كيپر ارالى گەوگرافيالىق تۇرعىدان ەۋروپا، تاياۋ شىعىس جانە سولتۇستىك افريكا اراسىنداعى ماڭىزدى توراپتا ورنالاسقان كەرەمەت جەردىڭ ءبىرى. تاريحى دا تىم تەرەڭدە. ەجەلدەن ارالدا مىس يگەرىلگەن دەگەن دەرەكتەر بار. ءتىپتى كيپر دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى سول «cuprum» (مىس) دەگەن سوزدەن شىققان دەگەن دا بولجامدار ايتىلادى.

تابيعاتى اسەم. ادەمى. اۋا رايى قولايلى. جىلى. تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدى ايماق سانالادى. سول ادەمى تابيعاتتا اڭىز بويىنشا سۇلۋلىق قۇدايى افروديتا ومىرگە كەلگەن-مىس.

كىشكەنتاي ارال 1974 جىلدان بەرى گرەك-كيپر جانە تۇرىك-كيپر بولىپ ەكىگە ءبولىنىپ جاتىر. ەڭ قىزىعى، ءبىر قالانى قوس تاراپ تا استانا دەپ سانايدى. گرەك-كيپر بولىگى نيكوسيا قالاسى دەپ اتاسا، تۇرىك-كيپر بولىگى لەفكوشا دەپ اتايدى. بىراق ءبىر قالا عوي. سونى ءبولىپ العان. بۇۇ-نىڭ باقىلاۋشىلارى بار. سولار باقىلاپ تۇر. قالانىڭ اراسىندا وتەتىن ارنايى ورىندار بار. جالپى ەۋروپاداعى وسىنداي ەرەكشە جۇيەدەگى جالعىز قالا بۇل. جالپى الەمدەگى ەكىگە جارىلعان جالعىز استانا سياقتى.

گرەك-كيپر بولىگىن الەم مويىنداپ، تۇرىك-كيپر بولىگىن تەك تۇركيا مويىنداعان. بۇگىن بىزگە سول مويىندالعان كيپر رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى كەلدى. استاناعا اپتا سايىن ءبىر ەلدىڭ باسشىسى، ءبىر ۇيىمنىڭ توراعاسى كەلىپ جاتادى عوي. سارسەنبىنىڭ ءساتتى كۇنى كيپردەن پرەزيدەنت نيكوس ءحريستودۋليديستىڭ ۇشاعى كەلىپ قوندى.

كيپر – اۋماعى شاعىن بولعانىمەن، ەۋروپاداعى ىقپالدى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. قازىرگى تاڭدا بۇل ەل ەۋروپا وداعى كەڭەسىنە توراعالىق ەتىپ وتىر. سوندىقتان نيكوس ءحريستودۋليديستىڭ قازاقستانعا ساپارى ەكىجاقتى قاتىناستارمەن قاتار، قازاقستان مەن ەۋروپا وداعى اراسىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋ تۇرعىسىنان دا ماڭىزدى. ياعني، ءبىر ساپاردا مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى دا، ەو مەن قازاقستان اراسىنداعى بايلانىستاردى دا تالقىلاۋ مۇمكىندىگى تۋدى.

پرەزيدەنت كيپردى ەلىمىزدىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى رەتىندە اتاپ ءوتىپ، سان قىرلى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى. جالپى، ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس سوڭعى جىلدارى تۇراقتى دامىپ كەلەدى. استانا مەن نيكوسيادا ەلشىلىكتەردىڭ اشىلۋى، لارناكا مەن استانا اراسىنداعى تىكەلەي اۋە قاتىناسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى جايمەن دامىپ كەلە جاتقان سەرىكتەستىكتىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك.

ازىرگە ساۋدا اينالىمى اسا ۇلكەن بولماسا دا، تاراپتار بۇل بايلانىستى ناقتى ەكونوميكالىق ناتيجەگە اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىر. بىرقاتار كيپرلىك كومپانيالار قازاقستاندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر ەكەن. وسىنداي ينۆەستورلارعا قازاقستان تاراپى قولايلى جاعداي جاساپ، قاجەتتى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەتىنىن ايتتى.

كەزدەسۋ بارىسىندا ساۋدا، ينۆەستيتسيا، كولىك-لوگيستيكا، تسيفرلىق كوممۋنيكاتسيا، جاساندى ينتەللەكت جانە قارجى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ 2028 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسىن ازىرلەۋدى، ۇكىمەتارالىق كوميسسيا مەن ىسكەرلىك كەڭەس قۇرۋدى ۇسىنعان.

كيپر قازاقستاننان الىس جاتسا دا، ەو-دا داۋىس بەرۋ قۇقىعى بار، ۆەتو قويۋ مۇمكىندىگى بار، ساياسي سالماققا يە مەملەكەت. كيپرمەن بايلانىستى نىعايتۋ قازاقستاننىڭ ەۋروپامەن ەكونوميكالىق، ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق ىقپالداستىعىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان قادامنىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى.

اسحات قاسەنعالي

Abai.kz