىمى وسى»، – دەدى ءزىلدى ۇنمەن». كوزدەرىنەن ىزعارلى ۇشقىن اتىپ شىعا كەلگەن اكادەميك ولارعا سۇستانا قاراپ الدى دا، رەكتورعا قازاق تىلىندە: «جاۋ شاپقانداي نە بولدى سونشا؟! ءدارىسىمنىڭ سوڭىنا دەيىن كۇتۋگە شامالارىڭ كەلمەدى مە؟!» دەدى، سوسىن شالت بۇرىلىپ، اۋديتورياعا كىردى دە، ستۋدەنتتەردەن كەشىرىم ءوتىنىپ،  ستول ۇستىندە جاتقان پاپكىسىن الىپ قايتا ورالدى. ۇزىن دالىزبەن اياقتارىن اۋىر باسىپ، شىعار ەسىككە قاراي جۇرە بەردى...

قالامگەر كاسىپوداقتاردىڭ وداقتىق ورتالىق كەڭەسىنىڭ (ۆتسسپس-ءتىڭ) حاتشىسى قاراتاي تۇرىسوۆقا 1987 جىلعى كۇزدىڭ ءبىر كۇنىندە الدەبىر شارۋاسىمەن تورالقا مۇشەسى، اتاقتى عالىم-مەحانيك، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى، لەنيندىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، اكادەميك الەكساندر يۋلەۆيچ يشلينسكيدىڭ كىرگەنىن جازىپتى. ول كەلگەن جۇمىسىن ءبىر جايلى ەتىپ، كەتەر الدىندا: «سەندەردى، قازاقتاردى كەيدە تۇسىنبەيمىن. الاقانعا سالىپ، توبەگە كوتەرىپ جۇرەتىن ازاماتتارىڭدى تەنتىرەتىپ، ساندالتىپ قوياسىڭدار»، – دەيدى. سودان كەيىن: «بۇگىن ۋميربەك ارسلانوۆيچ تەلەفون شالدى. ءمان-جايدى جايىپ سالدى. پارتيادان شىعارىلعان، جۇمىستان قۋىلعان. ماسقارا عوي. بىزدە ۋميربەكتەي مەحانيك عالىمدار ساۋساقپەن سانارلىق. وعان ءتىرى كەزىندە-اق بيىكتىگى الاتاۋداي ەسكەرتكىش قويۋعا لايىق ادام»، –  دەپتى دە، «ءاي-ياي-ءاي»-لاپ باسىن شايقاعان كۇيى شىعا جونەلىپتى...

پرەزيدەنت ارحيۆىنەن الىنعان ءبىر انىقتامادا ءو.ا. جولداسبەكوۆتىڭ «1986 جىلى جەلتوقساندا الماتى قالاسىندا ۇلتشىلدىق نەگىزدە بولعان قوعامعا قارسى توپتى ايداپ سالۋعا قاتىسى بار... بۇرىنعى رەكتور رەتىندە... باسسىزدىق كەزىندە ستۋدەنتتەردى توقتاتۋ ءۇشىن ەشقانداي شارا قولدانبادى»، – دەپ نەگىزسىز ايىپ تاققان جولدار تۇر. ال ءىرى عالىم جانە پارلامەنتاري جولداسبەكوۆ جەلتوقسان كوتەرىلىسىنىڭ ون جىلدىعى قارساڭىندا «زاڭ گازەتىندە» جاريالاعان  «ەگەمەندىك جولىنداعى ارپالىس» اتتى ۇلكەن ماقالاسىندا سول بۇلقىنىستى «تولعاعى جەتكەن قۇبىلىستاردىڭ جيىنتىعى» دەپ قاراستىردى، «حح عاسىردىڭ ۇلى وقيعالارىنىڭ ءبىرى رەتىندەگى وسىناۋ باس كوتەرۋدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاۋى بولعانىن» دالەلدەپ، ساياسي باعاسىن بەردى. كىتاپتا ماقالادان ۇلكەن ءۇزىندى كەلتىرىلگەن.

جازۋشى ادىربەكۇلىنىڭ وسىناۋ اتاقتى كەيىپكەرى انا ءتىلىن، ۇلتتىق مۇددەنى جاستايىنان قورعاپ جۇرگەن. ماسكەۋدە، لومونوسوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى شاعىندا، ومىربەك جەرلەستەرىنىڭ ءوز تىلىندە سويلەسكەنىنە تىيىم سالعىسى كەلگەن قالا بۇزاقىلارىنا قارسى باتىل شايقاسقا شىعىپ، ءىستى بولا جازدايدى.  ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيتىن، اكەسى «حالىق جاۋى» اتانىپ، شەشەسى ايداۋدان ورالعانشا بالالار ۇيىندە وسكەندىكتەن انا ءتىلىن بىلمەي كەلگەن قالىڭدىعى ماعريپا مۇحامەداليقىزى (مايا ميحايلوۆنا) باعىزباەۆاعا ءتيىستى سوزدىكتەر، كىتاپتار اكەلىپ بەرىپ، قازاق تىلىندە سويلەۋگە داعدىلاندىرۋى ارقىلى قازاقى رۋحاني قۇندىلىقتارمەن تابىسۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزگەنى سونداي، مايا ديپلوم جۇمىسىن جامبىل جاباەۆتىڭ شىعارماشىلىعىن ورىس پوەزياسىمەن بايلانىستا زەرتتەپ جازعان كورىنەدى. ال ومەكەڭنىڭ ءوزى تەوريالىق مەحانيكا ءپانى بويىنشا ەكى تومدىق وقۋلىعىن دا، ءبىر تومدىق وقۋ قۇرالىن دا قازاق تىلىندە جازىپ، اۆتور اتاپ ايتقانداي، «قازاق ءتىلى مەحانيكا مەن ماشيناتانۋدا عىلىم تىلىنە جارامايدى دەگەن قاتىپ قالعان قاعيدانىڭ تاس-تالقانىن شىعاردى». رەكتور جولداسبەكوۆ قازاق فيلولوگياسى فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى شەتەل ادەبيەتىنەن ورىس تىلىندە ساباق بەرەتىن وقىتۋشىنىڭ وزدەرىن ۇدايى كەمسىتىپ سويلەيتىن قىلىعىنا نامىستانعاندىقتان، دارىسىنە بارۋدى مۇلدەم دوعارعانىن ەستىپ، ولارعا ارنايى كەلىپ جولىعادى، اقىل-كەڭەسىن ايتىپ، بۇدان بىلاي ساباققا ۇزبەي قاتىسىپ ءجۇرۋدى تاپسىرادى. الگى وقىتۋشى سودان كەيىن بۇلاردىڭ كوزىنە تۇسپەپتى...

«ومىربەك ارىسلانۇلىنىڭ كەسەك مىنەزى مەن اتپال ىستەرىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. تاربيەسىن الىپ، ونەگەسىن ۇيرەندىك. ءتالىمىن ءتۇيىپ، تاۋداي تۇلعاسىن تانىدىق، – دەپ سىر شەرتە كەلە، كەشەگى شاكىرتى، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بۇگىنگى باسشىسى جانسەيىت تۇيمەباەۆ: – ءالى كۇنگى ادالدىقپەن ورىلگەن سارا جولىن ۇلگى تۇتىپ، كاسىبي قىرى مەن ءبىرتۋار بولمىسىن زور قۇرمەتپەن ەسىمىزگە الامىز»، – دەيدى.

بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتە جولداسبەكوۆتىڭ ماشينا جاساۋ جانە روبوتتەحنيكا سالالارى بويىنشا ەڭبەكتەرىنىڭ جالعاسى ىسپەتتى «ساندىق تەحنولوگيا جانە روبوتتەحنيكا» ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. سول عىلىمي ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىندا «روبوتتەحنيكا جۇيەلەرى» ماماندىعى بويىنشا كوپتەگەن جاستار باكالاۆريات، ماگيستراتۋرا، دوكتورانتۋرا دەڭگەيىندە ءبىلىم الۋدا. عۇلاما عالىمنىڭ جارقىن بەينەسىن ۇرپاق جادىندا ماڭگى ساقتاۋ ءۇشىن ستۋدەنتتەر سارايىنا، مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ ۇلكەن زالىنا ەسىمى بەرىلگەن. كىتاپ اۆتورىنىڭ كەزىندە اتاقتى زەينوللا قابدولوۆ ۇستازدىڭ «وت ەدى...»  اتتى جۇرەكجاردى تولعانىسىنداعى «ۋاقىتى كەلگەندە ومىربەك جولداسبەكوۆتىڭ ەسكەرتكىشى دە قويىلار» دەگەن سەنىمدى بولجامىنان قۋات الىپ، حالىقارالىق «تۇركىستان» گازەتى بەتتەرىندە ارنايى ماقالالارمەن الدەنەشە رەت كوتەرگەن ۇسىنىسى اقىرى قابىل الىنعانداي بولىپ، ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعىنا ەسكەرتكىشى قويىلدى. مۋزەيى اشىلىپ، ۋنيۆەرسيتەت باسپاسىنان ارنايى كىتاپ جارىق كوردى. قازىرگى تاڭدا بۇل اڭىز-ادامنىڭ ەسىمى قالالار مەن اۋىلدارداعى كوشەلەرگە، جوعارى جانە ورتا وقۋ ورىندارىنا، ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ينستيتۋتتاردىڭ اۋديتوريالارى مەن زەرتحانالارىنا بەرىلگەن.

ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەگى اكادەميك ومىربەك جولداسبەكوۆ ەسكەرتكىشىنىڭ تومەنگى جاعىندا ونىڭ: «ءححى عاسىر – جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ عاسىرى. وسى داۋىرگە سايكەس وزىق عىلىمي جەتىستىكتەر عانا قوعامدى، مەملەكەتىمىزدى جارقىن بولاشاققا جەتەلەيدى، مول تابىستارعا جەتكىزەدى»، – دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزى تاسقا ويىلىپ جازۋلى تۇر.  عالامات ۇستازدىڭ كۇللى كۇش-جىگەرىن جۇمساپ، جوقتان بار جاساپ سالعان «قازۇۋقالا» ىشىندە ءبىلىم الىپ جۇرگەن جاس ۇرپاقتىڭ وسى ءسوزدىڭ ءمانىن ساناسىنا تەرەڭ ۇيالاتارىنا، ۇلتىن جانىنداي سۇيگەن، سوڭىنا مول عىلىمي مۇرالارىمەن قاتار وسىناۋ عالامات ستۋدەنتتىك قالاشىق قالدىرعان تاماشا  كۇرەسكەر-ازامات رۋحىنا ءاردايىم تاعزىم ەتىپ، ونىڭ كۇردەلى ءومىر جولىنان ساباق الا وتىرىپ، تاۋەلسىزدىك تۋىن بەكەم ۇستايتىن مامان بولۋعا ۇمتىلارىنا كۇمانسىز سەنەسىڭ.

ىزدەنىمپاز زەرتتەۋشى-قالامگەر كولباي ادىربەكۇلىنىڭ ءبىز شاعىن شولۋ جاساعان «اكادەميك ومىربەك جولداسبەكوۆ» اتتى كىتابى بۇل رەتتە ولاردىڭ ۇدايى وقىپ جۇرەتىن سەنىمدى جانسەرىگى، ال قالىڭ وقىرمان ءۇشىن جاڭا تاريحىمىزدى  سىنشىلدىقپەن تانىپ-بىلۋگە جاردەمدەسەتىن تالدامالى ماعلۇماتتار كوزى بولۋعا ابدەن لايىق.

بەيبىت قويشىباەۆ

Abai.kz