2025 جىلعى جولداۋىندا پرەزيدەنت قازاقستاندى ءۇش جىل ىشىندە تسيفرلىق ەلگە اينالدىرۋ ماقساتىن قويدى. ال جاڭا جىلدىق جولداۋىندا ول 2026 جىلدى «تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋ جىلى» دەپ جاريالادى.

«قازاقستان تسيفرلىق دەرجاۆاعا اينالۋى كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ جاڭا تەحنولوگيالىق داۋىردە وركەنيەتتى ەل رەتىندە ورتاق ءومىر ءسۇرۋىمىزدىڭ ماسەلەسى. مەن حالقىمىزدىڭ مۇنداي يننوۆاتسياعا پسيحيكالىق تۇرعىدان دايىن ەكەنىنە سەنىمدىمىن».

سونىمەن قاتار، تانىمال فينتەح كومپانيالارى قازاقستاندا تابىستى جۇمىس ىستەپ، حالقىمىزدىڭ ءومىر سالتىن ايتارلىقتاي وزگەرتىپ جاتىر. الەمدە ەكى ايقىن الەمدىك تەحنولوگيالىق الىپ – امەريكا قۇراما شتاتتارى مەن قىتاي اراسىندا قارقىندى باسەكەلەستىك ورنادى.

امەريكا پرەزيدەنتى اقش-تىڭ ۇستەمدىگىن نىعايتۋعا ارنالعان ارنايى باعدارلامانىڭ باستالعانىن جاريالادى، بىراق قىتاي بۇل ۇلتتىق قادىر-قاسيەت ماسەلەسى دەپ ساناپ، شەگىنبەيدى. جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن شامامەن 5 مىڭ كومپانيا قازىردىڭ وزىندە سول جەردە جۇمىس ىستەيدى. باسقا دامىعان ەلدەر دە ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزىپ جاتىر.

قازاقستان ەكونوميكا مەن قوعامدىق ومىرگە جاساندى ينتەللەكتتى ەنگىزۋگە دە باسىمدىق بەردى. قوعامدىق قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ، فينتەح جانە بىرقاتار ەكونوميكالىق سالالاردا تابىستارعا قول جەتكىزگەن قازاقستان جاقسى باستاپقى نۇكتەگە يە. IT ستارتاپتارىن قولداۋ ءۇشىن تولىق جۇمىس ىستەيتىن ەكوجۇيە قۇرىلدى، ال ەكى مىڭ كومپانيانى بىرىكتىرەتىن Astana Hub يننوۆاتسيالىق كلاستەرى جۇمىس ىستەيدى.

2025 جىلى IT قىزمەتتەرىنىڭ جالپى ەكسپورتى شامامەن ءبىر ميلليارد دوللاردى قۇرادى دەپ باعالاندى. تسيفرلىق اكتيۆتەرگە ارنالعان CryptoCity پيلوتتىق ايماعى قۇرىلۋدا. جەدەل دامۋ قالاسى Alatau City قۇرىلىسى باستالدى. ۇكىمەتتىك دەرەكتەردى جيناۋ جانە تالداۋ جۇمىستارى قارقىن الىپ كەلەدى; ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، بۇل الداعى ءداۋىردىڭ جاڭا التىنى.

2025 جىلدىڭ مامىر ايىندا جەتەكشى حالىقارالىق جانە وتاندىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋ كەڭەسى ءوز جۇمىسىن باستادى. قاراشا ايىندا «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭعا قول قويىلدى جانە ول جاقىن ارادا كۇشىنە ەنەدى. جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرىلدى.

قازاقستاندا ەكى سۋپەركومپيۋتەر، Alem.Cloud جانە Al-Farabium ىسكە قوسىلدى، ال استانا اكىمدىگى بەلگىلى امىرلىك كومپانياسىمەن بىرلەسىپ جەكە پلاتفورما جاسادى. مامانداندىرىلعان كادرلاردى دايارلاۋ ءۇشىن مەكتەپ جانە ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. مىسالى، AI-Sana باعدارلاماسى بويىنشا 650 000-نان استام ستۋدەنت وقۋدان ءوتتى.

جاقىندا قازاقستاندا مامانداندىرىلعان جاساندى ينتەللەكت زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى اشىلادى. جاساندى ينتەللەكتتىڭ پايدا بولۋى بولاشاققا جول اشاتىن ەلدەر مەن ارتتا قالاتىن ەلدەر اراسىندا ءبولىنۋ شەكاراسىن جاسادى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكتتى قازاقستان ءۇشىن باسىم دامۋ سالاسى دەپ جاريالادى.
ءبىزدىڭ جوو-عا ستۋدەنتتەر ءۇشىن «وقۋ جانە جۇمىس» پاراديگماسىنىڭ وزگەرۋىنە شۇعىل تۇردە دايىندالۋى كەرەك ەكەنى انىق. «4-6 جىل وقۋ → جۇمىس تابۋ → تابىس تابۋدى باستاۋ» ءداستۇرلى مودەلىنەن باسقا، ەندى جوو «وقۋ + جۇمىس + ءبىر مەزگىلدە تابىس تابۋ + داعدىلاردى ۇنەمى جاڭارتىپ وتىرۋ» جاڭا مودەلىن ۇسىنۋى كەرەك. بۇل جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە وتە ماڭىزدى، ويتكەنى داعدىلار تەز ەسكىرەدى جانە ادامدار جۇمىسى مەن تابىسىن ۇزبەي ۇنەمى ءبىلىم الۋى كەرەك.

داۆوستا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى جاساندى ينتەللەكت جانە جۇمىس كۇشىن ترانسفورماتسيالاۋ بولدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، جاساندى ينتەللەكتتىڭ الەۋەتىن تولىق جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇيىمدار ءوز جۇمىس كۇشىن ترانسفورماتسيالاۋى كەرەك. ەڭبەك نارىعى كۇرت وزگەرەدى، ميلليونداعان جۇمىس ورىندارى جوعالىپ، ولاردىڭ ورنىنا جاساندى ينتەللەكت داعدىلارىن قوسا العاندا، جاڭا ءبىلىم مەن داعدىلاردى قاجەت ەتەتىن جاڭا جۇمىس ورىندارى كەلەدى. ال وقىتۋ بۇل ماسەلەدە شەشۋشى ءرول اتقارادى.
داۆوس ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە، قىزمەتكەرلەر ۇزدىكسىز وقۋدىڭ ءوز جۇمىستارىنىڭ ءبىر بولىگى ەكەنىن بارعان سايىن مويىندايدى. سونىمەن بىرگە، ولار ماڭىزدى داعدىلاردىڭ ناقتى انىقتامالارىن، ءتيىستى وقىتۋعا قول جەتكىزۋدى جانە وسى داعدىلاردى قولدانۋدىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرىن كۇتەدى.
داۆوستاعى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم ۋنيۆەرسيتەتتەردى، جۇمىس بەرۋشىلەردى جانە ۇكىمەتتەردى ءبىلىم بەرۋدى اقىلى جۇمىسپەن بىرىكتىرەتىن مودەلدەردى بىرلەسىپ ازىرلەۋگە – جۇمىسقا بىرىكتىرىلگەن دارەجەلەر، تاعىلىمدامالار جانە مودۋلدىك وقىتۋ ارقىلى – بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان «وقۋدان تابىس تابۋ قۇمسالعىشى» باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. بۇل مودەلدەر داعدىلاردى دامىتۋدى جۇمىسپەن تىكەلەي بايلانىستىرادى جانە سالالار مەن ايماقتاردا قايتالانۋى مۇمكىن ەڭ جاقسى تاجىريبەلەردى جاسايدى.

جۇمىسقا بىرىكتىرىلگەن وقىتۋ – بۇل قوس باعدارلامالار (دارەجە جۇمىسپەن بىرىكتىرىلگەن), تاعىلىمدامالار جانە قىسقا مودۋلدىك كۋرستار ارقىلى ءبىلىم بەرۋ مەن جۇمىس اراسىنداعى ءداستۇرلى شەكارانى بۇزاتىن ءبىلىم بەرۋ مودەلى. بۇل ورتادا ستۋدەنتتەر بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ نەمەسە جاڭا داعدىلاردى يگەرۋ ءۇشىن ءبىر ۋاقىتتا وقيدى جانە جۇمىس ىستەيدى نەمەسە جۇمىسشىلار ءبىر ۋاقىتتا جۇمىس ىستەيدى جانە وقيدى.

جۇمىسشىلارعا ارنالعان جاڭا قىسقا مودۋلدىك كۋرستار ەندى ناقتى داعدىلار مەن قۇزىرەتتىلىكتەرگە باعىتتالعان جىلدىق ەمەس، اپتالىق نەمەسە ايلىق وقۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل باعدارلامالار سىزگە داعدىلارىڭىزدى نارىقتىق سۇرانىستارعا تەز بەيىمدەۋگە جانە ءبىلىمىڭىزدى بولشەكتەپ قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

كەرىمسال جۇباتقانوۆ،

س. سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

Abai.kz