ورتالىق ازيا ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ستراتەگيالىق اۆياتسيالىق ءدالىز رەتىندەگى ماڭىزىن ارتتىرىپ كەلەدى. جولاۋشىلار اعىنىنىڭ ءوسۋى جاعدايىندا شەكارالاردى باسقارۋ كولىك جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالۋدا. جولاۋشىلار كەلمەي تۇرىپ شەشىم قابىلداۋ مۇمكىندىگى مەملەكەتتەرگە تاۋەكەلدەردى ازايتۋعا، ينفراقۇرىلىم تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا جانە ترانسشەكارالىق اعىنداردى ءتيىمدى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

اۆياتسيالىق سەكتور دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى: 2025 جىلعى كورسەتكىشتەر

ءوڭىر اۆياتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ تۇراقتى ءوسۋىن جانە حالىقارالىق باعىتتار جەلىسىنىڭ كەڭەيۋىن كورسەتۋدە:

• قازاقستان: ەل اۋەجايلارى شامامەن 31,8 ملن جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتتى، بۇل الدىڭعى جىلعى كورسەتكىشتەن (29,7 ملن) جوعارى. حالىقارالىق اۋە قاتىناسى 30-دان استام ەلدى قامتيدى
• وزبەكستان: اۋەجايلارداعى جولاۋشىلار اعىنى 15,5 ملن ادامعا جەتىپ، تۇراقتى ءوسىمدى كورسەتتى
• قىرعىزستان: ەل اۋەجايلارىنداعى جولاۋشىلار اعىنى 6,0 ملن ادامنان اسىپ، تۇراقتى ءوسىم ساقتالۋدا

جولاۋشىلار اعىنى مەن ترانزيتتىك قوزعالىستىڭ ءوسۋى ءوڭىردىڭ ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى اۆياتسيالىق توراپ رەتىندەگى ءرولىن كۇشەيتەدى. سونىمەن قاتار شەكارالىق ينفراقۇرىلىمعا جۇكتەمە ارتىپ، كولىك جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى تاۋەكەلدەر كوبەيەدى. قاربالاس كەزەڭدەردە ءداستۇرلى راسىمدەر وتكىزۋ قابىلەتىنىڭ شەگىنە جاقىندايدى، بۇل شەكارالاردى باسقارۋ جۇيەلەرىنىڭ اۋقىمدىلىعىن تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالدىرادى.

ءداستۇرلى باقىلاۋ مودەلىنىڭ شەكتەۋلەرى

ءداستۇرلى تۇردە شەكارالىق باقىلاۋ جولاۋشى اۋەجايعا كەلگەننەن كەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. مۇنداي مودەل تاۋەكەلدەرگە تەك جولاۋشى كەلگەننەن كەيىن ارەكەت ەتۋگە نەگىزدەلگەن جانە قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋ مۇمكىندىگىن شەكتەيدى.

جولاۋشىلار اعىنىنىڭ وسۋىمەن ادام رەسۋرسىنا تاۋەلدىلىك ارتادى، پەرسونالعا جۇكتەمە كوبەيەدى، كەزەكتەر مەن وپەراتسيالىق كىدىرىستەر پايدا بولادى. تەرمينالداردى كەڭەيتۋ مەن قىزمەتكەرلەر سانىن ارتتىرۋ ايتارلىقتاي ينۆەستيتسيا مەن ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى، بىراق جۇيەنىڭ يكەمدىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتپەيدى.

وسى جاعدايدا جولاۋشى كەلگەننەن كەيىنگى رەاكتيۆتى مودەلدەن ساپار باستالعانعا دەيىن تاۋەكەلدەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەرتە شەشىم قابىلداۋ مودەلىنە كوشۋ باسىمدىققا يە بولادى. 

ۇشۋعا دەيىنگى شەشىمدەر

سينگاپۋر، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، ۇلىبريتانيا جانە اقش سياقتى بىرقاتار ەلدەردە جولاۋشىلار دەرەكتەرىن الدىن الا وڭدەۋ جانە ۇشۋعا دەيىن شەشىم قابىلداۋ مەحانيزمدەرى ەنگىزىلگەن.

دەرەكتەردى تەكسەرۋ رەيسكە تىركەلۋ كەزەڭىندە باستالادى. بۇل ۇلتتىق كىرۋ ەرەجەلەرىن الدىن الا قولدانۋعا، تاۋەكەلدەردى ازايتۋعا جانە جۇكتەمەنى ءتيىمدى بولۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا باقىلاۋ رەاكتيۆتى تاسىلدەن تاۋەكەلدەردى الدىن الا باسقارۋ جۇيەسىنە كوشەدى.

«قازىرگى شەكارالاردى باسقارۋ جولاۋشى كەلگەن كەزدەگى رەاكتسيا جىلدامدىعىنا ەمەس، الدىن الا نەگىزدەلگەن شەشىمدەر قابىلداۋ مۇمكىندىگىنە بايلانىستى»، — دەيدى SITA كومپانياسىنىڭ شىعىس ەۋروپا، تمد جانە بالتىق ەلدەرى بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتى مارينا زۆياگينا. 

جاھاندىق ينتەگراتسيا جانە Advance Passenger Processing (APP)

مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اۆياكومپانيالار اراسىنداعى تسيفرلىق ءوزارا ارەكەتتەستىك ۇلتتىق ەرەجەلەردى جولاۋشى ۇشقانعا دەيىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

Advance Passenger Processing (APP) مەحانيزمى تەكسەرۋدى رەيسكە تىركەلۋ كەزىندە جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەتتىك ورگاندار شەشىم قابىلداۋ قۇقىعىن ساقتاي وتىرىپ، باقىلاۋدى ۇشۋ كەزەڭىنە كوشىرەدى، ال اۆياتسيالىق سالا راسىمدەردىڭ بولجامدىلىعىنا يە بولادى.

«بۇل ارحيتەكتۋرا ۇلتتىق ميگراتسيالىق ەرەجەلەردى ساقتاي وتىرىپ، اۆياتسيالىق سالا ءۇشىن بولجامدىلىقتى قامتاماسىز ەتەدى»، — دەپ اتاپ ءوتتى مارينا زۆياگينا. 

ەرتە شەشىم قابىلداۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى

جولاۋشىلار دەرەكتەرىن الدىن الا سۇزگىلەۋ شەكارا قىزمەتتەرىنە كۇردەلى جاعدايلارعا نازار اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە باستاپقى باقىلاۋعا تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتادى.

حالىقارالىق تاجىريبە ستاندارتتى راسىمدەر ۋاقىتى بىرنەشە مينۋتتان 20–30 سەكۋندقا دەيىن قىسقارۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى. بۇل اعىنداردى ءتيىمدى باسقارۋعا جانە قاربالاس كەزەڭدەردە تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

اۋەجايلار ءۇشىن بۇل وپەراتسيالىق تۇراقتىلىقتى، اۆياكومپانيالار ءۇشىن — كىدىرىستەر مەن شىعىنداردىڭ ازايۋىن، مەملەكەتتەر ءۇشىن — باقىلاۋ تيىمدىلىگىنىڭ ارتۋىن بىلدىرەدى.

شەكارالاردى باسقارۋ تيىمدىلىگى جانە ونىڭ ەكونوميكاعا اسەرى

شەكارادان وتۋگە قاتىستى ەرتە قابىلداناتىن شەشىمدەر ستراتەگيالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالۋدا. شەكارالاردى باسقارۋ تيىمدىلىگى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا، ترانزيتتىك الەۋەتكە جانە حالىقارالىق ساۋداعا تىكەلەي اسەر ەتەدى.

جولاۋشىلار اعىنىنىڭ ءوسۋى جاعدايىندا ساپار باستالعانعا دەيىن شەشىم قابىلداۋ ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىقتىڭ، سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىنىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالادى. شەكارالاردى تسيفرلىق باقىلاۋ مودەلىنە كوشۋ — بۇل تەك تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ ەمەس، قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋعا، وپەراتسيالىق پروتسەستەردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە ترانسشەكارالىق اعىنداردى ءتيىمدى باسقارۋعا باعىتتالعان جۇيەلى شەشىم.

سۆەتلانا ابدراحمانوۆا 

Abai.kz