قازاقستان ءبىلىم سالاسىنا 6,7 ترلن تەڭگە ءبولدى، وتاندىق 44 جوعارى وقۋ ورنى QS Asia University Rankings رەيتينگىنە ەندى، ال شەتەلدىك ستۋدەنتتەر سانى 35 مىڭنان استى.

يۋنەسكو دەرەكتەرى نەگىزىندە جاسالعان Visual Capitalist رەيتينگىنىڭ جاريالانۋى ورتالىق ازيا ەلدەرىندە قىزۋ تالقىلاۋعا سەبەپ بولدى. زەرتتەۋ قورىتىندىسىنا سايكەس، قىرعىزستان ءبىلىم بەرۋگە جۇمسالاتىن مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسى بويىنشا الەمدەگى كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنگەن. بۇل ەلدە ءبىلىم سالاسىنا ءجىو-ءنىڭ شامامەن 6,8%-ى باعىتتالادى. ال قازاقستان بۇل كورسەتكىش بويىنشا شامامەن ەكى ەسە از – ءجىو-ءنىڭ 4,9%-ىن جۇمسايدى. الايدا بۇل وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى كورشى ەلدەن ءالسىز دەگەندى بىلدىرە مە؟ BAQ.KZ ءتىلشىسى رەسمي دەرەكتەردى زەردەلەپ، ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ دامۋ دەڭگەيىن تەك ءبىر عانا كورسەتكىشپەن باعالاۋ نەگە دۇرىس ەمەس ەكەنىن انىقتادى.

رەيتينگ نەنى كورسەتەدى، ال نەنى نازاردان تىس قالدىرادى؟

Visual Capitalist رەيتينگى ءبىر عانا كورسەتكىشكە – ءبىلىم بەرۋگە جۇمسالاتىن مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسىنە نەگىزدەلگەن.

مۇنداي ءتاسىل ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ مەملەكەتتىڭ بيۋدجەت ساياساتىنداعى ورنىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الايدا ول ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن تولىق باعالاي المايدى.

زەرتتەۋدە ماماندار دايارلاۋدىڭ ساپاسى، ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى، عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ كولەمى، شەتەلدىك ستۋدەنتتەر سانى، تۇلەكتەردىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىسى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋى سەكىلدى ماڭىزدى كورسەتكىشتەر ەسكەرىلمەگەن.

سوندىقتان رەيتينگتە قىرعىزستانمەن قاتار بوتسۆانا، الجير جانە بىرقاتار شاعىن ارال مەملەكەتتەرى تۇرسا، اقش، جاپونيا، وڭتۇستىك كورەيا مەن سينگاپۋر الدەقايدا تومەن ورنالاسقان. بۇل ولاردىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءالسىز دەگەندى بىلدىرمەيدى. مۇندا تەك مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ قۇرىلىمى مەن ۇلتتىق ەكونوميكالاردىڭ كولەمىندەگى ايىرماشىلىق كورسەتىلگەن.

ابسوليۋتتىك شىعىندار مۇلدە باسقا كورىنىستى كورسەتەدى

شىعىنداردى سالىستىرعاندا ولاردىڭ ءجىو-دەگى ۇلەسىن عانا ەمەس، ابسوليۋتتىك كولەمىن دە ەسكەرۋ ماڭىزدى. قازاقستان ەكونوميكاسى قىرعىزستان ەكونوميكاسىنان الدەقايدا ءىرى بولعاندىقتان، شىعىنداردىڭ ۇلەسى تومەن بولعانىمەن، مەملەكەت ءبىلىم سالاسىنا الدەقايدا كوپ قاراجات بولەدى.

2025 جىلى قازاقستاننىڭ ءبىلىم سالاسىنا جۇمساعان شىعىنى شامامەن 6,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. كورسەتىلگەن ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ جالپى كولەمى 6,99 ترلن تەڭگەگە جەتتى. سالىستىرۋ ءۇشىن، قىرعىزستان ءبىلىم سالاسىنا 68,8 ملرد سوم بولگەن. قازىرگى باعام بويىنشا بۇل شامامەن 470–500 ملرد تەڭگە، ياعني قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ شىعىندارىنان شامامەن 14 ەسە از.

وسىلايشا، ءجىو-دەگى ۇلەسى تومەن بولعانىنا قاراماستان، ابسوليۋتتىك كولەمدە قازاقستان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە الدەقايدا كوپ قاراجات سالادى. بۇل قارجى جاڭا وقۋ كورپۋستارى مەن جاتاقحانالار سالۋعا، زەرتحانالاردى جاڭعىرتۋعا، عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋعا جانە اۋقىمدى ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاقستان ءبىلىم ساپاسىنا باسىمدىق بەرىپ وتىر

سوڭعى بىرنەشە جىلدا قازاقستاننىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى اۋقىمدى وزگەرىستەردەن ءوتتى. بۇرىن باستى ماقسات بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋ بولسا، بۇگىندە مەملەكەتتىك ساياسات كادرلار دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا، ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىن دامىتۋعا جانە الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە ىقپالداسۋعا باعىتتالعان.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدى ورتالىق ازيانىڭ اكادەميالىق ءارى ءبىلىم بەرۋ حابىنا اينالدىرۋ مىندەتىن قويدى. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كولەمى ۇلعايتىلىپ، جەتەكشى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارى اشىلىپ، اكادەميالىق ۇتقىرلىق باعدارلامالارى كەڭەيتىلىپ، زاماناۋي زەرتتەۋ ورتالىقتارى قۇرىلۋدا.

2025-2026 وقۋ جىلىندا ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 678,1 مىڭ ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. مەملەكەت 93 116 ءبىلىم بەرۋ گرانتىن ءبولدى. ونىڭ ىشىندە 77 084-ءى باكالاۆرياتقا، 13 229-ى ماگيستراتۋراعا، 2 803-ءى دوكتورانتۋراعا ارنالعان. سونىمەن قاتار قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا الەمنىڭ 100-دەن استام ەلىنەن كەلگەن شامامەن 31,5 مىڭ شەتەلدىك ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا.

قازاقستان ورتالىق ازيانىڭ ءبىلىم بەرۋ حابىنا اينالىپ كەلەدى

جوعارى ءبىلىمدى ينتەرناتسيونالداندىرۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. رەفورمالاردىڭ ەڭ ماڭىزدى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى – جەتەكشى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردى تارتۋ بولدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا ميفي، اريزونا ۋنيۆەرسيتەتى، سوربوننا، لوتارينگيا ۋنيۆەرسيتەتى، كارديفف ۋنيۆەرسيتەتى، دە مونفورت ۋنيۆەرسيتەتى، بەيجىڭ ءتىل جانە مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتى، سونداي-اق لۋ بان شەبەرحانالارىن قوسا العاندا، 33 شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيليالى اشىلعان.

الەمنىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن اشۋ قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ تاڭداۋىن كەڭەيتىپ قانا قويماي، جاستاردىڭ شەتەلگە كەتۋىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

مىسال رەتىندە قازاقستاننىڭ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك Cardiff University مەن Heriot-Watt University ۋنيۆەرسيتەتتەرىن كەلتىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ نەگىزگى كامپۋستارىنداعى وقۋ اقىسى قازاقستانداعى فيليالدارىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جوعارى.

سونىمەن قاتار قازاقستان شەتەلدىك ستۋدەنتتەر ءۇشىن دە بارعان سايىن تارتىمدى ەلگە اينالىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا شامامەن 31,5 مىڭ شەتەلدىك ازامات ءبىلىم السا، عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ سوڭعى مالىمەتى بويىنشا ولاردىڭ سانى 35 مىڭنان استى.

ساياسات نۇربەكتىڭ ايتۋىنشا، ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ەكسپورتى وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا 22 ملرد تەڭگە تابىس اكەلگەن. بولاشاقتا مينيسترلىك شەتەلدىك ستۋدەنتتەر سانىن 100 مىڭ ادامعا دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى ءبىلىم بەرۋ حابى رەتىندەگى پوزيتسياسىن نىعايتۋى ءتيىس.

جوعارى ءبىلىمدى دامىتۋ پەداگوگ كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋمەن قاتار جۇرۋدە. 2023 جىلى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قولداۋىمەن فينليانديانىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە اۋقىمدى رەفورما جۇرگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى تولىق جاڭارتىلىپ، جاڭا وقۋ جوسپارلارى ازىرلەندى. ولار كەزەڭ-كەزەڭىمەن قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا ەنگىزىلۋدە.

رەفورمالاردىڭ العاشقى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جاساندى ينتەللەكت فاكۋلتەتى اشىلدى. وندا زاماناۋي جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارى مەن ولاردىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندەگى قولدانىلۋى وقىتىلادى. الداعى ۋاقىتتا پەداگوگتەردى دايارلاۋدىڭ جاڭارتىلعان مودەلى ەلدەگى 40-تان استام ۋنيۆەرسيتەتكە ەنگىزىلەدى.

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ پىكىرىنشە، حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ، جەتەكشى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن اشۋ، ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جاڭعىرتۋ جانە شەتەلدىك ستۋدەنتتەر سانىن ارتتىرۋ قازاقستاندا زاماناۋي ءارى باسەكەگە قابىلەتتى جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدىڭ جانە ەلدىڭ ورتالىق ازياداعى جەتەكشى ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندەگى مارتەبەسىن نىعايتۋدىڭ نەگىزى بولۋى ءتيىس.

سونىمەن قاتار وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعى دا دامىپ كەلەدى. بۇگىندە قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر الەمنىڭ 400-دەن استام جوعارى وقۋ ورنىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتقان.

بىرلەسكەن جوبالار قوس ديپلوم باعدارلامالارىن، ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ اكادەميالىق ۇتقىرلىعىن، عىلىمي زەرتتەۋلەردى جانە زەرتتەۋ زەرتحانالارىن قۇرۋدى قامتيدى. سوڭعى جىلدارى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى اقش، ۇلىبريتانيا، گەرمانيا، قىتاي، وڭتۇستىك كورەيا، تۇركيا جانە ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ونداعان جاڭا كەلىسىم جاساستى.

قازاقستان الەمدىك رەيتينگتەردەگى پوزيتسياسىن نىعايتىپ كەلەدى

جوعارى ءبىلىم ساپاسىنىڭ تاعى ءبىر وبەكتيۆتى كورسەتكىشى – حالىقارالىق رەيتينگتەر.

QS Asia University Rankings 2026 قورىتىندىسى بويىنشا رەيتينگكە قازاقستاننىڭ 44 جوعارى وقۋ ورنى ەندى. الەمدىك رەيتينگتە ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ، ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى، Satbayev University جانە اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى سەكىلدى جەتەكشى وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى ۇسىنىلعان.

سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ بەس جوعارى وقۋ ورنى بەدەلدى Times Higher Education الەمدىك رەيتينگىنە ەندى. بۇل – ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ ۇزدىك ناتيجە.

مەملەكەت عىلىمدى قولداۋدى كۇشەيتىپ جاتىر

جوعارى ءبىلىمنىڭ دامۋى عىلىمدى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارتۋىمەن قاتار جۇرۋدە. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ مالىمەتىنشە، سوڭعى التى جىلدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن عىلىمدى قارجىلاندىرۋ التى ەسەگە ءوسىپ، 2025 جىلى 252,5 ملرد تەڭگەگە جەتكەن.

2024-2029 جىلدارعا ارنالعان عىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس، ونجىلدىقتىڭ سوڭىنا قاراي عىلىمي زەرتتەۋلەرگە جۇمسالاتىن شىعىنداردى ءجىو-ءنىڭ 1%-ىنا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى ماقساتتا مەملەكەت عىلىمي جوبالاردى گرانتتىق قارجىلاندىرۋدى كەڭەيتىپ، ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋدى قولداپ، زاماناۋي زەرتحانالار مەن ينجەنەرلىك ورتالىقتار قۇرىپ، سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ارقىلى بيزنەستىڭ عىلىمدى قارجىلاندىرۋعا قاتىسۋىن ىنتالاندىرۋدا.

ۇكىمەتتىڭ باعالاۋىنشا، مۇنداي ءتاسىل عىلىم، ءبىلىم جانە ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتىپ، وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى ماماندار دايارلاۋعا جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وليمپيادالارداعى ۇزدىكتەر قاتارىندا

قازاقستاندىق مەكتەپ وقۋشىلارى دا جوعارى ناتيجەلەر كورسەتىپ كەلەدى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2024–2025 وقۋ جىلىندا ۇلتتىق قۇراما حالىقارالىق پاندىك وليمپيادالار مەن عىلىمي كونكۋرستاردا 362 مەدال جەڭىپ الدى. ونىڭ ىشىندە 41 التىن، 127 كۇمىس جانە 194 قولا مەدال بار. سونىمەن قاتار وقۋشىلار 48 قۇرمەت گراموتاسىنا يە بولدى. حالىقارالىق جارىستارعا قاتىسقان ءاربىر ەكىنشى وقۋشى قازاقستانعا جۇلدەمەن ورالعان.

جۋىردا عانا وتكەن 56-شى حالىقارالىق فيزيكا وليمپياداسىندا الەمنىڭ 85 ەلىنەن كەلگەن 381 ۇزدىك وقۋشى باق سىنادى. قازاقستان قۇراماسىنىڭ بارلىق بەس مۇشەسى التىن مەدال جەڭىپ الدى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇل – قازاقستاننىڭ IPhO وليمپياداسىنا قاتىسقان 29 جىل ىشىندەگى جانە جالپى مەكتەپ پاندەرى بويىنشا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ناتيجە.

وسىلايشا، ءبىلىم بەرۋگە جۇمسالاتىن شىعىنداردىڭ جوعارى ۇلەسى مەملەكەتتىك ساياساتتاعى باسىمدىقتاردى كورسەتەدى. الايدا بۇل كورسەتكىشتىڭ ءوزى عانا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسىن ايقىنداي المايدى. نەعۇرلىم وبەكتيۆتى كورىنىستى قارجىلاندىرۋ كولەمى، عىلىمنىڭ دامۋى، ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ حالىقارالىق رەيتينگتەردەگى ورنى، شەتەلدىك ستۋدەنتتەر سانى، حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جانە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ جەتىستىكتەرى سەكىلدى كورسەتكىشتەردىڭ جيىنتىعى بەرەدى. وسى ولشەمدەر بويىنشا قازاقستان زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي ورتالىق قالىپتاستىرۋ باعىتىن دايەكتى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ، ءوز پوزيتسياسىن نىعايتىپ كەلەدى.

Abai.kz