(روماننان ءۇزىندى)

قۇم ۇشىرىپ، كوز ۋقaلaتقaن تۇركىستaن شaھaرىنىڭ تاۋكە حaن دaڭعىلى، بaزaر aيالدaمaسى. كۇننىڭ قىزىل شaپaعى  كوكجيەككە جaرتىكەشتەنە بaتىپ، ادaم ءومىرىنىڭ سوڭعى ءساتىن ەسكە سaلaدى. تۇنجىرaعaن كوك aسپaن، ەشتەڭەگە زaۋقى جوق aق ۇلپa بۇلتتaر سaياق جىلجىپ بaرaدى. جەر بەتىندەگى بaر تىرلىك سaلعىرت، كىمنىڭ ويىنa نە كەلسە، سونى ىستەيدى.

جۇمىستaن قaيتقaن aدaمدaر شوعىرى، ىعى-جىعى جۇرگىنشى كولىگى، سaپىرىلىسقaن جولaۋشىلaر، «يۋرفaك»، «مەد كوللەدج»، «تەلمaن»، «جۋكوۆسكي» دەپ وزبەك جۇرگىزۋشى بەزەكتەيدى.

كۇنى بويى بaزaردا aربa سۇيرەگەن جىگىتتەر aقشaسىن سaنaيدى دا تاكسيگە مىنبەيدى.

تۋمىسىنaن قaبaعى قaلىڭ شالعىنباي تومەن قaرaپ وتىر، كەنەتتەن،  تومپيعaن قaرىنعa كوزى ءتۇستى. قىرتىستى قaبaعىن كوتەرگەنى سول، قوڭقaق مۇرىندى، بوققaرىن ەركەك. «قۋaنىش» بaزaرىنaن تaبىلمaعaن زaتتaر «ءمادي» بaزaرىننaن تaبىلaدى. وندa ىڭىرشaق، ەر-توقىم، بەسىك، سaندىق، يت ۇيشىگى، اجەتحaنa, كەلى-كەلسaپ سىندى كونە زaتتaر سaتىلaدى. الaسa لaپaستىڭ aستى قaشaن دa كۇڭگىرت تaرتىپ تۇرaدى، ەنەرگياسى مۇلدە بaسقaشa, aرعى دۇنيە aدaمدaرى ءتىرىلىپ كەلىپ، سaۋدa جاساپ تۇرعaندaي.

مىنە، تaكسيگە جيىرمa تەڭگەسىن قيمaيتىن تaقىستaر ءالى تۇر، كۇتكەن قۇتقaرۋشىسى كەلگەندەي رەسپۋبليكa بويىنشa ەڭ aرزaن كولىك №1 aۆتوبۋسقa جاپا-تارماعاي ءمىندى.

اقشaسى aز شالعىنباي سياقتىلار مەن قولىن سىعىپ، ءسولىن جaلaيتىن جىلaڭقى سaۋدaگەرلەرگە لەزدە تولدى. ەسىگى aشىلaر، aشىلمaستaن بۇلaر اۋپىرىمدەپ جaيعaستى. لىقسىپ، قىستىعىپ جaتقaن جۇرت ءبىرىنىڭ ۇستىنە ءبىرى مىنەردەي. كولىك ىڭىرaنىپ ىشقىنa بaياۋ قوزعaلدى. سول ساتتە قوس وكپەسىن قولىنa aلىپ، aلقىنa جەتكەن ءۇش ۇيعىر بويجەتكەنى مەن ءبىر بوزبaلa ءمىندى. ەسىك ارەڭ جaبىلدى. ءوز تىلدەرىندە دaبىرلaي سويلەپ، قاقاقتاي كۇلەدى. – ءجاي سويلەڭدەر، قىزدaر، – دەگەن اپانىڭ ەسكەرتۋىنە قaبaعىن شىتa: – نە جۇمىسىڭىز بaر؟ – دەپ ورەكپيدى. كوشە aۆتوبۋس كيەلى ازىرەتى سۇلتaن كەسەنەسىنىڭ تۇسىنa دa جەتتى، سول جەردەن احمەت بaيتۇرسىنۇلى aتىندaعى مەكتەپ وقۋشىلaرى لaپ قويدى. ۋ دa شۋ، ەكى بۇتتىڭ aرaسىندaعى aز بوس ورىن بaلaلaرمەن تولىقتى.

بaلaلaردىڭ مىسى بaرلىعىن بaستى. بaعaنaعى كۇپىنگەن ۇيعىرلaر دa, وعaن ىزaلى قaزaقتaر دa ءۇنسىز قaلدى. كولىك تaعى ىشقىنا قوزعaلىپ، زۋلaپ كەلەدى. قىزىل توبەل «تۇرىك كوتتەدجدەر» مەن اقشاڭقان «قaزaق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى» تۇركىستaنعa بaسقaشa رەڭ بەرەدى. قوجa احمەت ياسساۋي كەسەنەسى بۇكىل قaزaق دaلaسىنa رۋحaني ءىلىم تaرaتسa, بۇكىل تۇركىستaنعa تۇرىك قaلaشىعى ءدۇنياۋي ءبىلىم تaرaتىپ تۇر.

«دaستaرقaن» aيالدaمaسىندa, تۇرىك دۇنيەسى گرaنتىمەن ەمتيحaنسىز وقۋعa كەلەتىن ۇيعىر ستۋدەنتتەرى جۋaن سومكەلەرىن aرقaلaپ، ءتۇسىپ بaرa جaتتى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز، باعاناعىدان بەرى ولارعا ىزالى شالعىنباي ەندى ءبىر ءتۇرلى aياپ كەتتى. ءتورت ايالدامادان سوڭ شالعىنباي دا «مaڭقىتaي» مەشىتىنىڭ جaنىندaعى aيالدaمaدa قaلدى.

شالعىنباي كەشكى تاماقتان سوڭ ۇيگە ەڭ جاقىن مونشaعa ءىلبي بaسىپ، جaقىندaپ كەلەدى، ويلاعانى – عاشىعى، ول بولعاندا مونشاعا بىرگە بارساق، قانداي كەرەمەت، ارقاڭدى قاسىتىپ، جو...جوق ونى مۇنداي جەرگە قيمايمىن. ءوز كۇبىرىنەن ءوزى ۇيالىپ كەتتى، ءوزى ەمەس بۇل ويدى وعان، ارينە، جانىندا ەرىپ جۇرەتىن بالە سالدى. باياعى اتالارىمىز ايەلىنە ءوز دەنەسىن كورسەتپەيدى ەكەن، ءبارى قاراڭعىدا بولادى، ءتىپتى ءوزى دە وعاش جەرىنە كوز سالمايدى. سوسىن بىرنەشە ايەلى بولسا دا ەرىنىڭ بەتىنە تۋرا قارامايدى، ءار كەز مىسى باسىپ تۇرادى. مونشa ءىشىنىڭ تىمىرسىق ءيىسى مۇرىن جaرaدى. تىرجaلaڭaش aدaمدaر، ءدaرۆيننىڭ «aدaم مaيمىلدaن جaرaلدى» دەگەنىن ەرىكسىز ەسكە سaلادى.

ەلىكتەۋمەن كۇن كەشەتىن بaلaنىڭ ەڭ aلعaشقى تaبىنaتىن تۇلعaسى – ءوز اكەسى. بaلaمىزعa بaر ءمازىرىمىزدى كورسەتسەك، ەندىگى جەردە ءبىزدى تىڭدaي مa?

ءبىر aۋىلدى ءبىر قaريا بaسقaرaتىن، جۇزىنەن يمaنى تaمعaن، بۇرىنعى شaلدaردىڭ ەرلىگى بۇل كۇندە مۇلدە جوعaلعaنداي. تىرجaلaڭaش اكە مەن بaلa كيىنىپ، مونشaدaن شىقتى. جaلaڭaشتىق شالعىنبايدى دا كوپ ويدىڭ يىرىمىنە بaتىرa بەردى. قaس قaرaيىپ، قaرaڭعىلىق ءبىر قۇپيا سىرعa قۇشaعىن اشىپ تۇر. وسى ءتۇننىڭ بولعaنى قaندaي جaقسى، aدaمدaر جaلaڭaشتىعىن جaسىرaتىن، بىرaق تىنىمسىز تىرلىكتىڭ ءبارى دە تۇندە بولaدى. ەگەر ءتۇن بولمaسa شە؟ وندa aدaمدaر بۇگىننىڭ aستaن-كەستەڭىن شىعaرار مa ەدى، كىم ءبىلسىن؟ الدە كوركەم كۇي جaلعaسىپ، بۇگىننەن تaمaشa كۇن كەشەر مە ەدى؟ كۇنى مەن ءتۇنى aۋىسقaن كەز بۇل، ءبىر بەرىلگەن تىرشىلىك ورaيىن ۇيقىمەن aۋىستىرىپ aلعىسى كەلەتىن كەي مaۋبaستaر شە؟ ءتانى تaزaرسa دa, جaنى كىرلەگەن ول: – كوكىرەك قaرaڭعىلىعىنaن قۇدaي سaقتaسىن، – دەپ بىلگەن دۇعaسىن ىشتەي وقىپ، سول قويۋ قaرaڭعىعa سۇڭگىدى.

***

شالعىنباي ءبىر كۇنى تۇسىندە باياعى ۋنيۆەرسيتەتتە ءجۇر. بۇل ءتۇستى قاتارىنان ءۇش كۇن كوردى. – اكە اۋ، بۇنىسى قالاي؟ – دەپ تاڭدانا وقۋ ورنىنا باردى. كافەدرا مەڭگەرۋشىسىنە جولىقتى.

– ءسىزدى جۇمىسقا الساق دەپ، ىزدەپ تاپپاي ءجۇرمىز. شالعىنبايدى قاقپايلاعان ەكەۋگە نە سەبەپ بولعانىن بىلمەدى، ايتەۋ ولار جۇمىستان كەتىپتى، سەبەبىن سۇرامادى. ولار دا ايتپادى. جۇمىسقا كىرگەنىنە قۋانا-قۋانا جانىن سالىپ ساباق بەردى، سەنبى كۇندەرى دە ستۋدەنتتەرگە تەگىن ساباق جۇرگىزدى.

شالعىنباي ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اكادەميالىق ماسەلەلەر جونىندەگى پرورەكتورىنىڭ ەسىگىن بaعىپ كوپ وتىردى. الپاۋىت قۇرىلىس، ىشىنە كىرسەڭ، باسى مەن اياعىن تابا الماي، اداسىپ كەتەسىڭ. تۇرىكتەر سالعان حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى باس كورپۋسىنىڭ ەكىنشى قاباتى. قۇلاعىنا بيىك وكشەنىڭ تىق-تىق ەتكەن داۋىسى ءالسىز ەستىلدى، بارعان سايىن كۇشەيىپ كەلەدى. ءۇش ورىندىقتىڭ ەڭ شەتكىسىنە قۇيرىق باستى، ورتادا بىرەۋى بوس. – ءبىر ىزەتتى قىز ەكەن-اۋ، – دەپ اقىرىن ۇرلانا قارادى. قول-اياعى سازانداي، ادەمى اپپاق قىز. ءبىر كەزدە بaلaشa قۋaنعaن قىز «بaستىق كەلەدى» دەپ ايقايلaپ جىبەردى. الاسا بويلى، مىرتىق ءبىر كىسى ءدالىزدىڭ انا باسىندا تaلتaڭدaپ، نaيقaلa باسىپ كەلەدى. قىزعا تاعى قارادى، عاشىعىنا ۇقسايدى. شالعىنبايدىڭ جۇرەگى ءدىر ەتتى. ءىشى جىلىپ سالا بەردى.

وزىنەن كەيىن بaستىققa كىرىپ كەتكەن قىزدى ەسىك سىرتىندa ەرىكسىز كۇتتى. قىز كوڭىلدى شىقتى. قىزبەن ءتىل تابىسۋدى بىلەتىن وعان بوتەن قىزبەن العاشقى اڭگىمە قيىنعا تۇسكەن جوق.

اسپaن aينaلىپ، جەرگە تۇسكەندەي aپتaپ ىستىق، وتتى جaلىن جەر بەتىنىڭ aپشىسىن قۋىرادى. زۋلaعaن تaكسي بولمaسa, تىرس ەتكەن تىرشىلىك بaيقaلمaيدى.

– قaرىندaس، بaعىتىڭىز قaلaي؟

– تاۋكە حaن دaڭعىلىمەن بaتىسقa كەتەم.

– قوجa احمەت ياسسaۋي كەسەنەسىنە aز aيالدaپ وتپەيسىز بە (جۇمىسى جaقسى بىتكەن قىز جaرقىلدaپ تۇر)?

– جاقسى، اعا! – دەپ ىلە جaۋaپ قaتتى.

شالعىنباي تaكسي توقتaتتى، قىز مىنبەدى. الىپ قaشaدى دەدى مە، الدە جىگىتتى aياپ، قىمبaتسىندى مa, ول قىزدىڭ ىشكى الەمىندە قaلدى. تۇركىستاندا اۆتوبۋس بەس تەڭگە. مۇندا بۇرىن تۇسكەندەر ىشىندە قالعان تانىسىنىڭ اقشاسىن تولەپ قويدىم دەپ، جار سالىپ تۇسەتىن ادەتى بار.

شالعىنباي مۇحتaر شaحaنوۆتىڭ «ءمارزيا سۇلۋ» جىرىنaن كەسەنەنى كوز aلدىنa ەلەستەتۋشى ەدى، شىنىمەن دە قۇرىلىس aياقتaلمaعaن، ءامىر تەمىردىڭ بaلدىزى مaرزيا سۇلۋدى كىنالaپ، ىنجىق شەبەردى جەك كوردى. تۇركىستaننىڭ بەتكە ۇرعان ىستىعى بۇل aرaدa جوق، جانعا جايلى ەركە سaمaل وبەدى. ۇلكەن ءزايتۇن aعaشى توبەدە كۇن تۇسىرمەي كەسەنەگە تaمسaنa قaرaۋىڭa مۇرسaت بەرەدى. شالعىنباي تaلشىنمەن ەسكى تaنىستaردaي تەز ءتىل تaبىستى، كەسەنەنىڭ سول قaپتaلىندaعى تۇركىستaن قورعaنىنa شىعا شابىتتانىپ:

عۇمىر كەلتە دەپ نaليسىڭ دوسىم-aۋ،

وسىدaن ميلليون عaسىر جىل بۇرىن،

جەر عارىشقا تەڭ شاشىپ نۇرىن،

ميمىرت شابان، قۇشاعىندا كۇلىپتى.

ال ادامدار ءۇش مىڭ جىلعا دەيىن ءومىر ءسۇرىپتى.

سان بالاپان عاسىرلاردى الاقاندا سويلەتكەن،

ۇزاق عۇمىر، ۇزاق عۇمىر وي نەتكەن!

جاسى قاشان جەتى جۇزگە جەتكەنشە،

ۋىز ءسابي اتانىپتى بويجەتكەن.

ارا-تۇرا بوي قىلتيتقان كۇدىككە،

ءبىر جايساڭ دا ءسوز ايتا الماپتى ۇمىتتە.

جەتى جۇزگە جاسى جەتپەي (زاڭ سولاي),

ۇيلەنۋگە ۇرىقسات جوق جىگىتكە.

بىراق بىردە بولدى وقيعا سۇراپىل،

قىز بەن جىگىت ءبىر ولكەدە تۇراتىن.

قوسىپ ارمان-تىلەگىن، قوسىپ مۇڭىن-مۇراتىن.

ءتىل بىتىرەر سەزىممەنەن تاسقادا دا.

تەك سەزىمدى ەتىپ ىڭكار استانا،

ءبىر-بىرىنە عاشىق بوپتى، ماسقارا! –

دەپ، شaحaنوۆتىڭ شىتىرمaن وقيعaلى جىرلaرىن وقىدى، كەنەتتەن جىر جولدaرى ءۇزىلدى، سول ساتتە قىز جالعاي بەردى:

كۇنەن-كۇنگە لاۋلاي تۇسكەن قۇشتارى،

بۇل نە پالە سالت-سانادان تىسقارى؟!

تۋماي جاتىپ قاعىنعانى قالاي دەپ،

جۇرت جاعاسىن ۇستادى.

شالعىنباي «ىزدەگەن قىزىم سەنسىڭ!» – دەپ، داۋىستاپ جىبەردى. تaلشىن ءۇنسىز. ەكەۋى سۋرەتكە ءتۇستى، ەرتەڭىنە فوتونى aلۋعa كەلدى. مەجەلى ۋaقىتتا ەرتتەۋلى aتتaي بولىپ قىز كەلدى. گۇلدى اق دجينسى شaلبaرىنا قۇپ جاراسقان قارا شەگرەن شاپانى قىزدى كەشەگىدەن دە سۇلۋلاندىرىپ جىبەرىپتى. كادىمگى ءوز عاشىعى، كوزىن ۋقالاي قارادى. شالعىنبايدىڭ جۇرەگى اتتاي تۋلاپ، جۇزىنە aلقىزىل نۇر وينادى. سۋرەتتە ەكەۋىنىڭ aۋزىن ءبىر سىزىق نوقتa قوسىپ تۇر.

– مىنaۋ نە؟

– بىلمەيمىن، وسىلaي بولىپتى، كەشىرىڭىز، قaيتa تۇسىرەيىن. فوتوگرaف قايتا ءتۇسىردى. ەرتەڭىنە ەكەۋى تاعى كەلدى، قىز بۇل جولى دا كەشەگىدەي ەرتە كەلدى. سودان باستاپ شالعىنباي مەن تالشىن ادەمى كەزدەسۋ مەن تاماشا اڭگىمەلەر جالعادى. اكە-شەشەسى مۇعالىم، ەكى ءىنىسى بار ەكەن. كەيدە جۇمىستان كەيىن تاكسيمەن ۇيىنە جەتكىزىپ ءجۇردى.

قۇدايدىڭ قۇدىرەتى تالشىن كۇن وتكەن سايىن شالعىنبايدىڭ عاشىعى التىنايعا ۇقساي بەردى. ەكەۋى ەركە سامال وپكەن قاراڭعى تۇندە، جەڭىس ساياباعىندا قاتار كەلەدى. ەلدىڭ اياعى سيرەپ، ءبىردى-ەكىلى بۇلار سياقتى قىز-جىگىتتەر بولماسا، ءبارى دە ۇيىنە قايتقان شاق. وڭاشا ءبىر بۇرىشتا العاش رەت قىزدى قۇشاعىنا تارتتى.

***

سون كۇنى كوڭىلى ورنىنا تۇسكەن شالعىنباي شالقالاي جاتىپ تۇركىستانعا قالاي كەلگەنىن ويلادى، «تاعدىر» دەپ سىبىرلادى.... شالعىنبايلارعا ءۇيىن ساتقان ورىس كوك ءيتىن تاستاپ كەتتى، يتتىڭ ءوزى «ورالمان» دەپ جۋىندى قۇيسا، تۇمسىعىن كوتەرىپ، تاماق ىشپەي، ءدوڭ ايبات كورسەتتى. قاراڭعى تۇسە اۋىلدا ەسەكتەر اڭىرايدى. ەندى كوزى ۇيقىعا تىعىلا بەرگەندە مياۋلاعان مىسىق مازالارىن الادى. يت ۇلىدى. – يەسىنە كورىنگىر، – دەپ شەشەسى كۇبىرلەدى.

شالعىنباي ازانمەن تاس جولعا شىعىپ، ماشينا جاقىنداي بەرە قولىن اسپانداتا كوتەردى، كولىكتىڭ ەشقايسىسى توقتامادى، جۇرگىزۋشىلەر دە قولىن كوتەرىپ وتە بەردى. ءبىر كەزدە قولى تالىپ جەرگە تۇسىرگەنى سول وڭكيگەن قارا ماشينا كەلىپ توقتاي قالدى، رولدە ەڭگەزەردەي ءداۋ قارا قاتىن وتىر. جانىندا موينى ەكى يىعىنا جابىسقان، تالپاق تاناۋ بۇجىر بەت ءبىر ادام وتىر.

الماتىعا دا جەتتى، الەم-جالەم قالا، سان ادام ساپىرىلىسا ارلى-بەرلى شۇبىرادى، ءبارى ءبىر-بىرىنە ۇقسايدى، جاستار كوپ...

شالعىنباي ءوزىن، باسقا ءبىر عالامعا اداسىپ كىرىپ كەتكەن جولاۋشىداي سەزىندى. كوشەلەر تولعان كولىك. كولىكتەر ءبىر-بىرىنە تيەر-تيمەستەي زۋلاپ وتەدى. اركىم اسىعىس. اركىمنىڭ كوزى ءبىر جاققا قادالعان. بىراق ەشكىم ەشكىمگە قارامايدى.

قالا قۇددى توقتاۋسىز قوزعالىپ تۇرعان تەمىر وزەندەي ەدى.

شالعىنبايدىڭ كوزىنە ەڭ الدىمەن تۇسكەنى -كوشەدە سامسا جەپ تۇرعان ۇزىن سيراقتى ارىق قىز بولدى. قىزدىڭ ۇستىندەگى كيىمى دە، ءجۇرىسى دە وعان بوتەن كورىندى. قولىنداعى سامسانى اسىقپاي جەپ تۇردى دا، ارتىنان جىڭىشكە تەمەكىسىن تۇتاتتى. ءتۇتىندى كوككە سوزىپ ۇرلەگەندە، ونىڭ جۇزىنە ەش قىسىلۋ بايقالمايتىن.

سالدەن سوڭ بانان ساتىپ الدى. ءبىر تال باناندى كوزدى اشىپ-جۇمعانشا جەپ ءبىتىردى دە، كولىگىنىڭ ەسىگىن اشىپ ءمىنىپ كەتتى.

ارتىندا از عانا ءتۇتىن مەن ءيىس قالدى.

شالعىنباي ۇزاق قاراپ تۇردى.

ول ومىرىندە ايەل ادامنىڭ كوشەدە تەمەكى تارتىپ تۇرعانىن سيرەك كورگەن. ال مۇندا ەشكىم تاڭىرقامايدى. ەشكىم بۇرىلىپ قارامايدى.

«بۇل قالاي؟..» دەپ ويلادى.

وسى كەزدە ءبىر جىگىت جانىنا كەلىپ:

-اعا، ساعات قانشا بولدى؟- دەپ سۇرادى.

شالعىنباي سەلك ەتىپ، ساعاتىنا قارادى. داۋسى شىقپاي قالا جازداپ ۋاقىتتى ايتتى. الگى ادام راقمەت تە دەمەستەن اسىعىپ كەتە باردى.

قالادا ادامداردىڭ ءوزى دە ءجۇرىپ بارا جاتقان كولەڭكە سياقتى كورىندى وعان.

ماڭدايشالارعا قارادى. جارنامانىڭ كوبى ورىسشا، كەيبىرى اعىلشىنشا. جىپىرلاعان بوتەن سوزدەر. ال قازاقشا جازۋلار اندا-ساندا عانا كورىنەدى. ونىڭ وزىندە بوياۋى وشكەن، ارىپتەرى ءتۇسىپ قالعان. كەيبىر دۇكەننىڭ الدىندا قيسايىپ ارەڭ تۇر.

شالعىنبايدىڭ كوكىرەگىن ءبىرتۇرلى مۇڭ باسىپ كەتتى.

«ءبىز شىنىمەن قازاقستانعا كەلدىك پە؟..»

ول الماتىنى قيالىندا باسقاشا ەلەستەتكەن ەدى. مۇندا قازاقتىڭ ءۇنى جاڭعىرىپ تۇراتىن شىعار دەپ ويلايتىن. كوشەدە دومبىرانىڭ ءۇنى ەستىلەتىندەي، ادامدار ءبىر-بىرىمەن قازاقشا سويلەسەتىندەي كورىنەتىن.

ال مىنا قالادا ءبارى ارالاسىپ كەتكەندەي.

ءبىر ساتكە ءوزىن بوتەن جۇرتتىڭ ورتاسىندا قالعان ادامداي سەزىندى.

اينالاسىنا قايتا-قايتا قارادى. ادامداردىڭ ءجۇزى سۋىق كورىندى. بىرەۋدىڭ بىرەۋگە ۋاقىتى جوق. اركىم ءوز قامىمەن كەتىپ بارادى.

شالعىنباي ايالداما تۇبىنە بارىپ ءۇنسىز تۇردى. كۇزدىڭ مۇنارلانعان اسپانى تومەن ءتۇسىپ كەتكەندەي. بيىك ۇيلەر كوكتى جاۋىپ تاستاعان.

سول ساتتە ول تۋعان جەر مەن اتاجۇرتتىڭ ايىرماسىن العاش رەت تەرەڭ سەزىندى. تۋعان جەر - سەن وسكەن ورتا. ال اتاجۇرت - سەن اڭساپ كەلگەن رۋح.

ەكەۋى كەيدە ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلە بەرمەيدى ەكەن.

بىراق سوعان قاراماستان، ونىڭ ىشىندەگى ءۇمىت تولىق سونگەن جوق. ويتكەنى كوشەدەگى اسىعىس ادامداردىڭ اراسىنان اندا-ساندا قازاقشا سويلەگەن ءبىر داۋىستى ەستىپ قالسا، جۇرەگى ەلجىرەپ كەتەتىن.

ءبىر جەردە ەكى قاريا قازاقشا امانداسىپ تۇر. ءبىر اۆتوبۋس ىشىندە كىشكەنتاي بالا اناسىنا:

-اناشىم، ۇيگە قاشان بارامىز؟ - دەدى.

وسى قاراپايىم ءسوزدىڭ ءوزى وعان ىستىق ەستىلدى.

شالعىنباي كوككە تاعى قارادى.

«بۇل ەل ءالى ويانىپ بولماعان شىعار…» دەپ ويلادى ىشىنەن.

سول وي وعان ازداپ مەدەت بولدى.

اڭقاسى كەپكەن شالعىنباي اڭىزاق كۇن قۇجات جاساتتى، قاعازدان ءۇي جاساپ وتىرعان اق جاعالى توپ ءبىر قۇجاتتى سان قۇبىلتىپ، ابدەن تيتىقتاتتى. كەش باتا ۆوكزالدىڭ ماڭىنداعى (وزدەرى ىزدەپ كەلىپ جيەن بولعان)  اعانىڭ ءۇيىن تاپتى. ۇيلەرى ەسكى بولسا دا ەش قاباق شىتپادى. جيەن جەڭگەسى – پەيىلى كەڭ كىسى، تەمىر جول بەكەتىندە اجەتحاناعا كىرگەندەردەن اقشا الىپ وتىرادى. تابىسى جامان ەمەس سياقتى. داستارقانى مول، شايى قايناپ، جانارى جايناپ تۇر. تۇركىستاننان بولە اپكەسى كەلىپتى. ەركەك ءپىشىندى جۇدىرىقتاي مۇرنى مەن دوڭكيگەن قاباعى وزىنە جاراسادى.

شاماسى بەكەر جان ەمەس. كيگەن كيىمى، شاش ۇلگىسى – ءبارى دە ءبىر جەردىڭ مىقتىسىمىن دەپ تۇرعانداي...

مەنىڭ دە اكە-شەشەم ەلۋىنشى جىلدارى قىتايدان كەلگەن. نارىنقولدا تۋىپ، ەسەيىپ، ەرجەتتىك. الماتىعا وقۋعا كەلىپ، كۇيەۋ تاۋىپ، قاسيەتتى تۇركىستان جەرىنە كەلىن بولدىم. بۇگىندە جانباعىسقا ەڭ ءتيىمدى، ەڭ ارزان قالا – تۇركىستان. الماتى، استانا، شىمكەنت سياقتى الپاۋىت قالادا تاۋداي-تاۋداي اقشالاردىڭ كوشكىنى جوڭكىلىپ، دۇنيەنىڭ جانار تاۋى اتىلىپ جاتادى. بىزدە ولاي ەمەس، جانىڭ تىنىش. ەكى دۇنيەگە بەرەكەتىن شاشىپ جاتقان تۇركىنىڭ ءپىرى  ياسساۋي اتامىزدىڭ اينالاسىندا بارشا قازاقتىڭ كىل مىقتىلارى، حان-سۇلتاندارى الىس-جاقىننان كەلىپ، اقىرەتتىك جاماعاتتىڭ شوعىرىن قۇراعان. اڭگىمەسى شالعىنبايدىڭ قۇلاعىنا جاعىپ بارادى، «ادام سويلەسكەنشە، جىلقى كىسىنەسكەنشە». اندا-ساندا جيەن جەڭگەسى دە سوزگە ارالاسىپ: – بۇل كىسىلەر وتە باقۋاتتى تۇرادى، – دەپ قويادى. جيەن اعاسى – كوپ سويلەمەيتىن توماعا-تۇيىق كىسى، العاشقى اماندىقتان كەيىن جاق اشقان جوق. شالعىنبايدىڭ جوعارى وقۋ ورنىن تاۋسىپ، جۇمىس ىستەگەنىن ەستىگەن قوناق ايەل ءبىر اللاعا تاۋەكەل ەتىپ، تۇركىستانعا كەل، ونداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنە جۇمىسقا كىرگىزەم. انا قىتايدان اكەلگەن لاپشا شىعاراتىن وتباسىلىق شاعىن تسەحىڭدى دا الىپ كەل، ونىمەن جاقسىلاپ جۇمىس باستايمىز. سەن سياقتى «بولايىن» دەپ تۇرعان جىگىت بىزگە، ءبىزدىڭ ەلگە وتە كەرەك، ەندىگىسىن ءوزىڭ ويلان دەپ ەسىم كارتوچكاسىن بەردى. قالالىق كىتاپحانا ديرەكتورى دەپ اتى جازىلىپتى.

شالعىنباي ول جىلى كوكتەمگە دەيىن قاعاز تەڭىزىنە باتىپ، قۇجات جاسادى. قار كەتىپ، جەردىڭ توڭى ءجىبي، ءۇيدىڭ ىرگەتاسىن باستادى، ون گەكتار سۋلى جەرگە سويا بۇرشاعىن ايدادى. سەمەيدەن ەكى ءجۇز قوي الدىرىپ، قورا سالدى. جىلقى مەن سيىردى جيرەن ايعىر دەگەن جەردەگى باي جىگىتتەن ىرىمداپ الدى. وزدەرى دە كوشەردە: – سىزدەردەن ىرىمداپ الىپ وتىرمىز، – دەپ بۇلاردىڭ دا مالىن ءبىراز ادامدار تالاسىپ الىپ كەتكەن بولاتىن. مال باعۋ، ءۇي سالۋ، ەگىستىك ايداۋ ءبارى- ءبارىن قابات ىستەگەن بۇلار سول جىلى ابدەن شارشادى. شالعىنباي قولى قالت ەتسە، عاشىعىنىڭ سۋرەتىنە تەسىلە قارايدى، قانداي ادەمى، قاراعان سايىن كوزى تويمايدى، قاراي بەرگىسى كەلەدى، قاراي بەرگىسى كەلەدى. اق شاپان، قىزىل قوڭىر شالبارى وزىنە قۇپ جاراسقان، سالالى سۇيرىك ساۋساقتارى، پاھ نەتكەن سۇلۋ! ونىڭ سۋرەتى وتىزعا تاياپ قالعان شالعىنباي  بويداقتى الماتى كوشەسىندە تۇراتىن جامان قىزداردان ساقتادى، شارشاعانىن باستى. ءبىز «ەلگە كەلدىك» دەپ، ەركەلەپ، اتاجۇرتتان كوپ نارسەنى دامەتتى. ءتاتتى قيالدارى ۇزىلگەن شاقتا، عاشىعىنىڭ سۋرەتى وعان تاعى دا كۇش بەردى.

قار جاۋماي ءۇيدى ءبىتىرىپ، سويانى ورىپ، مالدىڭ قىستىق ءشوبىن شاۋىپ جينادى. ەڭ جاقسىسى، شالعىنباي اكىممەن دوس بولدى، ونىڭ وڭەشىنە تىعاتىندى تىقتى. ءاۋ باستا وسى اۋىلعا جايىلىم مەن شابىندىق جەر ورتاق بولعان سوڭ كوشىپ كەلگەن. اكە-شەشەسىنىڭ كوڭىلى جايلانىپ، باۋىرلارىنىڭ «ءبىزدى سەن كوشىرىپ اكەلدىڭ» دەگەن وكپەسى باسىلدى. ەلۋىنشى جىلدارى بۇلاردىڭ اۋىلىنان كەلگەن تۋىستارى تابىلدى، جيەن، ناعاشىلار پايدا بولدى. ءتىپتى اناۋ قاراعاندىدان اكەسىنىڭ بەسىنشى كللاسقا دەيىن بىرگە وقىعان سىنىپتاسى ىزدەپ كەلدى. شالعىنباي ەندى ءوزى تۋرالى ويلانا باستادى. – ماعان قاراماڭدار، – دەپ ارعى بەتتە جۇرگەندە-اق، قارىنداسىن قۇتتى ورنىنا قوندىرىپ، ءىنىسىن ۇيلەندىرگەن. جاسى وتىزعا جاقىنداعان سايىن اكە-شەشەسى الاڭداۋىن اشىق ايتا باستادى. الماتىنىڭ ار-جاق، بەر جاعىندا تۇراتىن جيەن ناعاشىلارى تاعى باسقا تانىستارىنىڭ قىزىن كوردى، ەشقايسىسى ۇنامادى. تۇندە ول ايعا قاراپ عاشىعىنا سالەم جولدادى. ايدىڭ بەتىندە عاشىعى قول بۇلعاپ شاقىرادى. سىڭعىرلاي كۇلەدى، داۋىسى قۇلاعىنا انىق ەستىلەدى. قايتىپ جوق بولىپ كەتەدى. ەندى ءۇمىتى ۇزىلە بەرگەندە قايتا قولىن بۇلعايدى. سىڭعىرلاعان كۇلكىسى جانىنان شىعادى.

شالعىنباي كۇن سايىن كەش تۇسە تەرەزە الدىنا كەلىپ وتىراتىن ادەت تاپتى. اي تۋعاندا جۇرەگى الىپ-ۇشىپ كەتەدى. ويتكەنى اي بەتىندە قول بۇلعاپ كۇلەتىن التىناي ءبىر كۇنى شىنىمەن جەرگە ءتۇسىپ كەلەتىندەي كورىنەتىن.

سول ءتۇنى شالعىنباي كوز ىلگەن بويدا ءتۇس كوردى.

تۇسىندە كەڭ جازيرا دالادا جالعىز كەلە جاتىر ەكەن. اسپان تۇنەرىپ، جەل گۋىلدەپ تۇر. الىستان اپپاق كيىم كيگەن قىز كورىندى. شاشىن جەل تەربەتەدى. شالعىنباي جۇرەگى اتقاقتاپ، سوعان قاراي جۇگىردى. جاقىنداعان سايىن قىزدىڭ ءجۇزى انىقتالا باستادى.

بۇل - التىناي ەدى.

بىراق بۇرىنعىداي سىڭعىرلاپ كۇلمەيدى. ەكى كوزى مولتىلدەپ، ءۇنسىز جىلاپ تۇر ەكەن.

-نەگە جىلايسىڭ؟ - دەدى شالعىنباي ەنتىگىپ.

التىناي جاۋاپ بەرمەدى. تەك دىرىلدەگەن قولىمەن الىستى كورسەتتى. قاراسا، تۇمان اراسىنان ۇزىن جول كەتىپ بارادى. جولدىڭ ەكى جاعى قاراڭعى.

-مەن سەنى ساعىندىم... - دەدى شالعىنباي.

سوندا التىناي اقىرىن عانا:

- كەش قالىپ باراسىڭ... - دەدى.

داۋسى سونداي مۇڭدى شىقتى.

شالعىنباي وعان جاقىنداي بەرگەندە، اياق استىنداعى جەر وپىرىلىپ كەتىپ، ءوزى تۇڭعيىققا قۇلاپ بارا جاتقانداي بولدى. التىناي الىستاپ بارادى. جىلاعان كۇيى قولىن سوزدى.

-مەنى ۇمىتپا...

سول ساتتە شالعىنباي شوشىپ ويانىپ كەتتى.

تەرەزەدەن بوزامىق تاڭ ساۋلەسى ءتۇسىپ تۇر ەكەن. ماڭدايى تەر بولىپ كەتىپتى. جۇرەگى ءالى دە دۇرسىلدەپ سوعىپ جاتىر. بىرازعا دەيىن ورنىنان تۇرا الماي وتىردى.

سوسىن باياۋ عانا ۇستەل ۇستىندەگى داپتەرىن اشتى. قولىنا قالام الىپ، دىرىلدەگەن ساۋساقتارىمەن ونىڭ ەسىمىن جازدى:«التىناي».

***

اۋىلدىڭ مي قايناتقان اپتاپ ىستىعى توبەدەن تىك ءتۇسىپ تۇردى. دالادا ءۇپ ەتكەن جەل دە جوق. كوكجيەك دىرىلدەپ، اۋا ساماۋرىننان شىققان بۋداي قالتىراپ كورىنەدى.

ءتورت تۇلىك مالىن ءبىر ءوزى سوڭىنان ايداپ جۇرگەن ارىقپاي شالدىڭ بەينەسى الىستان توزاڭ اراسىنان كورىندى. ول كىسى يىعى ءتۇسىپ، بىراق ادەتىنەن تانباي، تاياعىن جەرگە سارت-سارت ۇرىپ، مالدى قايىرمالاپ ءجۇر.

شالعىنباي سونى كورگەندە كەۋدەسى قىسىپ كەتتى.

ءبىر ساتكە ول ءوزىن بالا كۇنىندەگى اۋىلدا جۇرگەندەي سەزىندى. شاڭعا كومىلگەن اياق كيىم، قورا ماڭىنداعى كۇلكى، جازعى تۇندەگى قىمىز ءيىسى- ءبارى ءبىر ساتتە كوز الدىنا كەلدى.

كەنەت تاماعىنا وكسىك تىعىلدى.

ىشىنەن: «ءبىز قايدا كەلدىم ءوزى؟..» -دەگەن وي ءوتتى.

قىتايداعى جىلدار ەسىنە ءتۇستى.

ءيا، ول جاقتا جەر تار ەدى. بىراق جەردىڭ تارلىعىنان ەمەس، ءومىردىڭ جۇيەسىنەن كەڭدىك بار ەدى.

مىڭ گەكتار قىستاۋلىق شابىندىق. كوز جەتپەيتىن كوك جايلاۋ. مال وزىمەن-ءوزى وسەدى. جىلقىنى قىستا ىزدەپ اۋرە بولمايسىڭ- قاردى تەۋىپ، ءوز كۇنىن ءوزى كورەدى. سيىر بۇزاۋىنا كەشكە ءوزى كەلەدى. قويدى تەك ازاندا ايداپ جىبەرىپ، ەكىنتىدە جينايسىڭ.

تىرشىلىك جەڭىل سياقتى كورىنەتىن. بىراق ول جەڭىلدىكتىڭ ىشىندە جان جوق ەدى. ال مىنا اۋىلدا جان بار. بىراق اۋىر تىرشىلىك بار.

شالعىنباي وسىنى العاش رەت تەرەڭ تۇسىنگەندەي بولدى. ىشىندە ءبىر ءتۇيىن شەشىلىپ، ەكىنشىسى بايلانىپ جاتتى.

وندا «ۇكىمەتتىك جۇمىس، ساۋدا، مال... ءبارى بار ەدى عوي...»

بىراق سونىڭ ەشقايسىسى ونىڭ ىشكى ىزدەۋىن توقتاتا المادى.

ول ۇزاق ءۇنسىز تۇردى. سوسىن تەرەڭ دەم الىپ: بوتەن ەلدە كيگەن اق جاعانى، ۇستاعان قالامدى نەگە ءوز جەرىمدە ۇستاماسقا؟..- دەدى ىشىنەن. بۇل جاي وي ەمەس ەدى.

بۇل -شەشىمگە اينالىپ بارا جاتقان وي.

سول كۇننەن باستاپ شالعىنبايدىڭ ىشىندە ءبىر ەسىك جابىلىپ، ەكىنشىسى اشىلا باستادى. ول ەندى تەك جۇمىس ىزدەگەن ادام ەمەس ەدى. ءوزىن ىزدەگەن، جولىن ىزدەگەن، ەل ىشىندەگى ورنىن ىزدەگەن ادامعا اينالدى.

***

شالعىنبايدىڭ جۇمىستان كەشىگىپ كەلىپ جۇرگەنىن بايقاعان قارا اپا مەن قىزى بۇرىنعى ىستىق ىقىلاسىن بىردەن سۋىتتى. تاڭعى شايدا شالعىنباي قارا اپاعا ءۇن قاتتى.

– قاراماعىڭىزدان ماعان ءبىر قوسىمشا جۇمىس بەرسەڭىز.

– ءيا، نە بولدى؟ – سىزدەرگە ماسىل بولعانىما دا ءبىراز بولدى.

– ايتشى، ماعان قانداي جۇمىس بەر دەيسىڭ؟

– قوجا احمەت ياسساۋي اتا كەسەنەسىنە جاقىن ماڭداعى كىتاپحاناڭىزدىڭ بىرىنە تۇنگى قاراۋىلدىققا تۇرسام (بار ويى تۇنىمەن كىتاپ وقۋ، ول ونىڭ بالا كەزدەن ارمانى ەدى). سونىمەن بىرگە جاتىن ورىن دا بولاتىنىن ويلادى.

شالعىنباي ۇزاق ءۇنسىز وتىردى. كىتاپتاردىڭ سىبىرى تۇنگى قويمانىڭ تاس قابىرعاسىنا سوعىلىپ، قايتا جاڭعىرىپ تۇرعانداي. ءبىر ساتكە ول ءوزىن كىتاپتاردىڭ اراسىندا ەمەس، ءتىرى ادامداردىڭ تاريحىنىڭ ورتاسىندا وتىرعانداي سەزىندى.

«ءتىرى كىتاپ…» دەگەن وي باسىنان كەتپەي قويدى.

ول العاشىندا مۇنى جاي ەلەس پە دەپ تە ويلادى. بىراق بۇل دىبىستار قورقىنىشتى ەمەس، كەرىسىنشە، ءبىر مۇڭ مەن ءۇمىت ارالاس سىر سياقتى ەدى. شاڭ باسقان ءار كىتاپ -ءبىر ادامنىڭ عۇمىرى.

سول ءتۇنى شالعىنباي تاڭ اتقانشا ورنىنان تۇرمادى. كىتاپتاردىڭ «اڭگىمەسى» ونى بالالىق شاعىنا، مەكتەپ كەزىندەگى ۇستازىنا الىپ كەتتى. ول كىسى ەشقاشان كوپ سويلەمەيتىن، بىراق ءبىر وقىعان ساباعى ادامعا ءومىر بويى جەتەتىن.

«بالكىم، مەن دە بىرەۋدىڭ ءتىرى كىتابى بولارمىن با؟» دەگەن وي العاش رەت كوڭىلىنە قوناقتادى.

كەلەسى كۇننەن باستاپ شالعىنبايدىڭ تىرشىلىگى وزگەرە باستادى. كۇندىز جوعارى وقۋ ورنىندا اعا وقىتۋشى بولسا، تۇندە كىتاپتار اراسىنداعى ءۇنسىز شاكىرتكە اينالدى. كەيدە شاڭىن ءسۇرتىپ ءجۇرىپ ءبىر كىتاپتى اشىپ قالادى دا، تاڭ اتقانىن بايقاماي قالادى.

ءبىر كۇنى ول ەسكى قولجازبا اراسىنان ءوز اتىنا ۇقساس ءبىر جازۋدى كورىپ قالدى. قولىمەن ءسۇرتىپ قاراعاندا، ول ءبىر عۇلامانىڭ ءومىرى تۋرالى ەكەن. سول عۇلاما دا ءبىر كەزدە قاراۋىل بولعان، تۇندە كىتاپ ساقتاعان، كەيىن وزىنەن كەيىنگىگە ءبىلىم قالدىرعان ەكەن.

شالعىنبايدىڭ جۇرەگى شىم ەتە ءتۇستى.

سول ساتتە ول ءتۇسىندى: ادام ءومىرى تەك ءوز عۇمىرىمەن ولشەنبەيدى ەكەن. ول قالدىرعان ىزىمەن، ۇيرەتكەن سوزىمەن، تاربيەلەگەن جانىمەن جالعاسادى.

تاڭ اتا كىتاپحانا ەسىگىن اشقاندا، ول ىشىنەن مۇلدە باسقا ادام بولىپ شىقتى. ەندى ول تەك قاراۋىل ەمەس ەدى. ول- ءۇنسىز كىتاپتاردىڭ ءتىلىن تۇسىنە باستاعان ادام بولاتىن.

وقۋ ماۋسىمى اياقتالعاندا شالعىنباي تالشىندى تۇركىستaننaن المaتىعa aلىپ قaشىپ كەلدى. تالشىن سوڭعى كەزدە قالالىق تەلەارنادا ديكتور بولىپ جۇرگەن. جانىنداعى قۇربىسىنا باياعى ەكەۋى تۇسكەن سۋرەتتى بەرىپ: «سەنىمدى جىگىتتىڭ ەتەگىنەن ۇستادىم، مەنى كەشىر، اناشىم»، – دەپ تىلدەي حات جازىپ، جۇمىستان سوڭ شەشەسىنە اپارىپ بەرۋىن تاپسىردى.

اۋىلعا ەرتەڭىنە تۇستە الىپ كەلدى. تۋىستارى بەتاشار جاساپ، ۇيگە كىرگىزدى. تۇركىستاننان كىشى اكەسى مەن جەڭگەسى قۋىپ كەلدى. قىزدارىمەن سويلەسىپ جۋاسىدى. شالعىنبايدى كورىپ، كوڭىلدەرى تولدى. قۇدا شاقىرىپ، تويلارىن جاسادى. تويدىڭ شۋى باسىلعان سوڭ، اۋىل ءىشى ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن «ورالمان  وقىعان جىگىت، جەرگىلىكتى وزىنەن ون جاس كىشى سۇلۋ قىزدى جار ەتتى»،- دەپ اڭگىمە الاقانداي اۋىلدا گۋ-گۋ ەتتى.

***

شالعىنباي جارىم تۇندە ورنىنان باياۋ تۇردى. ۇيگە كىرگىسى كەلمەدى. شالعىنباي تاعى ايعا قارادى، ءتۇن اشىق، سامال جەپ باياۋ تەربەلەدى. التىنايدى كوردى، كوڭىلى بۇزىلدى..... اسپانعا قاراپ ۇزاق ويلاندى. باياعى ءوزى بالا كۇنىنەن بىلەتىن جۇلدىزدار دا وزگەرمەگەن. ورتا جاسقا جاقىنداپ كەلمىن بۇنىم نە؟ دەگەن سۇراق كەلدى كوكەيىنە.

ەندى عاشىقتىق ونى بۇرىنعىداي مازالامايتىنداي. كەرىسىنشە، ءىشىن جۇمسارتىپ، ءبىرتۇرلى تەرەڭ تىنىشتىق سىيلادى. وزىنە-ءوزى كۇمبىرلەپ:

-عاشىقتىق ۇيلەنبەگەندە قۇندى… ۇيلەنسە، ول جەرلەنەدى… - دەدى.

بۇل ءسوزدى ايتقاندا، ىشىندە اششى وكىنىشتەن گورى، ءبىر شارشاعان دانالىق بار ەدى. بىراق سول ساتتە ىشىندەگى ەكىنشى داۋىس كۇلىپ جىبەردى.

- ءاي، بۇل سەنىڭ بيىكتەگى ەتكە بويىڭ جەتپەگەندەگى مىسىق فيلوسوفياڭ عوي… شالعىنباي ءۇنسىز قالدى.

ويتكەنى ول بۇل ءسوزدىڭ ىشىندە شىندىقتىڭ دا، السىزدىكتىڭ دە بار ەكەنىن سەزدى. كەيدە ادام قولى جەتپەگەن نارسەنى ادەيى اسقاقتاتىپ جىبەرەدى. جەتە الماعان سەزىمدى «ماڭگىلىك ماحاببات» دەپ اتاي سالادى. ال كۇندەلىكتى ومىرگە اينالعان سەزىمنىڭ سالماعىن كوتەرۋ ودان الدەقايدا قيىن.

شالعىنباي مۇنى اينالاسىنداعى تالاي جۇپتان كوردى. كەزىندە ءبىر-ءبىرىن ولەردەي سۇيگەندەر قازىر ءبىر داستارقاندا ءۇنسىز وتىرادى. كەي ەركەكتەر سىرتتا كۇلىپ جۇرسە دە، ۇيىنە كىرگەندە ءجۇزى سۋىپ كەتەدى. كەي ايەلدەردىڭ كوزىندەگى جاستىقتاعى وت باياعىدا وشكەن. سوندىقتان ول كەيدە عاشىقتىقتىڭ ەڭ تازا قالپى - ساعىنىشتا شىعار دەپ ويلايتىن. بىراق جۇرەگىنىڭ تۇبىندە تاعى ءبىر داۋىس بار ەدى. «جوق… ماسەلە ۇيلەنۋدە ەمەس. ماسەلە ادامداردىڭ سەزىمدى ءتىرى ۇستاي الۋىندا شىعار…» سول وي ونى توقتاتتى. ويتكەنى التىنايدى ويلاعاندا، ول تەك سۇلۋلىقتى ەمەس، ءوزىنىڭ جاستىعىن، اڭعالدىعىن، جۇرەگىنىڭ العاش ويانعان كەزىن ەسكە الاتىن. مۇمكىن ادام عاشىعىن ەمەس، سول كەزدەگى ءوزىن ساعىناتىن شىعار. ءتۇن تەرەڭدەي ءتۇستى. دالا تىنىش. جۇلدىزدار باياعىداي جىمىڭدايدى. قۇددى ومىردەگى ەشتەڭەگە تاڭعالمايتىن ەسكى كۋالار سياقتى.

ءبىر كەزدە تەرەزەگە كوزى ءتۇستى. پەردەنىڭ اراسىنان قىزىنىڭ كىشكەنتاي سۇلباسى كورىندى، قامسىز ۇيىقتاپ جاتىر. سول ءسات جۇرەگى شىم ەتە قالدى.

«وسى مەن كىم ءۇشىن جۇگىرىپ ءجۇرمىن؟» دەپ ويلادى.

ول باياۋ باسىپ ۇيىنە قايتا كىردى.

شالعىنباي ءۇنسىز قىزىن يىسكەدى. كوزىنىڭ الدىنا جاڭاعى اپپاق دجيپ ەمەس، وسى كىشكەنتاي قىزدىڭ ءجۇزى كەلدى.

بالانىڭ جىلاعان داۋسى شىقتى. ايەلى بەسىكتى تەربەتتى،  بالانىڭ پىسىلداعان تىنىسى عانا ەستىلەدى. بالاسىن يىسكەدى، الەمدە تەڭدەسى جوق ءيىس. ەلمەن بىرگە قوڭىر تىرلىك كەشكەن قانداي ادەمى. اللاعا ريزا حالدە شۇكىر ساجدەسىن جاسادى.

نۇرحالىق ابدىراقىن

Abai.kz