«اسىڭدى ءىشىپ، تەكەمەتىڭدى ءتىلىپ» دەگەننىڭ نە ەكەندىگىن وسى جولى ۇققانداي بولدىق. نەگە 9 باپتى تۋ ەتكەن، سول تۋرالى ەل اراسىندا بەدەلگە يە بولعان كەيبىرەۋلەر باسىن قۇمعا تىققان تۇيەقۇستاي بولدى دەسەك وتىرىك ەمەس.

دياسپورانىڭ ءتىلىن اتا زاڭعا ەنگىزۋ – تيتۋلدى ۇلتتى مانسۇقتاۋ...

بابالارىمىز كورىندە اۋناماسىن دەسەك، 9 باپقا قاتىستى «اليك-ماليك-شاريكتى» دوعارىپ، تەك «قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل» دەگەندى قالدىرۋعا ءتيىسپىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن بيلىك تاراپىنان قولعا الىنباي كەلگەن وتارسىزدانۋ جانە كەڭەسسىزدەنۋ پروتسەسى تاپ وسى باپتاعى وزگەرىستەردەن باستاۋ الىپ، 1918-1933 جىلعى اشتىقتى، 1928-1952 جىلدارداعى قۋعىن-سۇرگىندى جانە 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىس تۋرالى اشىق ايتۋىمىزعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاق ءدال قازىر قاي تىلدە سويلەمەسىن، ۇلتتىق مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالاۋشى ميلەت بولىپ تابىلادى. قازاقستان كوپۇلتتى ەل ەمەس، كوپدياسپورالى ەل. بىراق سول دياسپورالاردىڭ ءوزى ساناۋلى: وزبەك، ۇيعىر، تاجىك جانە ورىس. وسى 4 دياسپورانىڭ ءوز مەكتەپتەرى بار جانە شوعىرلانا قونىستانعان. ال، قالعان ۇلتتاردىڭ ديساپورالىق مارتەبەسى جوق، سەبەبى شاشىراي ىرگە تەپكەن. سوندىقتان، ەلىمىزدە قازىر ءۇش تىلدىك قولدانىس (دياسپورا ءتىلى، وتارشىلار ءتىلى جانە مەملەكەتتىك ءتىل) ەتەك جايىپ، جۇرتتىڭ 70 پايىزى تازا قازاق تىلىندە سويلەيتىن دەڭگەيگە جەتتى. قالعان 20 پايىز ەتيكالىق ورىستار مەن 10 پايىز ورىستانعان وزگە ناسىلدىلەر ءۇشىن بۇرىنعى وتارلاۋشى ۇلتتىڭ تىلىنە جابىسىپ، مەملەكەتتىڭ اسىل وزەگىنە قۇرت ءتۇسىرۋ ەلىم دەگەن جان ءۇشىن ەش جاراسپايدى.

كەزىندە، ياعني، 1995 ەنگەن بۇل تارماق ءوز تاريحي مىندەتىن اتقاردى. ونى الىپ تاستاساق، ەشكىمگە كەلىپ-كەتەرى جوق. وندا دياساپورلار سويلەيدى ەكەن دەپ، ۇيعىر مەن وزبەك تىلىندە «قازاق تىلىمەن قاتار قولدانىلادى» دەپ ەنگىزەيىك، وداندا. 300 جىل وتارلاعان، جارتى جەرىمىزدى باسىپ العان، ءالى دە ءبىزدى ءوزىنىڭ «تاتارستانى مەن باشقۇرتستانى سانايتىن» سولتۇستىك كورشىنىڭ بەتىنە قاراۋ: ەل الدىندا دا، ار الدىندا دا ارامزالىق جاسايتىن تىرلىك! مۇرىن استىنان «قاتار-ماتار» دەپ مىڭىگىرلەمەي، بابالار اماناتىنا ادال: ءبىر – ءسوزدى بولاتىن ءسات تۋدى!

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz