جاڭا قازاقستان الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى ءۇشىن تۋريستىك جانە ەڭبەك ميگراتسياسىنا، تۇراقتى كوشىپ كەلۋگە قولايلى مەملەكەتكە اينالىپ كەلە جاتىر: ەلىمىزدە قۇجات راسىمدەۋدىڭ تسيفرلىق جۇيەسىن ەندىرۋ ‑ شەت ەلدەردەن اعىلعان تۋريستەر مەن ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ كەلۋ قارقىنىن ارتىرا ءتۇستى.

وسى تۇرعىدا ەلدەگى رەسمي دەرەكوزدەر مۇنى «جەتىستىك» دەپ اتاپ، ماقتانىشتى جاسىرمايدى ‑ ءيا، مەملەكەتتك تۇرعىدا الەمدىك ءتۋريزمدى ەلىمىزگە بۇرۋ، ونىڭ پايداسىن كورۋ – وتە قاجەت.

الايدا، وسى ماسەلەدە كۇنگەي مەن كولەڭكە تۇستار بار ەكەنىن ەسكەرەمىز بە؟ قازىر بۇل سۇراق قوعامدى الاڭداتا باستادى، اسىرەسە، ەلىمىزدەگى ءىرى مەگاپوليستەردەگى جاعداي نازارعا ىلىگۋدە...

دەرەكتەر:

قازاقستاننان شەت ەلدەرگە:

2025 جىلى قازاقستان پاسپورتى حالىقارالىق ارەنادا ءوز پوزيتسياسىن ايتارلىقتاي نىعايتىپ، وڭىردەگى ەڭ «كۇشتى» قۇجاتتاردىڭ بىرىنە اينالدى. وتانداستارىمىز بۇگىندە 79 مەملەكەتكە ۆيزاسىز ساپارلاي الادى. بۇل تۋرالى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى كوشى-قون قىزمەتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسلان اتالىقوۆ مالىمدەدى، دەپ حابارلايدى ەگەمەن قازاقستان گازەتى. (2025 ج. 24‑جەلتوقسان).

شەت ەلدەردەن قازاقستانعا:

ال، كەرى باعىتتى الساق: قازاقستانعا 80-نەن استام ەلدىڭ ازاماتتارىنا ۆيزاسىز كىرۋگە رۇقسات بەرىلگەن. ەلدەردىڭ ءتىزىمى مەن ەلىمىزدە بولۋ مەرزىمى ەكى ساناتقا بولىنەدى: 80-نەن استام مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى (تۋريستىك جانە ىسكەرلىك ماقساتتا) جانە ايماقتىق/قۇقىقتىق كەلىسىمدەرى بار ەلدەر.

30 كۇنگە دەيىن ۆيزاسىز كىرە الاتىن ەلدەر:

قازاقستاننىڭ كوشى-قون ساياساتىنا سايكەس، الەمنىڭ 80-نەن استام مەملەكەتىنىڭ ازاماتتارى (ونىڭ ىشىندە ەۋروپا وداعىنىڭ بارلىق ەلدەرى، اقش، ۇلىبريتانيا، جاپونيا جانە ت.ب.) قازاقستان اۋماعىندا ۆيزاسىز 30 كۇنگە دەيىن جۇرە الادى.

ەكىجاقتى كەلىسىمدەر بويىنشا شەكتەۋسىز نەمەسە ۇزاق مەرزىمگە ۆيزاسىز كىرەتىن ەلدەر:

كەيبىر ەلدەردىڭ ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزاسىز بولۋ مەرزىمى ەكىجاقتى كەلىسىمدەر ارقىلى رەتتەلەدى: گرۋزيا — 365 كۇنگە دەيىن. ارمەنيا, بەلارۋس, قىرعىزستان, رەسەي, تاجىكستان, ۋكراينا — 90 كۇنگە دەيىن. ازەربايجان, مولدوۆا, موڭعوليا, تۇركيا — 90 كۇنگە دەيىن. وزبەكستان — 30 كۇنگە دەيىن. 

ميگراتسيالىق الاڭداۋشىلىقتى تۋدىرۋشى فاكتورلار:

قازاقتا «قارا قازان» دەگەن كيەلى ۇعىم بار...

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن، قازاقستان ەرميتاجدا ساقتالعان قازاقتىڭ تايقازانىن كەرى قايتارىپ، تۇركىستانداعى قاسيەتتى ورنىنا قوندىردى. ياعني، قازاق ايتاتىن «وتىڭ وشپەسىن، قازانىڭ توڭكەرىلمەسىن» دەگەن نيەت مەملەكەتتىك دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلدى.  ءيا، ءبارى دۇرىس، قازان مەن وشاق ۇعىمى ءاربىر اۋلەتكە، وتباسىنا دا قاتىستى ايتىلادى.

بىراق، قازىر ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز بەن حالقىمىز كۇرت كوبەيگەن تۋريستەردى، ودان وزگە – ەڭبەك ميگرانتتارىن، ودان وزگە – شەگارادان ءوتىپ، جاسىرىنىپ تۇرىپ جاتقان زاڭسىز ميگرانتتارىن قابىلداۋعا ەش زيانسىز جاعدايدا ۇستاۋعا دايىن با؟

قازىر وسى سۇراقتىڭ قايتا كوتەرىلۋى – بۇل ماسەلەدە ۇلكەن پروبلەما بار ەكەنىن ءبىلدىرىپ تۇر دەسە بولادى:

ءبىرىنشىسى، رەسەي مەن ۋكراينا سوعىسى سالدارىنان ەلىمىزگە وعىستان قاشقان رەسەيلىكتەر دەندەپ ەنىپ جاتىر. ال، رەسەي بيلىگىنىڭ سوعىستى توقتاتۋعا نيەتتى ەمەستىگىن كورسەتۋدە. تىپتەن، كۇزگە قاراي رەسەيدە جاپپاي موبيليزاتسيا ورىن الۋى مۇمكىن دەگەن سىبىس – رەسەيلىكتەردىڭ زارەسىن الۋدا. بايقاپ وتىرساق، ەلىمىزدەگى ءار قالادا رەسەيلىكتەردىڭ سانى ارتىپ بارادى. ءيا، بۇرىنعىداي ەمەس، تۇراقتى ىحتيارحات الۋعا قازاق تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرۋ مىندەتتەلدى. بىراق، ءتىلىمىز اعىلعان كوشتەن ەلدى قورعاي الا ما؟ وسى كۇمان تۋدىرادى... جانە، وسىعان شەگارادان باستاپ، ەمتيحان الۋشى كوميسسيادا ورىن الاتىن «قازاق اياۋشىلىق»، «قوناقجايلىق» دەگەندى قوسساق – ءتىل قورعان بولا المايتىن سياقتى... ودان بولەك، كوررۋپتسيا دەگەن قىزىلكوز پالە ءالى دە ولگەن جوق...

ەكىنشىسى، ەلىمىز يندۋستريا مەن ءوندىرىستى دامىتۋدا قىتايعا باسىمدىق بەردى. بىزدە وسىعان دەيىن «قىتاي تاجىريبەسىن» باستان وتكەرگەن اقتوبە وبلىسى بار. سولاردان سۇرايىق، قىتايلاردىڭ ميگراتسيالىق جانە باسقا زاڭدارىمىزدى قالاي ساقتايتىنىن... قازىر ولار جاپپاي ەنۋ ۇستىندە!

ءۇشىنشىسى، الەمدە دەموگرافياسى رەتتەۋسىز ءوسىپ جاتقان، حالقى كەدەي ەلدەر جەتكىلىكتى ‑ ولاردىڭ كوبى افريكا مەن شىعىس ازيا ەلدەرى. مىنە، وسى ەلدەردەن قازىر زاڭدى‑زاڭسىز ميگرانتتار ەنۋ قارقىنى ارتا باستادى. مىسالى، وعان بانگلادەش، ءۇندى، پاكىستان، بىرقاتار افريكا ەلدەرى جاتادى.

ءتورتىنشى، كورشىلەرىمىز قىرعىزدار، وزبەكتەر، تاجىكتەر دە ولاردان كەم قالىپ جاتقان جوق...

ميگراتسيا باعانىڭ ءوسۋىن ۇدەتە ءتۇستى

ءبىز شەت ەلدىك قوناقتاردان تۇسەتىن پايدانى عانا ەسەپتەمەۋىمىز كەرەك. مۇمكىن، ودان بيۋدجەتكە كوپ قارجى كەلىپ جاتقان بولار. بىراق، ونىڭ قىزىعىن جەكە كاسىپكەرلەر كورمەسە، زاردابىن قاراپايىم حالىق تارتۋدا.

مىسالى، الماتىداعى «راحات» كونديتەر فابريكاسى ماڭىندا ورنالاسقان ءبىر نە بىرنەشە قوناقۇي يەلەرى تۋريستەردەن ميلليونداپ پايدا تاپسا، ولارعا ازىق‑تۇلىك باعاسىنىڭ كۇن ساناپ ءوسۋى اسا ماڭىزدى ەمەس. ال، سول ماڭايدا تۇراتىن جۇزدەگەن مىڭ ءجاي حالىق ەندى «راحات» فابريكاسىنىڭ تاتتىلەرىن جەي المايتىن بولدى: باعا اسپانعا ۇشتى، كەيبىرىن تۋريستەر قوراپتاپ تاسىپ اكەتۋدە..

ءدال وسىنداي جاعداي جۇمىس بەرۋ نارىعىندا دا ورىن الىپ وتىر...

ءدال وسىنداي جاعداي وزگە دە سالالاردا كورىنىس بەرە باستادى...

ياعني، بۇدان «ءبىزدىڭ ۇكىمەتىمىز تۋريستەر مەن ەڭبەك ميگرانتتارى اعىنىنىڭ ءوسۋىن قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق جانە مەملەكەتتىك مۇددەسى تۇرعىسىنان ويلاستىرماعان با» دەگەن سۇراقتى قويۋعا تۋرا كەلەدى بولادى...

قازاقستان بوسقىندار اعىنىنا جول بەرە مە؟

سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى نە دەيدى؟

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرمەك كوشەرباەۆ ەلگە بوسقىنداردىڭ جاپپاي كەلۋى مۇمكىن دەگەن ازاماتتاردىڭ الاڭداۋشىلىعىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن.

جۋىردا باتىستىق باق-تا ەۋروپالىق وداق ەلدەرى ميگرانتتاردى دەپورتاتسيالاۋ ءۇشىن قازاقستان مەن وزبەكستان اۋماعىندا ەكستەرريتوريالىق لاگەرلەر سالۋدى جوسپارلاپ وتىر دەگەن اقپارات تاراعان بولاتىن.

الايدا بۇل مالىمەتتى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆوسى جەدەل تۇردە جوققا شىعاردى. 1 ماۋسىم كۇنى قازاقستان ءسىم حالىقارالىق اقپارات كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرلان جەتىباەۆ مۇنداي سيپاتتاعى كەلىسسوزدەردىڭ ديپلوماتتار دەڭگەيىندە جۇرگىزىلمەگەنىن مالىمدەدى.

ال ءسىم باسشىسى بۇگىن شەنگەن ايماعىنا كىرەتىن ەلدەردىڭ زاڭسىز كوشى-قونعا بايلانىستى شەكارالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە قۇقىعى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان دا زاڭسىز يمميگراتسيانى قىسقارتۋ ماسەلەسىمەن اينالىسىپ جاتقانىن ايتتى. كوشەرباەۆتىڭ سوزىنشە، ەگەر ازاماتتاردا الاڭداۋشىلىق بولسا، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ءوز ۇستانىمىن قوسىمشا تۇسىندىرۋگە دايىن.

ارينە، قاراپايىم جۇرت سىم‑ىگى نەمەن اينالىسىپ جاتقانىن ەمەس، زاڭسىز «تۋريستەردىڭ» سانى كۇرت ارتىپ بارا جاتقانىن كوزبەن كورىپ، جاعىمسىز جاعىن ءوزىنىڭ ازداعان زەينەتاقىسىمەن، پاتەراقىسىمەن، تىپتەن،  «اسقازانىمەن» سەزىپ وتىر دەسەك – شىندىقتى ايتقان بولار ەدىك...

تاۋەلسىزدىكتى قورعايمىز دەسەك، شەگارامىزعا مىعىم بولاعانىمىز دۇرىس شىعار!

ءابدىراشيت باكىرۇلى، پۋبليتسيست‑فيلوسوف

Abai.kz