شاحماتشى قىز ءبيبىسارانىڭ جەڭىسى - بىزگە مىندەت پە؟ ال، كاسىپقوي بوكس چەمپيونى جانىبەك  ءالىمحانۇلى نەگە جەڭىسىن ءويتىپ بۇلدامايدى (پۇلدامايدى دەگەن ءسوز عوي)?..

ءبيبىسارا اساۋباەۆانىڭ ۇندەۋى بۇرىننان بەرى اشىق ءارى ءادىل تالقىلاۋدى قاجەت ەتىپ كەلگەن ماسەلەنى قايتا كوتەردى...

بۇل جەردە ماسەلە تەك ءبىر شاحماتشىدا ەمەس، تەك شاحماتتا دا ەمەس جانە تولەم كولەمىندە دە ەمەس. نەگىزگى سۇراق باسقا: ەل اتىنان ونەر كورسەتۋ رەتىندەگى سپورت قاي جەردە اياقتالادى دا، سپورتشىنىڭ كاسىبي كوممەرتسيالىق قىزمەتى قاي جەردە باستالادى؟

ەگەر سپورتشى ۇلتتىق قۇراما قۇرامىندا، قازاقستان فورماسىمەن، فەدەراتسيا نەمەسە مينيسترلىك جەلىسى ارقىلى وليمپياداعا، ازيا ويىندارىنا، الەم چەمپيوناتىنا، كوماندالىق بىرىنشىلىككە نەمەسە باسقا دا ۇلتتىق قۇرامالار جارىسىنا قاتىسسا — وندا مەملەكەتتىك قولداۋ تۇسىنىكتى. مۇنداي جاعدايدا ول شىنىمەن ەلدىڭ اتىنان شىعادى. سوندىقتان دايىندىققا، وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا، جول شىعىندارىنا، جاتتىقتىرۋشىلار قۇرامىنا، سپورتتىق كيىمگە جانە قالپىنا كەلۋگە كەتكەن شىعىندار مەملەكەتتىك سپورت ساياساتىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن.

ال ەگەر سپورتشى جۇلدە قورى بار، گونورار تولەنەتىن، جەكە رەيتينگىنە اسەر ەتەتىن، شاقىرتۋلار، كەلىسىمشارتتار، دەمەۋشىلىك مۇمكىندىكتەرى مەن بولاشاق قارجىلىق ناتيجە كوزدەلەتىن كاسىبي كوممەرتسيالىق تۋرنيرگە قاتىسسا — وندا بۇل باسقا ماسەلە. مۇندا سپورتشى ەڭ الدىمەن كاسىبي مامان رەتىندە ونەر كورسەتەدى. ال كاسىبي سپورت ءوز تابيعاتى بويىنشا بيزنەسكە وتە جاقىن.

بيبىساراعا قاتىستى جاعدايدى ءدال وسى قاعيدا ارقىلى قاراستىرۋ كەرەك. سابىرمەن تالداۋ قاجەت: ول قانداي تۋرنيرلەرگە باردى، قانداي مارتەبەدە قاتىستى، كىمنىڭ اتىنان ونەر كورسەتتى، بۇل قازاقستان قۇراماسىنىڭ جارىستارى ما الدە جەكە كاسىبي تۋرنيرلەر مە، جۇلدە قورى بولدى ما، سپورتشىنى كىم شاقىردى، دايىندىقتى كىم قارجىلاندىرۋى ءتيىس ەدى جانە قانداي قولداۋ ەرەجەلەرى الدىن الا بەلگىلەنگەن ەدى.

ەگەر ول قازاقستان قۇراماسىنىڭ قۇرامىندا ونەر كورسەتسە — مەملەكەتتىك قولداۋ ماسەلەسىن كوتەرۋ ورىندى. ەگەر ول جۇلدە قورى بار كاسىبي تۋرنيرگە بارىپ، جەكە مانسابىن دامىتىپ، رەيتينگ جيناپ، اتىن شىعارىپ، تابىس تاۋىپ جانە بولاشاق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتىپ جۇرسە — وندا بۇل ونىڭ كاسىبي قىزمەتى. ال كاسىبي قىزمەت ەڭ الدىمەن سپورتشىنىڭ وزىمەن، ونىڭ كومانداسىمەن، مەنەدجەرلەرىمەن جانە دەمەۋشىلەرىمەن قارجىلاندىرىلۋى ءتيىس.

بۇل سپورتشىنى ايىپتاۋ ەمەس. بۇل — قاعيدات ماسەلەسى. مەملەكەت ۇزدىك سپورتشىلاردى قولداي الادى جانە قولداۋى ءتيىس، بىراق اۆتوماتتى تۇردە ەمەس، شەكسىز ەمەس جانە الەۋمەتتىك جەلىدەگى ەموتسيامەن ەمەس. قولداۋ اشىق ەرەجەلەرگە نەگىزدەلۋى كەرەك: قاي جەردە قۇراما بار، قاي جەردە ەلدىڭ رەسمي مۇددەسى بار، قاي جەردە كوممەرتسيالىق تۋرنير، ال قاي جەردە جەكە كاسىبي مانساپ بار.

وسىعان ۇقساس جاعدايدى ۇلكەن تەننيستە دە كوردىك. ءبىر سپورتشى وليمپياداعا5 قازاقستان قۇراماسىنىڭ قۇرامىندا قاتىسىپ، جارىستان ەرتە شىعىپ قالۋى مۇمكىن. بۇعان جاراقات،  شەكتەۋلەر سياقتى وبەكتيۆتى سەبەپتەر بولۋى مۇمكىن. ءبىز ونى ناقتى بىلمەيمىز، سوندىقتان دالەلسىز ايىپتاۋعا بولمايدى.

بىراق قوعامنىڭ سۇراق قويۋعا قۇقىعى بار: نەگە سپورتشى ەل نامىسىن قورعايتىن تۋرنيردە ەرتە توقتايدى دا، ال رەيتينگىلىك ۇپاي، جۇلدە قورى جانە جەكە قارجىلىق مۇددە بار جەكە تۋرنيرلەردە جارىستى سوڭىنا دەيىن وتكىزەدى؟ بۇل ۇكىم ەمەس. بىراق مەملەكەت ناقتى نەنى قارجىلاندىرادى دەگەن سۇراق تۋىندايدى: قازاقستان ءۇشىن ونەر كورسەتۋدى مە، الدە جەكە كاسىبي مانساپتى ما؟

ءدال وسى قاعيدا MMA مەن UFC-كە دە قاتىستى. UFC — ۇلتتىق قۇرامالار اراسىنداعى الەم چەمپيوناتى ەمەس. بۇل — جەكە كوممەرتسيالىق ۇيىم. ونداعى سپورتشى ۇلتتىق كوماندانىڭ مۇشەسى رەتىندە ەمەس، كەلىسىمشارتپەن جۇمىس ىستەيتىن كاسىبي سپورتشى رەتىندە شىعادى. ونىڭ گونورارى، بونۋسى، رەيتينگى، جارنامالىق مۇمكىندىكتەرى، كومانداسى، مەنەدجەرلەرى، جاتتىقتىرۋشىلارى، شىعىندارى جانە بولاشاق قۇندىلىعى بار.

ول رەسەيدەن، قازاقستاننان، برازيليادان، اقش-تان، تۇركيادان نەمەسە باسقا ەلدەن بولۋى مۇمكىن. جانكۇيەرلەر ونى ماقتان تۇتۋى مۇمكىن، ول تۋ ۇستاپ شىعۋى مۇمكىن، ونى ءوز ەلىنىڭ وكىلى رەتىندە تانىستىرۋى مۇمكىن. بىراق شىن مانىندە ول ءوزىنىڭ كاسىبي مانسابى مەن كەلىسىمشارتىن تانىتادى.

جاقسى مىسال — حابيب نۇرماعومەدوۆتىڭ تاريحى. ونىڭ مارقۇم اكەسى (يماندى بولسىن), ابدۋلماناپ نۇرماعومەدوۆ ۇزاق جىلدار بويى ۇلىنا ۋاقىتىن، ەڭبەگىن، ءتارتىبىن، جاتتىعۋىن، دايىندىق جۇيەسىن، بەدەلىن جانە بۇكىل ءومىرىن ارنادى. بۇل ۇلتتىق قۇراما جوباسى ەمەس ەدى. بۇل — وتباسىلىق، جاتتىقتىرۋشىلىق جانە كاسىبي ينۆەستيتسيا بولدى.

سوندىقتان UFC مىسالى وتە كورسەتكىشتى. جەڭىس ەلگە قۋانىش سىيلاۋى مۇمكىن، بىراق ەشكىم مەملەكەت ءار كوممەرتسيالىق جەكپە-جەككە دايىندىقتى تولىق تولەۋگە مىندەتتى دەپ ايتپايدى. سەبەبى بۇل — كاسىبي سپورت. ال كاسىبي سپورت — ەڭبەك، تاۋەكەل، ينۆەستيتسيا جانە بيزنەس.

فۋتبولعا دا وسى لوگيكا جۇرەدى. ۋەفا چەمپيوندار ليگاسى بەدەلدى تۋرنير بولعانىمەن، ۇلتتىق قۇرامالار جارىسى ەمەس. وندا كلۋبتار وينايدى. كلۋب قۇرامىندا ءتۇرلى ەلدەردىڭ فۋتبولشىلارى ونەر كورسەتەدى. ولار مەملەكەتتەرىن ەمەس، كەلىسىمشارت جاساسقان كلۋبتارىن تانىتادى.

قازاقستاندا دا فۋتبول كلۋبتارىندا تەك قازاقستاندىقتار عانا ەمەس، لەگيونەرلەر دە وينايدى. سوندا سۇراق تۋادى: نەگە مەملەكەتتىك نەمەسە وبلىستىق بيۋدجەت كاسىبي كلۋبتى ۇستاۋى كەرەك، ەگەر ويىنشىلاردىڭ ءبىر بولىگى شەتەلدىك كاسىبي سپورتشىلار بولسا؟ ولار قازاقستان نامىسى5 ءۇشىن ەمەس، كەلىسىمشارت بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە كەلگەن.

سوندىقتان كاسىبي فۋتبول كلۋبتارىن جەكەمەنشىككە بەرۋ — دۇرىس/ باعىت. مەملەكەت الاڭ سالۋى، بالالار سپورتىن، بۇقارالىق سپورتتى، جاتتىقتىرۋشىلار بازاسىن، مەكتەپ سەكتسيالارىن، ينفراقۇرىلىمدى جانە ۇلتتىق قۇرامالاردى دامىتۋى كەرەك. بىراق كاسىبي كوممەرتسيالىق كلۋبتاردى بيۋدجەت ەسەبىنەن ۇستاۋ — داۋلى ءارى ادىلەتسىز مودەل.

بيزنەستى مىسالعا الايىق. ەگەر كاسىپكەر قازاقستاندا قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرىپ، ونى رەسەيگە ساتۋعا تىرىسسا، بەلگىلى ءبىر ماعىنادا ول دا قازاقستاندى تانىتادى. بىراق مەملەكەت وعان شيكىزات، جالاقى، جابدىق، لوگيستيكا مەن جارنامانى تولەمەيدى. كەرىسىنشە، كاسىپكەر تاۋەكەل ەتەدى، ءوزى ينۆەستيتسيا سالادى جانە سالىق تولەيدى.

وندا كاسىبي سپورتتا نەگە باسقا لوگيكا بولۋى كەرەك؟

كاسىبي سپورت پەن بيزنەس وتە جاقىن. مۇندا ينۆەستيتسيا بار، شىعىن بار، كوماندا، مەنەدجمەنت، تابىس، بەدەل، نارىق، باسەكە جانە تاۋەكەل بار. سپورتشى وزىنە قالاي ينۆەستيتسيا سالسا، كاسىپكەر دە ءوز ونىمىنە سولاي ينۆەستيتسيا سالادى.

سوندىقتان ءبارىن ارالاستىرۋعا بولمايد=ى. شەتەلدەگى كەز كەلگەن سپورتتىق ونەر كورسەتۋدى اۆتوماتتى تۇردە «ەل اتىنان شىعۋ» دەپ اتاۋعا بولمايدى.

نەگىزگى قاعيدا قاراپايىم بولۋى كەرەك: ەگەر سپورتشى قازاقستان قۇراماسى قۇرامىندا رەسمي جارىسقا قاتىسسا — مەملەكەت قولداۋ كورسەتۋى ءتيىس. ەگەر سپورتشى كوممەرتسيالىق كاسىبي تۋرنيرگە جۇلدە، رەيتينگ جانە جەكە مانساپ ءۇشىن بارسا — بۇل ەڭ الدىمەن ونىڭ كاسىبي قىزمەتى.

چەمپيونداردى قولداۋ4 كەرەك. بىراق كەز كەلگەن كاسىبي مانساپتى بيۋدجەت ەسەبىنەن ۇستاۋ دۇرىس ەمەس. مەملەكەت قوعامدىق جانە ۇلتتىق مۇددە بار سالالارعا كومەكتەسۋى كەرەك: ۇلتتىق قۇرامالار، بالالار سپورتى، بۇقارالىق سپورت، ينفراقۇرىلىم جانە رەسمي حالىقارالىق جارىستار.

سپورتشىنى ماقتان تۇتۋعا بولادى جانە كەرەك. بىراق ماقتانىش اۆتوماتتى تۇردە سالىق تولەۋشىنىڭ ونىڭ كاسىبي جولىن قارجىلاندىرۋ مىندەتىنە اينالماۋى ءتيىس.

اۆتورى – ەرىك بوتاحانوۆ

قازاقشاعا اۋدارعان – ءابدىراشيت باكىرۇلى

Abai.kz