2025 جىلعى ۇكىمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ەسەپتەرىن قاراۋ بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى جانە «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى ازات پەرۋاشەۆ مينيسترلەر كابينەتىنىڭ جۇمىسىنا بىرقاتار سالماقتى سىن-ەسكەرتپەلەر ايتتى. فراكتسيا جەتەكشىسى ءوز ءسوزىن ورىندالماعان ۋادەلەردى ەسكە سالۋدان باستاعان پارلامەنتاري سىرتقى قارىزدىڭ رەكوردتىق ءوسىمىن، ۇلتتىق قور قاراجاتىنىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىن جانە پارلامەنتتىڭ باقىلاۋىنان تىس تريلليونداعان تەڭگەنى شىعارىپ اكەتەتىن جۇيەنىڭ قالىپتاسقانىن قىنجىلا اتاپ ءوتتى.
ۇلتتىق قوردىڭ ورتايىپ قالۋى جانە سالىقتىق اۆانستار
ءوز ءسوزىن ورىندالماعان ۋادەلەردى ەسكە سالۋدان باستاعان دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، بۇعان دەيىن مينيسترلەر كابينەتى 2025 جىلدان باستاپ ۇلتتىق قوردان ماقساتتى ترانسفەرتتەر الۋدان تولىق باس تارتاتىنىن مالىمدەگەن، بىراق ءىس جۇزىندە قوردان الىنعان قارجى كولەمى وراسان زور — 5,3 تريلليون تەڭگەنى قۇراپ، ساقتالىپ قالدى.
بۇل رەتتە ازات پەرۋاشەۆ پايدالانىلماعان قاراجات بيۋدجەتتە اقشانىڭ تاپشىلىعىنان قورعا قايتارىلماعانىن جينالعان قاۋىمىنىڭ ەسىنە سالا وتىرىپ:
«مۇنىڭ ورنىنا 2024-2025 جىلدارى 200-دەن استام جوبا كوشەلەردى، ساياباقتاردى اباتتاندىرۋعا، اۋىلدىق كلۋبتار سالۋعا قارجىلاندىرىلدى. ۇلتتىق قور قاراجاتىنا مۇنداي كوزقاراستى ءتيىمدى دەپ ايتۋ قيىن»، - دەدى.
بۇدان بولەك، دەپۋتات ۇكىمەتتىڭ الداعى كەزەڭدەر ءۇشىن سالىقتاردى الدىن الا الىپ قويۋ (اۆانس) سياقتى زياندى تاجىريبەدەن ارىلا الماعانىنا باسا نازار اۋداردى. 2025 جىلى اۆانستىق سالىقتار مەن ەكسپورتتاۋشىلارعا ققس (قوسىلعان قۇن سالىعى) قايتارۋدى توقتاتا تۇرۋ بيزنەسكە 1 تريلليون تەڭگەدەن استام شىعىن اكەلدى، ال كاسىپكەرلەر تاراپىنان سالىق ەسەپتەۋلەرىنە شاعىمدانۋ سانى 2,2 ەسەگە وسكەنىن قازىرگى شىنايى ءومىرىمىز كورسەتىپ وتىرعان جايى بار.
«نەسيەنى نەسيەگە الۋ» جانە بيۋدجەتتىڭ تەڭگەرىمسىزدىگى
«اق جول» پارتياسىنىڭ توراعاسى ەلدىڭ قارىز جۇكتەمەسىنە ەرەكشە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، قازاقستاننىڭ سىرتقى قارىزى رەكوردتىق 182 ميلليارد دوللارعا جەتىپ، ءبىر جىلدا 10,4%-عا وسكەن — بۇل سوڭعى 17 جىلداعى ەڭ جوعارى سەكىرىس بولىپ تابىلادى.
ماجىلىسمەن كۇيىنە: «جىلدان جىلعا جاڭا قارىزداردىڭ 36%-ى "كرەديتتى جاڭا كرەديتپەن جابامىز" دەگەن قاعيدا بويىنشا بۇرىن الىنعان مىندەتتەمەلەردى وتەۋگە باعىتتالىپ كەلدى. 2025 جىلى مۇنداي رەفينانسىلاۋ كولەمى 51%-عا دەيىن ءوستى»، — دەپ رەنىش ءبىلدىردى.
ازات پەرۋاشەۆ بيۋدجەت ساياساتىنىڭ تەڭگەرىمسىزدىگىن تاعى ءبىر جۇيەلى ماسەلە رەتىندە اتاپ ءوتتى. الەۋمەتتىك سالاعا جۇمسالاتىن شىعىندار مەن ناقتى سەكتورعا سالىناتىن ينۆەستيتسيالار اراسىنداعى الشاقتىق ۇلعايىپ بارادى. وتكەن جىلى الەۋمەتتىك سەكتور 10,1 تريلليون تەڭگەنى جۇتىپ قويسا، ناقتى ەكونوميكاعا تەك 2,2 تريلليون تەڭگە عانا جۇمسالعانى سانالى جۇرتتى قاتتى الاڭداتۋدا.
وسىنى العا تارتا سويلەگەن پارلامەنتاري: «ۇكىمەت بولاشاقتا تابىس اكەلەتىن سالالارعا قاراعاندا، قايتارىمسىز قاجەتتىلىكتەرگە 5 ەسە كوپ اقشا جۇمسايتىنى بەلگىلى بولدى، نەگىزىندە بۇل پروپورتسيا كەرىسىنشە بولۋى كەرەك ەدى. الەمدە بىردە-ءبىر ەل بارلىق ماسەلەنى بىردەن شەشكەن ەمەس. اعىمداعى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشىپ قانا قويماي، ەڭ الدىمەن بيۋدجەت كىرىستەرىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق نەگىز جاساۋ قاجەت»، — دەپ اتاپ ءوتتى.
كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ «پاراللەلدى ەكونوميكاسى»
ازات پەرۋاشەۆ تاراپىنان ايتىلعان سىننىڭ ءبىر پاراسى ۇلتتىق حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ قىزمەتىنە باعىتتالدى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە ولار، «پاراللەلدى ەكونوميكانى» قالىپتاستىرىپ وتىر. «سامۇرىق-قازىنا» قورى تريلليونداعان مەملەكەتتىك قاراجاتتى پارلامەنتتە تالقىلاماستان بولەتىنى شەكتەن شىققاندىق ەكەنىن دە جايىپ سالعان فراكتسيا جەتەكشىسى: «ءىس جۇزىندە پاراللەلدى ەكونوميكالار قالىپتاستى: ءبىرى — بيۋدجەت ارقىلى وتەدى، ەكىنشىسىن — ۇكىمەت پارلامەنتتە تالقىلاماستان ءوزى قۇرادى. پارلامەنت بۇل ەسەپتى العاش رەت تەك بيىل عانا، كەڭەيتىلگەن ەسەپ اياسىندا پوستفاكتۋم ء(ىس بىتكەننەن كەيىن) كوردى. مۇنداي ءتاسىل جوسپارلاۋدىڭ نەگىزدىلىگى تۇرعىسىنان ۇلكەن سۇراقتار تۋعىزادى»، — دەدى.
كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ بيۋدجەتتىك ترانسفەرتتەرگە تاۋەلدىلىگى تەك ارتىپ كەلەدى: ولاردى قارجىلاندىرۋعا شامامەن 5 تريلليون تەڭگە جۇمسالعان، بۇل ۇلتتىق قوردان الىنعان قارجى كولەمىمەن قارايلاس. سونىمەن قاتار، مەملەكەت ءۇشىن ونىڭ قايتارىمى تومەندەپ بارادى. ازات پەرۋاشەۆ «سامۇرىق-قازىنا» كومپانيالارىنىڭ تازا پايداسىنىڭ 50%-ىن بيۋدجەتكە باعىتتاۋ تۋرالى نورمانىڭ ەلەنبەيتىنىن، ال 2025 جىلى اۋدارىلعان ديۆيدەندتەر كولەمى 2024 جىلعى كورسەتكىشتەردەن 5 ەسە تومەن بولعانىن وسى ورايدا جينالعان قاۋىمىنىڭ ەسىنە سالدى.
بۇدان ۇعاتىنىمىز، ساتىپ الۋلاردىڭ اشىق ەمەستىگى دە ۋشىقتىرىپ تۇر: ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ ساتىپ الۋلارىنىڭ 62%-ى ءبىر كوزدەن الۋ تاسىلىمەن جۇزەگە اسىرىلادى، بۇل باسەكەلەستىك پرينتسيپتەرىنە تىكەلەي قايشى كەلەتىنى بەس ەنەدەن بەلگىلى جايت.
ءبىر پارتيانىڭ ەمەس، بۇكىل حالىقتىڭ الدىنداعى ەسەپ
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ازات پەرۋاشەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپ بەرۋ كەزىندە ۇكىمەتتىڭ پارلامەنتپەن ءوزارا ءىس-قيمىل فورماتىن وزگەرتۋدى ۇسىندى.
دەپۋتات اشىنعان ءسوزىن: «پرەزيدەنتتىڭ جولداۋلارى تەك ءبىر پارتياعا ەمەس، بۇكىل قازاقستان حالقىنا ارنالادى. سوندىقتان بولاشاقتا ۇكىمەتتىڭ جولداۋلاردىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەبىن تەك ءبىر فراكتسيانىڭ الدىندا ەمەس، بولاشاق كوپپارتيالىق قۇرىلتايدىڭ الدىندا بەرۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋدى ماقساتقا ساي دەپ سانايمىز»، — دەپ تۇيىندەدى.
جىبەرىلگەن كەمشىلىكتى قاتتى سىنعا العان «اق جول» جەتەكشىسى 2025 جىلدىڭ كورسەتكىشتەرى كوبىنە فورس-ماجورلىق جاعدايلار مەن بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ سالدارى بولعانىن مويىندادى. ەكونوميكانىڭ الەۋەتى مىقتى ەكەنىن جانە ءوسىم ءۇشىن رەسۋرستاردىڭ بار ەكەنىن ايتا وتىرىپ، فراكتسيا ايتىلعان بارلىق ەسكەرتۋلەردى مىندەتتى تۇردە ەسكەرۋ شارتىمەن مينيسترلەر كابينەتى مەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ەسەپتەرىن قابىلداۋدى ۇسىندى.

Abai.kz