ونەر بار، جۇيە جوق!
قازاقستان مادەني ساياساتتا الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ، جاڭا كەزەڭگە قادام باسۋى ءتيىس. سوڭعى ۋاقىتتا مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا عالىمقىزى بالاەۆانىڭ قوعاممەن اشىق ديالوگقا شىعىپ، مادەني ورتا وكىلدەرىن ءجيى شاقىرىپ، سالانىڭ ىشكى ماسەلەلەرىن جاسىرماي ايتۋى — بۇل باعىتتا جۇيەلى وزگەرىس جاساۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتەدى.
بۇگىن ءدال سونداي اشىق ديالوگ اياسىندا ءبىر ماسەلەنى ەرەكشە اتاپ ايتۋ قاجەت.
قازاقستاندا بەينەلەۋ ونەرى — مادەني ساياساتتاعى ەڭ كەنجە قالعان، ەڭ از قورعالعان سالا.
بۇل جاعداي تالانتتىڭ ازدىعىنان ەمەس. بۇل — جۇيەنىڭ السىزدىگىنەن.
بىزدە كورمە زالدارى از. وڭىرلەردە بۇل ماسەلە ءتىپتى كۇردەلى. ال بار كەڭىستىكتىڭ باسىم بولىگى كوممەرتسيالىق رەجيمدە جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ سالدارىنان قوعامدا مادەني پارادوكس قالىپتاستى:
سۋرەتشى حالىققا ونەر ۇسىنۋ ءۇشىن الدىمەن ءوز قالتاسىنان اقشا تولەۋگە ءماجبۇر.
كورمە وتكىزۋ — تەك زال جالداۋ ەمەس. ول — تاسىمال، مونتاج، جارىق، باسپا، جارناما، اقپاراتتىق ىلگەرىلەتۋ جانە ۇيىمداستىرۋ شىعىندارىنىڭ تۇتاس جۇيەسى.
ناتيجەسىندە:
— كورمەلەر ازايادى;
— جاس اۆتور كورىنبەي قالادى;
— ونەردىڭ ورنىنا “قارجىسى بار ادامنىڭ كورمەسى” كوبەيەدى;
— مادەني ورتا تابيعي سۇرىپتالۋدان ايىرىلادى.
كوپتەگەن زالدار ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىرۋعا ءماجبۇر. سوندىقتان مادەني ينفراقۇرىلىم “قىزمەت كورسەتۋ” سالاسى رەتىندە قارالادى.
الايدا شىن مانىندە كورمە زالى — بيزنەس ەمەس، قوعامدىق مادەني ينستيتۋت.
كىتاپحانا قالاي “پايدا تابۋ” ءۇشىن جۇمىس ىستەمەسە، كورمە كەڭىستىگى دە تەك كوممەرتسياعا بايلانباۋى ءتيىس.
ءبىزدىڭ جۇيەدە ءجيى بايقالاتىن ءبىر اۋىر قۇبىلىس بار:
ونەردى ەمەس، قۇجاتتى جاقسى جاسايتىن ادام ۇتادى.
ويتكەنى گرانتتار كوبىنە:
— ەسەپ پەن فورماعا،
— PR-عا،
— شارانىڭ ء“وتتى-وتپەدى” كورسەتكىشىنە كوبىرەك تاۋەلدى.
ال بەينەلەۋ ونەرىندەگى ەڭ قىمبات رەسۋرس — ۋاقىت.
سۋرەتشىگە 3 ايدا “ەسەپتىك ناتيجە” ەمەس، 3 اي تىنىشتىقتا، ەركىن جاعدايدا جۇمىس ىستەۋ كەرەك. سوندىقتان گرانت جۇيەسى “شارا قارجىلاندىرۋدان” گورى:
— شىعارماشىلىق ستيپەندياعا،
— ماتەريالدىق بازانى كۇشەيتۋگە،
— شەبەرحانا شىعىنىنا،
— كورمەگە دايارلىق پروتسەسىنە باعىتتالۋى ءتيىس.
دامىعان ەلدەردە مەملەكەت جىل سايىن مۋزەي قورىنا، قوعامدىق كەڭىستىككە، وقۋ ورىندارىنا جەرگىلىكتى سۋرەتشىلەردىڭ ەڭبەگىن ساتىپ الىپ، ۇلتتىق كوركەم قور قالىپتاستىرادى. بۇل — ونەردى ساقتاۋدىڭ عانا ەمەس، سۋرەتشىنى قوعامدا ۇستاپ قالۋدىڭ ءتيىمدى مەحانيزمى.
ال بىزدە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسى تۇراقتى، اشىق ءارى ءادىل مەحانيزمگە اينالمايىنشا، بەينەلەۋ ونەرى “ەنتۋزيازمعا” سۇيەنىپ قالا بەرەدى.
بەينەلەۋ ونەرىن كوتەرۋ — ءبىر مينيسترلىكتىڭ عانا ەمەس، وڭىرلىك مادەني ساياساتتىڭ دا مىندەتى.
وبلىس ورتالىقتارىندا:
— تۇراقتى كورمە زالى،
— تەگىن نەمەسە سۋبسيديالانعان ەكسپوزيتسيا ۋاقىتى،
— جاس اۆتورلارعا كۆوتا،
— كوشپەلى كورمە لوگيستيكاسى جۇيەلەنسە — ونەردىڭ گەوگرافياسى كەڭەيەدى.
ەگەر بۇگىن شىن وزگەرىس كەرەك بولسا، مىنالار ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرۋى ءتيىس:
- قولجەتىمدى كورمە كەڭىستىگى
(اسىرەسە جاس سۋرەتشىگە تەگىن نەمەسە سۋبسيديالانعان فورمات).
- شىعارماشىلىق ستيپەنديا
(“ەسەپ ءۇشىن شارا” ەمەس، “جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ۋاقىت”).
- مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ
(اشىق كونكۋرس + تاۋەلسىز ساراپشىلار + وڭىرلىك كۆوتا).
- Art Residency جۇيەسى
(1–3 ايلىق شىعارماشىلىق رەزيدەنتسيالار).
- ۇلتتىق تسيفرلىق كاتالوگ
(سۋرەتشى، تۋىندى، اۆتورلىق قۇقىق، كورمە تاريحى، ارحيۆ).
بۇل ۇسىنىستار “ارمان” ەمەس — الەمدىك مادەني ساياساتتىڭ ستاندارتتارى.
قازاقستاندا سۋرەتشىنىڭ ەڭ اۋىر شىندىعى:
— شەبەرحانانىڭ جوقتىعى;
— ماتەريالدىڭ قىمباتتاۋى;
— اۆتورلىق قۇقىقتىڭ قورعالماۋى;
— ونەر نارىعىنىڭ قالىپتاسپاۋى.
كوپ سۋرەتشى تۋىندى جاساۋ ءۇشىن الدىمەن قارجى تابۋعا ءماجبۇر. ال قارجى تابۋ ءۇشىن الدىمەن تۋىندى كەرەك بولىپ، تۇيىق شەڭبەرگە تۇسەدى.
ونەرتانۋ مەن كاسىبي سىن السىرەگەندىكتەن ساپالى تۋىندى قوعامعا جەتپەي قالادى، ال كوشىرمە مەن ارزان كونتەنت كەڭىستىككە ۇستەمدىك ەتەدى.
ەگەر وسى ماسەلەلەر جۇيەلى شەشىلمەسە، بەينەلەۋ ونەرى مەملەكەت قولداعان مادەنيەت ەمەس، سۋرەتشىنىڭ جەكە جانكەشتىلىگىمەن عانا ءومىر سۇرەتىن سالا بولىپ قالا بەرەدى.
كەڭەستىك كەزەڭدە سۋرەتشىگە ءۇي بەرىلگەندە قوسىمشا 20 شارشى مەتر شەبەرحانا رەتىندە قاراستىرىلاتىن تاجىريبە بولعان. ءتىپتى سۋرەتشىلەر وداعىنا ارناپ مەملەكەت ەسەبىنەن ارنايى تۇرعىن ۇيلەر سالىنعان.
بۇگىن ءبىز سول جۇيەنى قايتالاۋ ەمەس، ونى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتۋ تۋرالى ويلانۋىمىز كەرەك.
ەگەر سۋرەتشى يپوتەكامەن ءۇي السا، مەملەكەت تاراپىنان ءبىر بولمەنى شەبەرحانا رەتىندە سۋبسيديالاۋ — ەڭ ءادىل ءارى ءتيىمدى مادەني قولداۋ بولار ەدى. نەمەسە ارنايى شەبەرحانالار كەشەنىن سالىپ، ونى ۇزاق مەرزىمدى تولەممەن سۋرەتشىلەرگە بەرىپ، كەيىن جەكەشەلەندىرۋگە مۇمكىندىك جاساۋ قاجەت.
بۇل — تالانتتى جاستاردى ەلدە ۇستاپ قالۋدىڭ، ۇلتتىق ونەردى جۇيەلى تۇردە دامىتۋدىڭ ناقتى جولى.
ەڭ باستىسى: مۇنداي قولداۋ الەۋمەتتىك كومەككە اينالماي، كاسىبي دەڭگەيى كونكۋرس، كورمە جانە تاۋەلسىز ساراپتاما ارقىلى دالەلدەنگەن سۋرەتشىلەرگە باعىتتالسا — ول مادەني ساياساتتىڭ ەڭ ءادىل ۇلگىسى بولار ەدى.
بەينەلەۋ ونەرى — “ەليتانىڭ ەرمەگى” ەمەس. بۇل — ۇلتتىڭ ۆيزۋالدى جادى.
تەاتر ءبىر كەش وتەدى. كونتسەرت ءبىر كۇن تىڭدالادى.
ال سۋرەت — عاسىر بويى ۇلتتىڭ ءجۇزىن كورسەتەدى.
سوندىقتان ءدال قازىر مادەني ساياساتتىڭ ەڭ وزەكتى سىناعى — بەينەلەۋ ونەرىنە شىن جۇيەلىك قولداۋ بەرە الۋ.
ەگەر سۋرەتشىگە زال مەن شەبەرحانا بەرىلمەسە — ءبىز ونەردى ەمەس، تەك مەرەكەنى عانا قارجىلاندىرىپ وتىرمىز.
ال مۇنداي جاعدايدا مادەنيەت دامىمايدى — تەك ەسەپ كوبەيەدى.
وسى ماسەلەنى كوتەرۋ — سىن ايتۋ ءۇشىن ەمەس، ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ەڭ ماڭىزدى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قاجەت. سوندىقتان مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى بۇل باعىتتا ناقتى جۇيەلىك قادامعا بارىپ، بەينەلەۋ ونەرىن قولداۋدىڭ تۇراقتى مەحانيزمدەرىن قالىپتاستىرۋعا باسىمدىق بەرەدى دەپ سەنەمىز. ەگەر ءدال بۇگىن وسى سالاعا ءادىل ءارى ناقتى شەشىم قابىلدانسا، بۇل مىڭداعان سۋرەتشىنىڭ عانا ەمەس، تۇتاس ۇلتتىڭ رۋحاني بولاشاعىنا جاسالعان تاريحي قولداۋ بولار ەدى.
ءسىز قالاي ويلايسىز: قازاقستاندا بەينەلەۋ ونەرىن كوتەرۋدىڭ ءبىرىنشى قادامى قايسى بولۋى كەرەك — كورمە زالدارى ما، شەبەرحانا جۇيەسى مە، الدە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ارقىلى ۇلتتىق كوركەم قور قالىپتاستىرۋ ما؟
توققوجا قوجاعۇلوۆ
Abai.kz
