تاعى دا تانىمالدىلىق جايىندا…
وسى تانىمالدىلىق دەگەن نە؟ تانىمال بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟ بۇل سۇراق بويىندا ازداپ بولسا دا تالانتى بار كىم-كىمدى دە مازالايتىن حاق. قىزىق. بىرەۋلەر تاۋ كوتەرىپ، تاس قوپارسا دا حالقىنا، قوعامعا تولايىم، ەرەن ەڭبەگىمەن قىزىمەت ەتسە دە ەڭبەگى ەلەنبەيدى، ەلەۋسىز قالادى. اتى دا زاتى دا شىقپايدى. ەسىمىن ەشكىم بىلمەيدى. ءتىپتى ومىردە وسىنداي جاننىڭ بار ەكەنىمەن ەشكىمنىڭ شارۋاسى دا جوق. ال ەندى بىرەۋلەر اسىپ بارا جاتقان تالانتى بولماسا دا دەم اراسىندا تانىمال بوپ جاتادى. تانىمالدىلىققا بۇل زاماندا تاڭعالمايتىن بولدىق قوي. بۇگىندە كەرەمەت داۋىسى بولماسا دا كوپتەگەن جاس انشىلەر تانىمال، جۇلدىزعا اينالىپ جاتادى. ءتىپتى ەسترادا جانرىن الساق، كەڭەستىك كەزدە قازاق ەستراداسىندا اتاققا شىققان انشىلەر ءۇش-ءتورت انشىدەن اسپايتىن. وسى كۇنى جىرتىلىپ ايىرىلاتىن تانىمال انشىلەردىڭ ۇلكەن شوعىرى بار.
وسى تانىمالدىلىققا بايلانىستى ەسىمە ورىستىڭ شوقتىعى بيىك جازۋشىسى چەحوۆتىڭ ءبىر اڭگىمەسى ورالىپ وتىر. بىردە پويىزدىڭ حالىقارالىق جايلى كۋپەسىندە ەكى جولاۋشى ساپارلاپ كەلە جاتادى. ەكى جولاۋشى دا ەكى مىنەزدىڭ يەسى. ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. كۋپەنىڭ العاشقى جولاۋشىسى سابىرلى، سالماقتى كوپ ۇندەمەيتىن كىسى. ۇزاق جولدا كوزىنە پەنسنەسىن كيىپ الىپ، ۇنەمى گازەت قاراۋمەن بولادى. تەك اندا-ساندا شاي الدىرىپ ىشەدى.
كۋپەگە ەكىنشى كىرگەن جولاۋشى اشىق مىنەزدى، ءسوزۋار ادام بولىپ شىقتى. ءوزىن تولعانتقان ماسەلەلەردى جايىپ سالاتىنى كورىنىپ-اق تۇر. ول بىردەن ەكىنشى جولاۋشىمەن تانىسىپ، اقىرىنداپ ونى اڭگىمەگە تارتا باستادى. شاي الدىردى.
تاعامداردى ورتاعا قويدى. جول سومكەسىنەن كونياك شارابىن الىپ، ەكى ريۋمكەگە تولتىرىپ قۇيدى دا، بىرەۋىن جاڭا سەرىگىنە ۇسىندى. ەكىنشى جولاۋشى سىپايى ىزەتپەن ونىڭ قوناقجايلىلىعىن قابىلداپ، وزىنە قۇيىلعان ريۋمكەنى اۋزىنا اپارىپ، ورتالاپ ءىشىپ قويدى. ارجاعىنا قىزۋ بارعان ءبىرىنشى جولاۋشى ەندىگى قىزۋ اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتا جونەلدى.
- ءسىز كيركۋنوۆ دەگەن ساۋلەتشىنى بۇرىن-سوڭدى ەستىدىڭىز بە؟
- جوق. ءبىرىنشى ەستۋىم.
- تۇسىنىكتى. ەستىمەگەنسىز. ەستىمەسەڭىز، ال پاقىرىڭىز مىنا الدىڭىزدا وتىرعان ادام بولادى. بىلمەيتىنىڭىزدى وزىمدە جوبالاپ ەدىم. ال ەندى بىلەسىز بە، مەن وسى تانىمالدىلىق جونىندە كوپ ويلاندىم. تانىمالدىلىققا اپارار باسپالداق رەتىندە وسى ماماندىقتى تاڭدادىم. مەن ەلىمىزدەگى ساۋلەت، قۇرىلىس سالاسىنىڭ ۇلكەن مامانىمىن. ساۋلەت، قۇرىلىس، ينجەنەرلىك گەومەتريا سالاسىندا كوپتەگەن عىلىمي ماقالالار، ارنايى ەڭبەكتەر جازدىم. كەيبىرەۋلەرى شەت ەلدەردە جاريالاندى. تۇكتە وزگەرگەن جوق. تانىمالدىلىقتىڭ اۋىلى الىس ەكەن. قانشا تىربانسامدا، تار سالانىڭ ادامدارى بولماسا، بىلايعى جۇرت وسى ءبىر سالانىڭ ۇلكەن مامانى دەپ مەنى تاني قويعان جوق. وسىنى ويلاعاندا ءتىپتى سالىڭ سۋعا كەتەدى ەكەن. كيركۋنوۆ اتالاتىن ەكىنشى جولاۋشى وسى جەردە اڭگىمەسىن ءسال ءۇزدى دە، بوساپ قالعان ريۋمكەلەرگە كونياكتان قۇيىپ، ەكىنشى جولاۋشىعا الىپ قويۋىن ۇسىندى. ەكىنشى جولاۋشى كەيىنىرەك ىشەمىن دەپ يشارا جاسادى. كيركۋنوۆ ءوزىنىڭ الدىنداعى ريۋمكەسىن قاعىپ سالىپ، ازداپ اشىرقاندى دا، اڭگىمەسىن قايتا جالعادى.
بىردە ەلىمىزدەگى ءبىر قالادا مەنىڭ جوباممەن سالىنعان كوپىر قۇرىلىسى اياقتالىپ، سونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا شاقىرۋ قاعاز الدىم. شاقىرۋدى العان سوڭ بىردەن ءجۇرىپ كەتتىم. جانىما كوڭىلدەس ءبىر ءانشى ايەلدى الدىم اكەتىپ بارا جاتقان تالانتى دا جوق، ورتاقالدى ءانشى.
بار بىتىرەتىنى ءىشىپ-جەۋ، ودان قالدى ۇيىقتاۋ. جايلى ومىرگە ۇيرەنگەن. كوپىردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كوپ حالىق جينالىپتى. كوپىردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا جاقىنداپ قالعاندا، جانىمدا كوڭىلدەس، ءانشى ايەل بار، بىزدە جەتتىك، جۇرت سونادايدان ءبىزدى كورىپ، شۋلاپ قويا بەردى. ءسىز بىلەسىز بە، ولاردىڭ كىمگە شۋلاعانىن؟ ەڭ قىزىعى وسىندا.
- جوق، بىلمەدىم. مۇمكىن ءسىزدى كورىپ شۋلاعان شىعار.
- جوق، مەنى تانىسا كوڭىلىم ءوسىپ قالار ەدى. العاشىندا وسى جۇرت مەنى تانىپ، ايعايلاپ تۇرعان شىعار دەپ، كوڭىلىم تولقىپ، قوبالجىعانداي ەدىم. قالاي دەگەنمەن دە ۇلكەن كوپىر قۇرىلىسىنىڭ اۆتورى مەن عوي. سويتسەم ءبارى بەكەر ەكەن. جۇرت جانىمداعى ءانشى ايەلدى تانىپ، قۋانعاننان ايعايلاپ تۇر ەكەن. وسى ايەلدەن قالاي قولتاڭبا الساق ەكەن دەگەن ابىر-سابىر قاربالاس باستالىپ كەتتى دەيسىڭ ءبىر. مەنى كەرەك تە قىلمادى.
وسىعان قاتتى كۇيىنىپ، زىعىردانىم قاينادى. نە شارا؟ امالىڭ بولسا ىستە! وسىعان ۇقساس ەكىنشى ءبىر جاعداي مىناداي بولدى.
سانكت-پەتەربۋرگكە جاقىن ءبىر قالادا مەنىڭ جوباممەن ءبىر عيمارات ءبىتىپ، اشىلۋ سالتاناتىنا تاعى دا شاقىرۋ قاعازىن الدىم. جانىمدا باياعى كوڭىلدەس، ءانشى ايەلىم بار، پويىزبەن ءجۇرىپ كەتتىك. قالاعا ءبىر-ەكى ستانتسيا قالعاندا، كەزەكتى ءبىر ستانتسيادان ءتۇسىپ، كيوسكىدەن جاڭا شىققان گازەتتەردى ساتىپ الدىم. گازەتتەرگە ۇڭىلسەم، گازەتتەردىڭ ءبارى جابىلا بالەن دەگەن قالاداعى عيماراتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا مەنىڭ كوڭىلدەس، ءانشى ايەلىمنىڭ كەلە جاتقاندىعىن جارىسا جازىپتى. عيمارات جوباسىنىڭ اۆتورى مەن تۋرالى جوق اشپاپتى. تەك ءبىر قىزىعى ءانشى ايەلگە ىلەسىپ، ونىمەن كوڭىلدەس كريكۋنوۆ دەگەن الدەبىرەۋ ىلەسىپ كەلە جاتىر دەپتى. گازەتتەردى لاقتىرىپ جىبەردىم.
ماسساعان.ءانشى ايەلدى مەن ىلەستىرىپ ەمەس، ول مەنى ىلەستىرىپ كەلە جاتىر ەكەن. ونىڭ ۇستىنە مەنىڭ كيركۋنوۆ اتتى تەگىمدى كريكۋنوۆ دەپ بۇرمالاپ بەرىپتى. بۇعان نە ايتارسىڭ؟ كۇلەسىڭ بە، جىلايسىڭ با؟ امالىڭ بولسا ىستە؟ وسىدان كەيىن تانىمالدىلىققا قولىمدى سىلتەيتىن بولدىم. بۇعان نە ايتاسىز؟ تانىمالدىلىققا دەگەنىم عوي.
ەكىنشى جولاۋشى اسىقپاي، كيركۋنوۆتىڭ اڭگىمەسىن سابىرمەن تىڭدادى دا، جىلى شىرايمەن، كۇلىمسىرەپ، شوقشا ساقالىن ساۋماي سيپاپ، كوزىندەگى پەنسنەسىن الىپ، قالتا ورامالىمەن مۇقيات، بيپازداي، باپپەن ءسۇرتتى دە كوزىنە ءىلىپ، ءوزىنىڭ مايدا، قوڭىر داۋسىمەن اڭگىمەنى ءارى قاراي جالعادى.
– جاقسى، جاۋاپ بەرەيىن. ايتقان اڭگىمەڭىز اسەرلى ەكەن. مەن ادەبيەتتانۋشى پروفەسسورمىن. عىلىم اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسىمىن. سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىندە، ەلىمىزدىڭ باسقا دا ۇلكەن قالالارىنداعى بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردە ادەبيەتتەن ءدارىس وقيمىن. ادەبيەتتانۋ ماسەلەلەرى جايىندا كوپتەگەن تەوريالىق زەرتتەۋ ماقالالارىم عىلىمي جۋرنالداردا جاريالانىپ تۇرادى. ارنايى تەوريالىق زەرتتەۋ ەڭبەكتەر دە جازدىم. شەتەلدىك باسىلىمدارعا دا كوپ ماتەريالىم شىعىپ تۇرادى. مىنە مەن تۋرالى جاقسى مالىمەت الدىڭىز. ال مەنىڭ تەگىمنىڭ كىم ەكەنىن بىلەسىز بە؟ مەنىڭ تەگىم – پۋشكوۆ. بۇرىن سوڭدى ەستىپ كوردىڭىز بە؟ ال، جاۋاپ بەرىڭىز.
– جوق، ەستىگەن جوقپىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەستىپ كورگەن جوقپىن. ءوز اۋىزىڭىزدان ءبىرىنشى رەت ەستىپ وتىرمىن.
كيركۋنوۆ وسى سوزدەردى ايتقاندا، ونىڭ جۇزىنە بارلاي قاراپ وتىرعان، پۋشكوۆ ەمەن-جارقىن، بار ىنتى-شىنتىمەن قاتتى كۇلىپ جىبەردى. ءمان-جايدى تۇسىنگەن كيركۋنوۆ تە پۋشكوۆپەن بىرگە قوسىلا، كوزدەرىنەن جاس اققانشا كۇلدى. چەحوۆ اڭگىمەسى وسىلاي اياقتالاتىن.
بۇل اڭگىمەدەن نە تۇيۋگە بولادى؟ اۆتوردىڭ ايتقىسى كەلگەنى نە؟ چەحوۆ وقىرماندارىنا ماسەلە تاستاپ وتىر. ءبىر-ەكى سەسسيادا الدەبىر پىكىر ايتقان دەپۋتاتتا تانىمال بوپ جاتادى. ءبىر-ەكى ءمۇشايرادا جەڭىمپاز بوپ، جۇرت نازارىن اۋدارعان الدەبىر اقىن دا، اسىرەسە جۇرت الدىندا، ساحناعا تۇڭعىش رەت شىعىپ تۇرعان ايتىس اقىندارىن ايتساڭشى! تانىمال اتانادى. جۇرت الدىندا ءبىر-ەكى پىكىر ايتقان، سونشالىقتى قابىلەتى جوق، الدەبىر ورتانقول ساياساتكەر مەن ساياساتتانۋشى دا تانىمال اتانادى. قويشى، سونىمەن ءارى قاراي جالعاستىرا بەرسەك، تانىمالدىلىق تاۋسىلىپ بولمايدى.
ونىڭ ۇستىنە تانىمالدىلىقتىڭ رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق، اۋداندىق، ايماقتىق، وڭىرلىك دەڭگەيلەرى بار دەگەندەي. اسىرەسە مادەنيەت، ونەر، سپورت سالالارىنىڭ ءاردايىم جۇرت نازارىندا جۇرەتىندىگىن ەستە ۇستاۋ قاجەت. تانىمالدىلىققا ءوز ۇلەسىن قوساتىن ەڭ ءبىرىنشى نارسە كوگىلدىر ەكران مەن ينتەرنەت، ناسيحات جاعىنا ءمان بەرەتىن پروديۋسسەرلىك پەن يميدجمەيكەرلەر. پيار تەحنولوگيالاردىڭ ورنى دا ەرەكشە. پيار تەحنولوگيادا الدەبىر تۇلعانىڭ بەكگراۋندتىق (وتكەن تاجىريبەسى، اتاق-داڭقى، ماراپاتى) سيپاتى الىنادى. مەكەمە، فيرمالار دا وزدەرىنىڭ بەكگراۋندەر سيپاتىن پيار تەحنولوگيالار ارقىلى جارنامالاۋعا قۇمار.
ءبىز جوعارىدا ءسوز ەتكەن چەحوۆ كەيىپكەرلەرى اتتەڭ بۇل زامانعا جەتپەي قالىپ وتىر. سونىمەن تانىمالدىلىق دەگەنىمىز نە؟ بىرەۋگە سور، بىرەۋگە باق بوپ جابىساتىن تاعدىردىڭ قيتۇرقى قالجىڭى ما، جوق الدە باسقا ما، وسى اراسىن ناقتى بىلە المادىق.
ءسابيت جامبەك
Abai.kz
وسى تانىمالدىلىق دەگەن نە؟ تانىمال بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟ بۇل سۇراق بويىندا ازداپ بولسا دا تالانتى بار كىم-كىمدى دە مازالايتىن حاق. قىزىق. بىرەۋلەر تاۋ كوتەرىپ، تاس قوپارسا دا حالقىنا، قوعامعا تولايىم، ەرەن ەڭبەگىمەن قىزىمەت ەتسە دە ەڭبەگى ەلەنبەيدى، ەلەۋسىز قالادى. اتى دا زاتى دا شىقپايدى. ەسىمىن ەشكىم بىلمەيدى. ءتىپتى ومىردە وسىنداي جاننىڭ بار ەكەنىمەن ەشكىمنىڭ شارۋاسى دا جوق. ال ەندى بىرەۋلەر اسىپ بارا جاتقان تالانتى بولماسا دا دەم اراسىندا تانىمال بوپ جاتادى. تانىمالدىلىققا بۇل زاماندا تاڭعالمايتىن بولدىق قوي. بۇگىندە كەرەمەت داۋىسى بولماسا دا كوپتەگەن جاس انشىلەر تانىمال، جۇلدىزعا اينالىپ جاتادى. ءتىپتى ەسترادا جانرىن الساق، كەڭەستىك كەزدە قازاق ەستراداسىندا اتاققا شىققان انشىلەر ءۇش-ءتورت انشىدەن اسپايتىن. وسى كۇنى جىرتىلىپ ايىرىلاتىن تانىمال انشىلەردىڭ ۇلكەن شوعىرى بار.
وسى تانىمالدىلىققا بايلانىستى ەسىمە ورىستىڭ شوقتىعى بيىك جازۋشىسى چەحوۆتىڭ ءبىر اڭگىمەسى ورالىپ وتىر. بىردە پويىزدىڭ حالىقارالىق جايلى كۋپەسىندە ەكى جولاۋشى ساپارلاپ كەلە جاتادى. ەكى جولاۋشى دا ەكى مىنەزدىڭ يەسى. ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. كۋپەنىڭ العاشقى جولاۋشىسى سابىرلى، سالماقتى كوپ ۇندەمەيتىن كىسى. ۇزاق جولدا كوزىنە پەنسنەسىن كيىپ الىپ، ۇنەمى گازەت قاراۋمەن بولادى. تەك اندا-ساندا شاي الدىرىپ ىشەدى.
كۋپەگە ەكىنشى كىرگەن جولاۋشى اشىق مىنەزدى، ءسوزۋار ادام بولىپ شىقتى. ءوزىن تولعانتقان ماسەلەلەردى جايىپ سالاتىنى كورىنىپ-اق تۇر. ول بىردەن ەكىنشى جولاۋشىمەن تانىسىپ، اقىرىنداپ ونى اڭگىمەگە تارتا باستادى. شاي الدىردى.
تاعامداردى ورتاعا قويدى. جول سومكەسىنەن كونياك شارابىن الىپ، ەكى ريۋمكەگە تولتىرىپ قۇيدى دا، بىرەۋىن جاڭا سەرىگىنە ۇسىندى. ەكىنشى جولاۋشى سىپايى ىزەتپەن ونىڭ قوناقجايلىلىعىن قابىلداپ، وزىنە قۇيىلعان ريۋمكەنى اۋزىنا اپارىپ، ورتالاپ ءىشىپ قويدى. ارجاعىنا قىزۋ بارعان ءبىرىنشى جولاۋشى ەندىگى قىزۋ اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتا جونەلدى.
- ءسىز كيركۋنوۆ دەگەن ساۋلەتشىنى بۇرىن-سوڭدى ەستىدىڭىز بە؟
- جوق. ءبىرىنشى ەستۋىم.
- تۇسىنىكتى. ەستىمەگەنسىز. ەستىمەسەڭىز، ال پاقىرىڭىز مىنا الدىڭىزدا وتىرعان ادام بولادى. بىلمەيتىنىڭىزدى وزىمدە جوبالاپ ەدىم. ال ەندى بىلەسىز بە، مەن وسى تانىمالدىلىق جونىندە كوپ ويلاندىم. تانىمالدىلىققا اپارار باسپالداق رەتىندە وسى ماماندىقتى تاڭدادىم. مەن ەلىمىزدەگى ساۋلەت، قۇرىلىس سالاسىنىڭ ۇلكەن مامانىمىن. ساۋلەت، قۇرىلىس، ينجەنەرلىك گەومەتريا سالاسىندا كوپتەگەن عىلىمي ماقالالار، ارنايى ەڭبەكتەر جازدىم. كەيبىرەۋلەرى شەت ەلدەردە جاريالاندى. تۇكتە وزگەرگەن جوق. تانىمالدىلىقتىڭ اۋىلى الىس ەكەن. قانشا تىربانسامدا، تار سالانىڭ ادامدارى بولماسا، بىلايعى جۇرت وسى ءبىر سالانىڭ ۇلكەن مامانى دەپ مەنى تاني قويعان جوق. وسىنى ويلاعاندا ءتىپتى سالىڭ سۋعا كەتەدى ەكەن. كيركۋنوۆ اتالاتىن ەكىنشى جولاۋشى وسى جەردە اڭگىمەسىن ءسال ءۇزدى دە، بوساپ قالعان ريۋمكەلەرگە كونياكتان قۇيىپ، ەكىنشى جولاۋشىعا الىپ قويۋىن ۇسىندى. ەكىنشى جولاۋشى كەيىنىرەك ىشەمىن دەپ يشارا جاسادى. كيركۋنوۆ ءوزىنىڭ الدىنداعى ريۋمكەسىن قاعىپ سالىپ، ازداپ اشىرقاندى دا، اڭگىمەسىن قايتا جالعادى.
بىردە ەلىمىزدەگى ءبىر قالادا مەنىڭ جوباممەن سالىنعان كوپىر قۇرىلىسى اياقتالىپ، سونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا شاقىرۋ قاعاز الدىم. شاقىرۋدى العان سوڭ بىردەن ءجۇرىپ كەتتىم. جانىما كوڭىلدەس ءبىر ءانشى ايەلدى الدىم اكەتىپ بارا جاتقان تالانتى دا جوق، ورتاقالدى ءانشى.
بار بىتىرەتىنى ءىشىپ-جەۋ، ودان قالدى ۇيىقتاۋ. جايلى ومىرگە ۇيرەنگەن. كوپىردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كوپ حالىق جينالىپتى. كوپىردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا جاقىنداپ قالعاندا، جانىمدا كوڭىلدەس، ءانشى ايەل بار، بىزدە جەتتىك، جۇرت سونادايدان ءبىزدى كورىپ، شۋلاپ قويا بەردى. ءسىز بىلەسىز بە، ولاردىڭ كىمگە شۋلاعانىن؟ ەڭ قىزىعى وسىندا.
- جوق، بىلمەدىم. مۇمكىن ءسىزدى كورىپ شۋلاعان شىعار.
- جوق، مەنى تانىسا كوڭىلىم ءوسىپ قالار ەدى. العاشىندا وسى جۇرت مەنى تانىپ، ايعايلاپ تۇرعان شىعار دەپ، كوڭىلىم تولقىپ، قوبالجىعانداي ەدىم. قالاي دەگەنمەن دە ۇلكەن كوپىر قۇرىلىسىنىڭ اۆتورى مەن عوي. سويتسەم ءبارى بەكەر ەكەن. جۇرت جانىمداعى ءانشى ايەلدى تانىپ، قۋانعاننان ايعايلاپ تۇر ەكەن. وسى ايەلدەن قالاي قولتاڭبا الساق ەكەن دەگەن ابىر-سابىر قاربالاس باستالىپ كەتتى دەيسىڭ ءبىر. مەنى كەرەك تە قىلمادى.
وسىعان قاتتى كۇيىنىپ، زىعىردانىم قاينادى. نە شارا؟ امالىڭ بولسا ىستە! وسىعان ۇقساس ەكىنشى ءبىر جاعداي مىناداي بولدى.
سانكت-پەتەربۋرگكە جاقىن ءبىر قالادا مەنىڭ جوباممەن ءبىر عيمارات ءبىتىپ، اشىلۋ سالتاناتىنا تاعى دا شاقىرۋ قاعازىن الدىم. جانىمدا باياعى كوڭىلدەس، ءانشى ايەلىم بار، پويىزبەن ءجۇرىپ كەتتىك. قالاعا ءبىر-ەكى ستانتسيا قالعاندا، كەزەكتى ءبىر ستانتسيادان ءتۇسىپ، كيوسكىدەن جاڭا شىققان گازەتتەردى ساتىپ الدىم. گازەتتەرگە ۇڭىلسەم، گازەتتەردىڭ ءبارى جابىلا بالەن دەگەن قالاداعى عيماراتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا مەنىڭ كوڭىلدەس، ءانشى ايەلىمنىڭ كەلە جاتقاندىعىن جارىسا جازىپتى. عيمارات جوباسىنىڭ اۆتورى مەن تۋرالى جوق اشپاپتى. تەك ءبىر قىزىعى ءانشى ايەلگە ىلەسىپ، ونىمەن كوڭىلدەس كريكۋنوۆ دەگەن الدەبىرەۋ ىلەسىپ كەلە جاتىر دەپتى. گازەتتەردى لاقتىرىپ جىبەردىم.
ماسساعان.ءانشى ايەلدى مەن ىلەستىرىپ ەمەس، ول مەنى ىلەستىرىپ كەلە جاتىر ەكەن. ونىڭ ۇستىنە مەنىڭ كيركۋنوۆ اتتى تەگىمدى كريكۋنوۆ دەپ بۇرمالاپ بەرىپتى. بۇعان نە ايتارسىڭ؟ كۇلەسىڭ بە، جىلايسىڭ با؟ امالىڭ بولسا ىستە؟ وسىدان كەيىن تانىمالدىلىققا قولىمدى سىلتەيتىن بولدىم. بۇعان نە ايتاسىز؟ تانىمالدىلىققا دەگەنىم عوي.
ەكىنشى جولاۋشى اسىقپاي، كيركۋنوۆتىڭ اڭگىمەسىن سابىرمەن تىڭدادى دا، جىلى شىرايمەن، كۇلىمسىرەپ، شوقشا ساقالىن ساۋماي سيپاپ، كوزىندەگى پەنسنەسىن الىپ، قالتا ورامالىمەن مۇقيات، بيپازداي، باپپەن ءسۇرتتى دە كوزىنە ءىلىپ، ءوزىنىڭ مايدا، قوڭىر داۋسىمەن اڭگىمەنى ءارى قاراي جالعادى.
– جاقسى، جاۋاپ بەرەيىن. ايتقان اڭگىمەڭىز اسەرلى ەكەن. مەن ادەبيەتتانۋشى پروفەسسورمىن. عىلىم اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسىمىن. سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىندە، ەلىمىزدىڭ باسقا دا ۇلكەن قالالارىنداعى بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردە ادەبيەتتەن ءدارىس وقيمىن. ادەبيەتتانۋ ماسەلەلەرى جايىندا كوپتەگەن تەوريالىق زەرتتەۋ ماقالالارىم عىلىمي جۋرنالداردا جاريالانىپ تۇرادى. ارنايى تەوريالىق زەرتتەۋ ەڭبەكتەر دە جازدىم. شەتەلدىك باسىلىمدارعا دا كوپ ماتەريالىم شىعىپ تۇرادى. مىنە مەن تۋرالى جاقسى مالىمەت الدىڭىز. ال مەنىڭ تەگىمنىڭ كىم ەكەنىن بىلەسىز بە؟ مەنىڭ تەگىم – پۋشكوۆ. بۇرىن سوڭدى ەستىپ كوردىڭىز بە؟ ال، جاۋاپ بەرىڭىز.
– جوق، ەستىگەن جوقپىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەستىپ كورگەن جوقپىن. ءوز اۋىزىڭىزدان ءبىرىنشى رەت ەستىپ وتىرمىن.
كيركۋنوۆ وسى سوزدەردى ايتقاندا، ونىڭ جۇزىنە بارلاي قاراپ وتىرعان، پۋشكوۆ ەمەن-جارقىن، بار ىنتى-شىنتىمەن قاتتى كۇلىپ جىبەردى. ءمان-جايدى تۇسىنگەن كيركۋنوۆ تە پۋشكوۆپەن بىرگە قوسىلا، كوزدەرىنەن جاس اققانشا كۇلدى. چەحوۆ اڭگىمەسى وسىلاي اياقتالاتىن.
بۇل اڭگىمەدەن نە تۇيۋگە بولادى؟ اۆتوردىڭ ايتقىسى كەلگەنى نە؟ چەحوۆ وقىرماندارىنا ماسەلە تاستاپ وتىر. ءبىر-ەكى سەسسيادا الدەبىر پىكىر ايتقان دەپۋتاتتا تانىمال بوپ جاتادى. ءبىر-ەكى ءمۇشايرادا جەڭىمپاز بوپ، جۇرت نازارىن اۋدارعان الدەبىر اقىن دا، اسىرەسە جۇرت الدىندا، ساحناعا تۇڭعىش رەت شىعىپ تۇرعان ايتىس اقىندارىن ايتساڭشى! تانىمال اتانادى. جۇرت الدىندا ءبىر-ەكى پىكىر ايتقان، سونشالىقتى قابىلەتى جوق، الدەبىر ورتانقول ساياساتكەر مەن ساياساتتانۋشى دا تانىمال اتانادى. قويشى، سونىمەن ءارى قاراي جالعاستىرا بەرسەك، تانىمالدىلىق تاۋسىلىپ بولمايدى.
ونىڭ ۇستىنە تانىمالدىلىقتىڭ رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق، اۋداندىق، ايماقتىق، وڭىرلىك دەڭگەيلەرى بار دەگەندەي. اسىرەسە مادەنيەت، ونەر، سپورت سالالارىنىڭ ءاردايىم جۇرت نازارىندا جۇرەتىندىگىن ەستە ۇستاۋ قاجەت. تانىمالدىلىققا ءوز ۇلەسىن قوساتىن ەڭ ءبىرىنشى نارسە كوگىلدىر ەكران مەن ينتەرنەت، ناسيحات جاعىنا ءمان بەرەتىن پروديۋسسەرلىك پەن يميدجمەيكەرلەر. پيار تەحنولوگيالاردىڭ ورنى دا ەرەكشە. پيار تەحنولوگيادا الدەبىر تۇلعانىڭ بەكگراۋندتىق (وتكەن تاجىريبەسى، اتاق-داڭقى، ماراپاتى) سيپاتى الىنادى. مەكەمە، فيرمالار دا وزدەرىنىڭ بەكگراۋندەر سيپاتىن پيار تەحنولوگيالار ارقىلى جارنامالاۋعا قۇمار.
ءبىز جوعارىدا ءسوز ەتكەن چەحوۆ كەيىپكەرلەرى اتتەڭ بۇل زامانعا جەتپەي قالىپ وتىر. سونىمەن تانىمالدىلىق دەگەنىمىز نە؟ بىرەۋگە سور، بىرەۋگە باق بوپ جابىساتىن تاعدىردىڭ قيتۇرقى قالجىڭى ما، جوق الدە باسقا ما، وسى اراسىن ناقتى بىلە المادىق.
ءسابيت جامبەك
Abai.kz
وسى تانىمالدىلىق دەگەن نە؟ تانىمال بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟ بۇل سۇراق بويىندا ازداپ بولسا دا تالانتى بار كىم-كىمدى دە مازالايتىن حاق. قىزىق. بىرەۋلەر تاۋ كوتەرىپ، تاس قوپارسا دا حالقىنا، قوعامعا تولايىم، ەرەن ەڭبەگىمەن قىزىمەت ەتسە دە ەڭبەگى ەلەنبەيدى، ەلەۋسىز قالادى. اتى دا زاتى دا شىقپايدى. ەسىمىن ەشكىم بىلمەيدى. ءتىپتى ومىردە وسىنداي جاننىڭ بار ەكەنىمەن ەشكىمنىڭ شارۋاسى دا جوق. ال ەندى بىرەۋلەر اسىپ بارا جاتقان تالانتى بولماسا دا دەم اراسىندا تانىمال بوپ جاتادى. تانىمالدىلىققا بۇل زاماندا تاڭعالمايتىن بولدىق قوي. بۇگىندە كەرەمەت داۋىسى بولماسا دا كوپتەگەن جاس انشىلەر تانىمال، جۇلدىزعا اينالىپ جاتادى. ءتىپتى ەسترادا جانرىن الساق، كەڭەستىك كەزدە قازاق ەستراداسىندا اتاققا شىققان انشىلەر ءۇش-ءتورت انشىدەن اسپايتىن. وسى كۇنى جىرتىلىپ ايىرىلاتىن تانىمال انشىلەردىڭ ۇلكەن شوعىرى بار.
وسى تانىمالدىلىققا بايلانىستى ەسىمە ورىستىڭ شوقتىعى بيىك جازۋشىسى چەحوۆتىڭ ءبىر اڭگىمەسى ورالىپ وتىر. بىردە پويىزدىڭ حالىقارالىق جايلى كۋپەسىندە ەكى جولاۋشى ساپارلاپ كەلە جاتادى. ەكى جولاۋشى دا ەكى مىنەزدىڭ يەسى. ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. كۋپەنىڭ العاشقى جولاۋشىسى سابىرلى، سالماقتى كوپ ۇندەمەيتىن كىسى. ۇزاق جولدا كوزىنە پەنسنەسىن كيىپ الىپ، ۇنەمى گازەت قاراۋمەن بولادى. تەك اندا-ساندا شاي الدىرىپ ىشەدى.
كۋپەگە ەكىنشى كىرگەن جولاۋشى اشىق مىنەزدى، ءسوزۋار ادام بولىپ شىقتى. ءوزىن تولعانتقان ماسەلەلەردى جايىپ سالاتىنى كورىنىپ-اق تۇر. ول بىردەن ەكىنشى جولاۋشىمەن تانىسىپ، اقىرىنداپ ونى اڭگىمەگە تارتا باستادى. شاي الدىردى.
تاعامداردى ورتاعا قويدى. جول سومكەسىنەن كونياك شارابىن الىپ، ەكى ريۋمكەگە تولتىرىپ قۇيدى دا، بىرەۋىن جاڭا سەرىگىنە ۇسىندى. ەكىنشى جولاۋشى سىپايى ىزەتپەن ونىڭ قوناقجايلىلىعىن قابىلداپ، وزىنە قۇيىلعان ريۋمكەنى اۋزىنا اپارىپ، ورتالاپ ءىشىپ قويدى. ارجاعىنا قىزۋ بارعان ءبىرىنشى جولاۋشى ەندىگى قىزۋ اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتا جونەلدى.
- ءسىز كيركۋنوۆ دەگەن ساۋلەتشىنى بۇرىن-سوڭدى ەستىدىڭىز بە؟
- جوق. ءبىرىنشى ەستۋىم.
- تۇسىنىكتى. ەستىمەگەنسىز. ەستىمەسەڭىز، ال پاقىرىڭىز مىنا الدىڭىزدا وتىرعان ادام بولادى. بىلمەيتىنىڭىزدى وزىمدە جوبالاپ ەدىم. ال ەندى بىلەسىز بە، مەن وسى تانىمالدىلىق جونىندە كوپ ويلاندىم. تانىمالدىلىققا اپارار باسپالداق رەتىندە وسى ماماندىقتى تاڭدادىم. مەن ەلىمىزدەگى ساۋلەت، قۇرىلىس سالاسىنىڭ ۇلكەن مامانىمىن. ساۋلەت، قۇرىلىس، ينجەنەرلىك گەومەتريا سالاسىندا كوپتەگەن عىلىمي ماقالالار، ارنايى ەڭبەكتەر جازدىم. كەيبىرەۋلەرى شەت ەلدەردە جاريالاندى. تۇكتە وزگەرگەن جوق. تانىمالدىلىقتىڭ اۋىلى الىس ەكەن. قانشا تىربانسامدا، تار سالانىڭ ادامدارى بولماسا، بىلايعى جۇرت وسى ءبىر سالانىڭ ۇلكەن مامانى دەپ مەنى تاني قويعان جوق. وسىنى ويلاعاندا ءتىپتى سالىڭ سۋعا كەتەدى ەكەن. كيركۋنوۆ اتالاتىن ەكىنشى جولاۋشى وسى جەردە اڭگىمەسىن ءسال ءۇزدى دە، بوساپ قالعان ريۋمكەلەرگە كونياكتان قۇيىپ، ەكىنشى جولاۋشىعا الىپ قويۋىن ۇسىندى. ەكىنشى جولاۋشى كەيىنىرەك ىشەمىن دەپ يشارا جاسادى. كيركۋنوۆ ءوزىنىڭ الدىنداعى ريۋمكەسىن قاعىپ سالىپ، ازداپ اشىرقاندى دا، اڭگىمەسىن قايتا جالعادى.
بىردە ەلىمىزدەگى ءبىر قالادا مەنىڭ جوباممەن سالىنعان كوپىر قۇرىلىسى اياقتالىپ، سونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا شاقىرۋ قاعاز الدىم. شاقىرۋدى العان سوڭ بىردەن ءجۇرىپ كەتتىم. جانىما كوڭىلدەس ءبىر ءانشى ايەلدى الدىم اكەتىپ بارا جاتقان تالانتى دا جوق، ورتاقالدى ءانشى.
بار بىتىرەتىنى ءىشىپ-جەۋ، ودان قالدى ۇيىقتاۋ. جايلى ومىرگە ۇيرەنگەن. كوپىردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كوپ حالىق جينالىپتى. كوپىردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا جاقىنداپ قالعاندا، جانىمدا كوڭىلدەس، ءانشى ايەل بار، بىزدە جەتتىك، جۇرت سونادايدان ءبىزدى كورىپ، شۋلاپ قويا بەردى. ءسىز بىلەسىز بە، ولاردىڭ كىمگە شۋلاعانىن؟ ەڭ قىزىعى وسىندا.
- جوق، بىلمەدىم. مۇمكىن ءسىزدى كورىپ شۋلاعان شىعار.
- جوق، مەنى تانىسا كوڭىلىم ءوسىپ قالار ەدى. العاشىندا وسى جۇرت مەنى تانىپ، ايعايلاپ تۇرعان شىعار دەپ، كوڭىلىم تولقىپ، قوبالجىعانداي ەدىم. قالاي دەگەنمەن دە ۇلكەن كوپىر قۇرىلىسىنىڭ اۆتورى مەن عوي. سويتسەم ءبارى بەكەر ەكەن. جۇرت جانىمداعى ءانشى ايەلدى تانىپ، قۋانعاننان ايعايلاپ تۇر ەكەن. وسى ايەلدەن قالاي قولتاڭبا الساق ەكەن دەگەن ابىر-سابىر قاربالاس باستالىپ كەتتى دەيسىڭ ءبىر. مەنى كەرەك تە قىلمادى.
وسىعان قاتتى كۇيىنىپ، زىعىردانىم قاينادى. نە شارا؟ امالىڭ بولسا ىستە! وسىعان ۇقساس ەكىنشى ءبىر جاعداي مىناداي بولدى.
سانكت-پەتەربۋرگكە جاقىن ءبىر قالادا مەنىڭ جوباممەن ءبىر عيمارات ءبىتىپ، اشىلۋ سالتاناتىنا تاعى دا شاقىرۋ قاعازىن الدىم. جانىمدا باياعى كوڭىلدەس، ءانشى ايەلىم بار، پويىزبەن ءجۇرىپ كەتتىك. قالاعا ءبىر-ەكى ستانتسيا قالعاندا، كەزەكتى ءبىر ستانتسيادان ءتۇسىپ، كيوسكىدەن جاڭا شىققان گازەتتەردى ساتىپ الدىم. گازەتتەرگە ۇڭىلسەم، گازەتتەردىڭ ءبارى جابىلا بالەن دەگەن قالاداعى عيماراتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا مەنىڭ كوڭىلدەس، ءانشى ايەلىمنىڭ كەلە جاتقاندىعىن جارىسا جازىپتى. عيمارات جوباسىنىڭ اۆتورى مەن تۋرالى جوق اشپاپتى. تەك ءبىر قىزىعى ءانشى ايەلگە ىلەسىپ، ونىمەن كوڭىلدەس كريكۋنوۆ دەگەن الدەبىرەۋ ىلەسىپ كەلە جاتىر دەپتى. گازەتتەردى لاقتىرىپ جىبەردىم.
ماسساعان.ءانشى ايەلدى مەن ىلەستىرىپ ەمەس، ول مەنى ىلەستىرىپ كەلە جاتىر ەكەن. ونىڭ ۇستىنە مەنىڭ كيركۋنوۆ اتتى تەگىمدى كريكۋنوۆ دەپ بۇرمالاپ بەرىپتى. بۇعان نە ايتارسىڭ؟ كۇلەسىڭ بە، جىلايسىڭ با؟ امالىڭ بولسا ىستە؟ وسىدان كەيىن تانىمالدىلىققا قولىمدى سىلتەيتىن بولدىم. بۇعان نە ايتاسىز؟ تانىمالدىلىققا دەگەنىم عوي.
ەكىنشى جولاۋشى اسىقپاي، كيركۋنوۆتىڭ اڭگىمەسىن سابىرمەن تىڭدادى دا، جىلى شىرايمەن، كۇلىمسىرەپ، شوقشا ساقالىن ساۋماي سيپاپ، كوزىندەگى پەنسنەسىن الىپ، قالتا ورامالىمەن مۇقيات، بيپازداي، باپپەن ءسۇرتتى دە كوزىنە ءىلىپ، ءوزىنىڭ مايدا، قوڭىر داۋسىمەن اڭگىمەنى ءارى قاراي جالعادى.
– جاقسى، جاۋاپ بەرەيىن. ايتقان اڭگىمەڭىز اسەرلى ەكەن. مەن ادەبيەتتانۋشى پروفەسسورمىن. عىلىم اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسىمىن. سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىندە، ەلىمىزدىڭ باسقا دا ۇلكەن قالالارىنداعى بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردە ادەبيەتتەن ءدارىس وقيمىن. ادەبيەتتانۋ ماسەلەلەرى جايىندا كوپتەگەن تەوريالىق زەرتتەۋ ماقالالارىم عىلىمي جۋرنالداردا جاريالانىپ تۇرادى. ارنايى تەوريالىق زەرتتەۋ ەڭبەكتەر دە جازدىم. شەتەلدىك باسىلىمدارعا دا كوپ ماتەريالىم شىعىپ تۇرادى. مىنە مەن تۋرالى جاقسى مالىمەت الدىڭىز. ال مەنىڭ تەگىمنىڭ كىم ەكەنىن بىلەسىز بە؟ مەنىڭ تەگىم – پۋشكوۆ. بۇرىن سوڭدى ەستىپ كوردىڭىز بە؟ ال، جاۋاپ بەرىڭىز.
– جوق، ەستىگەن جوقپىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەستىپ كورگەن جوقپىن. ءوز اۋىزىڭىزدان ءبىرىنشى رەت ەستىپ وتىرمىن.
كيركۋنوۆ وسى سوزدەردى ايتقاندا، ونىڭ جۇزىنە بارلاي قاراپ وتىرعان، پۋشكوۆ ەمەن-جارقىن، بار ىنتى-شىنتىمەن قاتتى كۇلىپ جىبەردى. ءمان-جايدى تۇسىنگەن كيركۋنوۆ تە پۋشكوۆپەن بىرگە قوسىلا، كوزدەرىنەن جاس اققانشا كۇلدى. چەحوۆ اڭگىمەسى وسىلاي اياقتالاتىن.
بۇل اڭگىمەدەن نە تۇيۋگە بولادى؟ اۆتوردىڭ ايتقىسى كەلگەنى نە؟ چەحوۆ وقىرماندارىنا ماسەلە تاستاپ وتىر. ءبىر-ەكى سەسسيادا الدەبىر پىكىر ايتقان دەپۋتاتتا تانىمال بوپ جاتادى. ءبىر-ەكى ءمۇشايرادا جەڭىمپاز بوپ، جۇرت نازارىن اۋدارعان الدەبىر اقىن دا، اسىرەسە جۇرت الدىندا، ساحناعا تۇڭعىش رەت شىعىپ تۇرعان ايتىس اقىندارىن ايتساڭشى! تانىمال اتانادى. جۇرت الدىندا ءبىر-ەكى پىكىر ايتقان، سونشالىقتى قابىلەتى جوق، الدەبىر ورتانقول ساياساتكەر مەن ساياساتتانۋشى دا تانىمال اتانادى. قويشى، سونىمەن ءارى قاراي جالعاستىرا بەرسەك، تانىمالدىلىق تاۋسىلىپ بولمايدى.
ونىڭ ۇستىنە تانىمالدىلىقتىڭ رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق، اۋداندىق، ايماقتىق، وڭىرلىك دەڭگەيلەرى بار دەگەندەي. اسىرەسە مادەنيەت، ونەر، سپورت سالالارىنىڭ ءاردايىم جۇرت نازارىندا جۇرەتىندىگىن ەستە ۇستاۋ قاجەت. تانىمالدىلىققا ءوز ۇلەسىن قوساتىن ەڭ ءبىرىنشى نارسە كوگىلدىر ەكران مەن ينتەرنەت، ناسيحات جاعىنا ءمان بەرەتىن پروديۋسسەرلىك پەن يميدجمەيكەرلەر. پيار تەحنولوگيالاردىڭ ورنى دا ەرەكشە. پيار تەحنولوگيادا الدەبىر تۇلعانىڭ بەكگراۋندتىق (وتكەن تاجىريبەسى، اتاق-داڭقى، ماراپاتى) سيپاتى الىنادى. مەكەمە، فيرمالار دا وزدەرىنىڭ بەكگراۋندەر سيپاتىن پيار تەحنولوگيالار ارقىلى جارنامالاۋعا قۇمار.
ءبىز جوعارىدا ءسوز ەتكەن چەحوۆ كەيىپكەرلەرى اتتەڭ بۇل زامانعا جەتپەي قالىپ وتىر. سونىمەن تانىمالدىلىق دەگەنىمىز نە؟ بىرەۋگە سور، بىرەۋگە باق بوپ جابىساتىن تاعدىردىڭ قيتۇرقى قالجىڭى ما، جوق الدە باسقا ما، وسى اراسىن ناقتى بىلە المادىق.
ءسابيت جامبەك
Abai.kz
