«ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسياسى ءۇشىن!» جالپىۇلتتىق كواليتسياسى مۇشەلەرىنىڭ ۇلىتاۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا جەزقازعان قالاسىنداعى Kazakhmys Smelting كومپانياسىنا قاراستى «Kazkat» زاۋىتىنىڭ الاڭىندا كاسىپورىننىڭ ەڭبەك ۇجىمىمەن كەزدەسۋ ءوتتى. وڭىرگە كەلگەن كواليتسيا مۇشەلەرى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارى مەن 15 ناۋرىزدا وتەتىن الداعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمنىڭ ماڭىزىتۋرالى ايتىپ بەردى. دەلەگاتسيانى قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا باستاپكەلدى. كەزدەسۋگە سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى امانجول ءالتاي, مەملەكەت جانە قوعامقايراتكەرى, زاڭگەر سەرىك اقىلباي, عالىم, قوعام قايراتكەرى نۇرلان دۋلاتبەكوۆ, سونداي-اق مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ابىلعازى قۇسايىنوۆ قاتىستى.

كاسىپورىننىڭ ەڭبەك ۇجىمىمەن كەزدەسۋدە ايدا بالاەۆا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتى – ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ, سونداي-اق ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنىڭ باسىمدىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەڭبەككەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ وزەگىندە ادام, ونىڭ قۇقىقتارى, بوستاندىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگى تۇر. ونەركاسىپ سالاسى ءۇشىن ەڭبەكۇجىمدارىنا تىكەلەي قاتىستى نورمالاردىڭ ماڭىزى ەرەكشە. اتا زاڭ ەڭبەك ەتۋ قۇقىعىن, قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن جانە كەمسىتۋسىز ءادىلەڭبەكاقى الۋدى بەكىتەدى. بۇل نورمالار وندىرىستىك جاراقاتتان ۋدەڭگەيىن تومەندەتۋگە جانە جۇمىسشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا باعىتتالعان. ياعني ەڭبەك جاعدايلارى ءۇشىن جۇمىس بەرۋشى مەن مەملەكەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە – كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلەدى. زاڭ ۇستەمدىگى قاعيداتى ورنىققان ەلدە بولجامدىلىق جوعارى بولادى, تاۋەكەل ازايادى, ەرتەڭگى كۇنگە دەگەنسەنىم كۇشەيەدى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە كاسىپورىنداردىڭ دامۋىنا جانە جۇمىسشىلار وتباسىلارىنىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى»، – دەدى ايدا بالاەۆا.

قاتىسۋشىلار ءىرى وندىرىستىك ۇجىمدار ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تەك ساياسي وقيعا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگەجۇمىسشىلاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىمەن, كاسىپورىنداردىڭ تۇراقتىلىعىمەن, ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىمەن جانە ەرتەڭگى كۇنگەدەگەن سەنىممەن تىكەلەي بايلانىستى ماڭىزدى شەشىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى.سوندىقتان تالقىلاۋ بارىسىندا قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارى, ءادىل ەڭبەكاقى, زاڭ ۇستەمدىگى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە مەملەكەتتىك شەشىمدەردىڭ بولجامدىلىعى سياقتى نورمالارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك-قوعامدىق, ساراپشىلار جانەعىلىمي قاۋىمداستىقتار وكىلدەرى دە ءسوز سويلەدى. ولار ءوز باياندامالارىندا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ قۇقىقتىق ماڭىزىن, ونىڭ ادىلەتتىلىك پەن زاڭدىلىق قاعيداتتارىن نىعايتۋداعى ءرولىن, سونداي-اق رەفەرەندۋمنىڭ حالىقتىڭ تىكەلەي ءوز پىكىرىن ءبىلدىرۋ تەتىگى رەتىندەگى ءمانىن اتاپ ءوتىپ, ازاماتتاردىڭ وعان سانالى تۇردە قاتىسۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.

«1995 جىلعى كونستيتۋتسيا ەل قالىپتاسۋىنىڭ كۇردەلى كەزەڭىندە, بۇرىنعى ەكونوميكالىق بايلانىستار ءۇزىلىپ, مەملەكەت جاڭا دامۋ جولىن ايقىنداپ جاتقان جاعدايدا قابىلدانعان ەدى. ال بۇگىنگى قازاقستان – قالىپتاسقان مەملەكەت. سوندىقتان جاڭا كونستيتۋتسيا كەزدەيسوق قادام ەمەس, جاڭا جاعداي مەن ەل دامۋىنىڭ جاڭا مىندەتتەرىنە بەرىلگەن جاۋاپ. ەڭ ماڭىزدىسى – قۇجات جوباسى اشىقتۇردە, وتاندىق عالىمداردىڭ, زاڭگەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن, سونداي-اق ازاماتتاردان تۇسكەن مىڭداعان ۇسىنىستار ەسكەرىلە وتىرىپ دايىندالدى. بۇل ونىڭ شىن مانىندە حالىقتىق سيپاتقا يە ەكەنىن جانە مازمۇنى قوعامنىڭ سۇرانىسىنا, تاريحي تاجىريبەگە ءارى ەل بولاشاعىنا قاتىستى ستراتەگيالىق كوزقاراسقا نەگىزدەلگەنىن كورسەتەدى»، – دەدى سەرىك اقىلباي.

سونىمەن قاتار كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى قوعامنىڭ ادىلەتتى ەرەجەلەرگە دەگەن سۇرانىسىن, الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى نىعايتۋدى, ەڭبەك ادامىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى, سونداي-اق مەملەكەت پەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىنىن اتاپ ءوتتى.

كاسىپورىن ۇجىمىنىڭ ۇستانىمىن «Kazkat» زاۋىتىنىڭ قىزمەتكەرىالتىناي الپامىسوۆا ءبىلدىرىپ, ەڭبەك ادامى وندىرىستىك تەتىكتىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە ەمەس, مەملەكەتتىڭ تىرەگى ءارى ونىڭ باستى قۇندىلىعى رەتىندە قابىلدانۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«مەن جاس جۇمىسشى رەتىندە جاڭا كونستيتۋتسيا ەڭبەك ادامىنا تەك سەنىمدىلىك قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى دەپ سانايمىن. قۇجاتتا ادامنىڭ ءوزى, ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى ەكەنى ايقىن كورسەتىلگەن. بۇل ءبىز ءۇشىن جۇمىسشى ادام تەك وندىرىستىك پروتسەستىڭ قاتىسۋشىسى عانا ەمەس, ەكونوميكانىڭ نەگىزى ءارى ەل بولاشاعىنىڭ ماڭىزدى تىرەگى ەكەنىن بىلدىرەدى. ءبىز ادال ەڭبەگىمىزبەن قازاقستاندى دامىتىپ كەلەمىز, ال مەملەكەت ءبىزدىڭ قۇقىقتارىمىزدى, قادىر-قاسيەتىمىزدى جانە قاۋىپسىزدىگىمىزدى قورعاۋى ءتيىس. سوندىقتان بارشاڭىزدى رەفەرەندۋمعا قاتىسىپ, جاڭا قازاقستاندى بىرگە قۇرۋعا شاقىرامىن»، – دەدى التىناي الپامىسوۆا.

كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا كاسىپورىن جۇمىسشىلارىكونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قولدايتىندارىن ءبىلدىرىپ, الداعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

Abai.kz