قازاقستان ەكونوميكاسى تەك مۇنايعا تاۋەلدى ەمەس: شەتەلدىك ساراپشىلار ينۆەستيتسيا كولەمى مەن ونەركاسىپتىڭ وسكەنىن اتاپ ءوتتى. 

قازاقستان حالىقارالىق دەڭگەيدە شيكىزاتتىق ەكونوميكا رەتىندە عانا ەمەس، بىرتىندەپ ءوسۋدىڭ نەعۇرلىم ورنىقتى مودەلىن قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان مەملەكەت رەتىندە قاراستىرىلا باستادى. مۇنداي قورىتىندى Reuters سايتىندا جاريالانعان World Impact Media Organization اناليتيكالىق ەسەبىندە كەلتىرىلگەن.

اۆتورلار قازاقستاننىڭ كۇردەلى سىرتقى جاعدايلارعا قاراماستان تۇراقتى دامۋ ديناميكاسىن كورسەتىپ وتىرعانىنا نازار اۋدارادى. الەمدىك ەكونوميكا باياۋلاپ، نارىقتار قۇبىلمالى سيپات الىپ، ينۆەستيتسيا ءۇشىن باسەكەلەستىك كۇشەيىپ وتىرعان كەزەڭدە قازاقستان ءوسىمدى ساقتاپ قانا قويماي، ونىڭ كوزدەرىن ونەركاسىپ، قۇرىلىس، كولىك، اۋىل شارۋاشىلىعى، قىزمەت كورسەتۋ سالالارى جانە كاپيتال اعىنى ەسەبىنەن كەڭەيتۋدە.

شەتەلدىك شولۋدىڭ نەگىزگى ءتۇيىنى – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءبىر عانا شيكىزات سەكتورىنا تاۋەلدىلىگى ازايىپ كەلەدى. بۇرىن قازاقستان كوبىنە مۇناي مەن تابيعي رەسۋرستار ارقىلى باعالانسا، بۇگىندە بۇل كوزقاراس وزگەرۋدە: ينۆەستيتسيالىق جوبالار، وڭدەۋ ونەركاسىبى، لوگيستيكا، ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىم جانە زاماناۋي سەرۆيستەردىڭ ءرولى ارتىپ وتىر.

كەلتىرىلگەن دەرەكتەر وسى ءۇردىستى راستايدى. 2025 جىلى قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 6,5%-عا ءوستى، ال 2026 جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا تاعى 3,7%-دىق ءوسىم تىركەلدى. بۇل رەتتە ءوسىم ءبىر عانا سالانىڭ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. قۇرىلىس سالاسى 13,4%-عا، وڭدەۋ ونەركاسىبى 9%-عا، كولىك جانە قويمالاۋ 8,4%-عا، ساۋدا 5,6%-عا ارتتى. ناقتى سەكتور 4%-عا، قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 3,6%-عا ءوستى.

شەتەلدىك ساراپشىلار ينۆەستيتسيالارعا ەرەكشە كوڭىل بولەدى. 2025 جىلى قازاقستانعا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى $20,5 ملرد-قا جەتىپ، ءبىر جىل ىشىندە 14,4%-عا ارتقان. سونىمەن قاتار UNESCAP مالىمەتتەرى بويىنشا، قازاقستان $19 ملرد كولەمىندە greenfield ينۆەستيتسيالار تارتتى، بۇل – ورتالىق ازياداعى وسىنداي ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ شامامەن 89%-ىن قۇرايدى. شىن مانىندە، ەل ءوڭىردىڭ نەگىزگى ينۆەستيتسيالىق حابى رەتىندەگى ءوز پوزيتسياسىن نىعايتىپ كەلەدى.

ينۆەستيتسيالار ءوسۋدىڭ قوسىمشا كوزىنە عانا ەمەس، ەكونوميكالىق ترانسفورماتسيانىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالىپ كەلەدى. 2026 جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا كاپيتالدى سالىمدار 7%-عا، ال جەكە ينۆەستيتسيالار 17,4%-عا ءوستى. ەڭ قارقىندى ءوسۋ ەنەرگەتيكا، ونەركاسىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى، كولىك جانە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردا بايقالىپ وتىر.

World Impact Media Organization-نىڭ باس رەداكتورى جاسمين ابدۋل بۇل احۋالدى ايقىن وزگەرىس دەپ اتادى: قازاقستان شيكىزات تاۋارلارى ەسەبىنەن عانا ەمەس، ينۆەستيتسيا، ونەركاسىپ جانە زاماناۋي قىزمەتتەر ەسەبىنەن دە ءوسىپ كەلەدى. مۇنداي باعا اسىرەسە جاھاندىق باياۋلاۋ جاعدايىندا اسا ماڭىزدى، ويتكەنى كوپتەگەن ەلدەر جوعارى ينفلياتسيا، قىمباتىراق قاراجات جانە ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋى تەندەنتسياسىنا تاپ بولىپ وتىر.

شولۋدا، سونداي-اق، ينۆەستيتسيالىق ورتانى تۇسىنىكتى جانە بولجامدى ەتەتىن رەفورمالارعا نازار اۋدارىلعان. ولاردىڭ ىشىندە 2030 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتىڭ جاڭارتىلعان تۇجىرىمداماسى، ينۆەستيتسيالىق شتابتىڭ جۇمىسى، ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسيالىق پلاتفورمانى ىسكە قوسۋ، سونىمەن بىرگە باسىم سەكتورلارداعى ءىرى جوبالارعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەردىڭ تەتىكتەرى بار.

مۇنداي قۇرالدار ينۆەستورلار ءۇشىن تاۋەكەلدەردى ازايتۋعا، مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جەڭىلدەتۋگە جانە راسىمدەردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتار، سونداي-اق اعىلشىن قۇقىعى قاعيداتتارى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن جانە داۋلاردى تاۋەلسىز شەشۋدى ۇسىناتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ مۇمكىندىكتەرى قوسىمشا ءرول اتقارادى.

شەتەلدىك ساراپشىلار قازاقستاننىڭ نەگىزگى سەرىكتەستەرىمەن ينۆەستيتسيالاردى ءوزارا قورعاۋ تۋرالى حالىقارالىق كەلىسىمدەر اۋقىمىن كەڭەيتە تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ اراسىندا سينگاپۋر، قاتار، قىتاي جانە ساۋد ارابياسىن دا بار. بيزنەس ءۇشىن بۇل ماڭىزدى سيگنال: مەملەكەت تۇسىنىكتى ويىن ەرەجەلەرىن بەكىتۋگە جانە سىرتقى ينۆەستورلاردىڭ سەنىمىن نىعايتۋعا ۇمتىلۋدا.

ناتيجەسىندە حالىقارالىق شولۋلار قازاقستاندى جاڭارتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭىنەن ءوتىپ جاتقان ەكونوميكا رەتىندە كورسەتىپ وتىر. مۇنداعى اڭگىمە ەندىگى جەردە شيكىزاتتى ءوندىرۋ جانە ەكسپورتتاۋ تۋرالى عانا بولماق ەمەس. ءبىرىنشى ورىنعا ينۆەستيتسيالار، ءوندىرىس، لوگيستيكا، اگروونەركاسىپ كەشەنى، ەنەرگەتيكا جانە زاماناۋي قىزمەتتەر شىقتى. ءدال وسى جايت الەمدىك تۇراقسىز ەكونوميكا جاعدايىندا ءوسىمدا اناعۇرلىم تەڭدەستىرىلگەن ءارى تۇراقتى ەتە تۇسەدى.

Abai.kz