بيگەلدى عابدۋللين: سالەمنىڭ رەتى مەن سۇراۋدىڭ شەگى قايدا؟
قوعامنىڭ ۇلكەن ماسەلەلەرى كەيدە كۇندەلىكتى ومىردەگى قاراپايىم ادەتتەردەن باستالادى. امانداسۋ مادەنيەتى، داستارقان باسىنداعى ادەپ، ءوز ومىرىڭە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ – سىرت كوزگە ۇساق-تۇيەك كورىنگەنىمەن، ۇلتتىڭ مادەنيەتى مەن قوعامدىق ساناسىن ايقىندايتىن ماڭىزدى قۇندىلىقتار.
جۋرناليست بيگەلدى عابدۋللين قوعامداعى وسىنداي ەكى ماسەلەگە نازار اۋدارىپ، امانداسۋ مادەنيەتى مەن جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسىنە قاتىستى وتكىر پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ پايىمىنشا، قازاق قوعامى ءبىر جاعىنان ۇلتتىق ادەپتىڭ وزەگىن ساقتاۋى كەرەك بولسا، ەكىنشى جاعىنان ماسىلدىق پسيحولوگيادان ارىلىپ، «سۇراۋشى ەمەس، جاساۋشى ۇلتقا» اينالۋى قاجەت.
عابدۋللين ەڭ الدىمەن قوعامداعى امانداسۋ مادەنيەتىنىڭ الا-قۇلالىعىنا توقتالادى. ونىڭ پىكىرىنشە، سالەمدەسۋدىڭ سان ءتۇرلى فورماسى كوبەيگەنىمەن، ونىڭ وزەگىندە قاراپايىم ءارى تۇسىنىكتى ادەپ جۇيەسى بولعانى ءجون.
«نەگىزىندە، عاسىرلار بويى قالىپتاسقان، سۇيەككە سىڭگەن ادەپتىڭ ارقاۋى ەكەۋ-اق بولۋى كەرەك ەدى»، – دەيدى ول.
اۆتوردىڭ پايىمىنشا، ۇلكەنگە ىزەت ءبىلدىرىپ، «اسسالاۋماعالەيكۇم!» دەپ امانداسۋ، ال رەسمي ءارى جالپى ورتادا «سالەمەتسىز بە؟» نەمەسە «سالاماتسىز با؟» دەۋ – قازاق قوعامىنداعى نەگىزگى سالەمدەسۋ ۇلگىسى بولۋى كەرەك.
بۇل جەردە ماسەلە ءسوزدىڭ كوپتىگىندە ەمەس، مادەنيەتتىڭ مانىندە. ويتكەنى امانداسۋ – ادامنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتىن كورسەتەتىن العاشقى قادام. ال سول قاراپايىم ادەتتىڭ ءوزى جۇيەسىزدىككە اينالسا، ونىڭ تاربيەلىك ءمانى دە السىرەي باستايدى.
عابدۋللين بۇعان قوسا سوڭعى جىلدارى جيىلەگەن شامادان تىس قۇشاقتاسىپ، بەتتەن ءسۇيىسىپ امانداسۋ مادەنيەتىنە دە سىن كوزبەن قارايدى. ونىڭ پىكىرىنشە، ءار كەزدەسكەن سايىن قۇشاقتاسىپ، ءسۇيىسۋ – مىندەتتى تۇردە جاقىندىق پەن سىيلاستىقتىڭ بەلگىسى ەمەس.
«قازاقتا كورىسۋدىڭ دە وزىندىك ورنى مەن ءجونى بار: ول – كوپتەن كورمەگەن تۋىسقا، الىستان كەلگەن قوناققا نەمەسە امان-ساۋلىق سۇراسار ارنايى ساتتەرگە ءتان»، – دەپ جازادى ول.
اۆتوردىڭ بۇل پىكىرى اسىرەسە قوعامدىق ورتاداعى ادەپ پەن جەكە شەكارا ماسەلەسىن قايتا ويلانۋعا جەتەلەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، كەي جاعدايدا قاراپايىم عانا باس يزەپ، جۇرەك تۇسىنا وڭ قولدى قويىپ امانداسۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى.
بۇل ماسەلە داستارقان باسىنداعى ادەپكە دە قاتىستى. عابدۋللين تاماقتانىپ وتىرعان ادامداردىڭ ارقايسىسىمەن قول الىسىپ، قۇشاقتاسىپ شىعاتىن كەشىگىپ كەلگەن قوناقتاردىڭ ارەكەتىن دە سىنعا الادى. ونىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي جاعدايدا بۇكىل قاۋىمعا ورتاق سالەم بەرۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى.
ياعني اۆتور كوتەرىپ وتىرعان ءبىرىنشى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى – مادەنيەت دەگەنىمىز داڭعازا قيمىل ەمەس، ءوز ورنىن بىلەتىن قاراپايىم ادەپ.
الايدا بيگەلدى عابدۋلليننىڭ قوعامعا ايتقان سىنى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. ول ەكىنشى ماسەلە رەتىندە جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشىپ، مەملەكەتكە قول جايىپ ۇيرەنۋ ءۇردىسىن وتكىر سىنعا الادى.
ونىڭ ايتۋىنشا، قوعامدا ەڭبەك ەتۋگە قابىلەتتى بولا تۇرا، ۇنەمى كومەك تالاپ ەتەتىن ازاماتتاردىڭ قاتارى كوبەيىپ بارادى. مۇنداي ۇستانىم الەۋمەتتىك قولداۋعا شىن مۇقتاج ادامداردىڭ ماسەلەسىمەن ارالاسىپ كەتپەۋى كەرەك.
«شىن مانىندە كومەككە مۇقتاجدار بار: مەملەكەت ەڭ الدىمەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا، جەتىمدەرگە، اۋىر دەرتكە شالدىققاندارعا قولداۋ كورسەتۋى ءتيىس»، – دەيدى عابدۋللين.
ال ەڭبەككە قابىلەتتى ازاماتتاردىڭ ءوز ومىرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. اۆتوردىڭ ويىنشا، مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتى بار بولعانىمەن، ونىڭ رەسۋرسى شەكسىز ەمەس.
«مەملەكەت – ساۋىن سيىر ەمەس: بارشا حالىقتى تەگىن اسىراپ وتىراتىن شەكسىز قازىنا جوق»، – دەگەن ول قوعامداعى ماسىلدىق پسيحولوگيادان ارىلۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى.
بۇل – الەۋمەتتىك ساياساتتى جوققا شىعارۋ ەمەس، ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ تۋرالى ماسەلە. مەملەكەت قولداۋعا مۇقتاج جانعا قول ۇشىن بەرۋى ءتيىس. بىراق كومەككە شىنىمەن مۇقتاج ادام مەن ەڭبەكتەنۋگە مۇمكىندىگى بولا تۇرا، دايىن دۇنيەگە ۇيرەنىپ كەتكەن ادامنىڭ اراسىن اجىراتا ءبىلۋ دە ماڭىزدى.
عابدۋلليننىڭ پىكىرىنشە، ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرەتىن نارسە – تەك الەۋمەتتىك تولەم نەمەسە مەملەكەتتىك كومەك ەمەس، ادامنىڭ ءوز كۇشىنە دەگەن سەنىمى مەن ەڭبەگى.
«ءوز وتباسىن، ءوز ءومىرىن ءوز ەڭبەگىمەن اسىراۋ – اركىمنىڭ ازاماتتىق بورىشى»، – دەيدى ول.
بيگەلدى عابدۋللين كوتەرگەن ەكى ماسەلە – ءبىر قاراعاندا ەكى بولەك تاقىرىپ. ءبىرى – امانداسۋ، ەكىنشىسى – ەڭبەك پەن جاۋاپكەرشىلىك. الايدا ەكەۋىنىڭ استارىندا ءبىر عانا ۇعىم جاتىر. ول – ءوزىن جانە وزگەنى سىيلاۋ مادەنيەتى.
ءوزىن سىيلاعان ادام وزگەنىڭ جەكە كەڭىستىگىن قۇرمەتتەيدى. ءوز ءومىرىن باعالاعان ادام ءوز بولاشاعىنا كومەك تۋرالى پىكىر ەمەس. بۇل – قوعامنىڭ قانداي قۇندىلىقتارعا سۇيەنىپ ءومىر سۇرەتىنى تۋرالى سۇراق.
«ءوزىمىزدى سىيلاۋ – سالەمنىڭ رەتىن بىلۋدەن، ال وزگەنى سىيلاۋ – ماسىلدىقتان ارىلىپ، ءوز كۇشىڭە سەنۋدەن باستالادى»، – دەيدى ول.
قاراپايىم ادەپتەن باستالىپ، ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىككە ۇلاساتىن بۇل ويدىڭ ءتۇيىنى بىرەۋ: ۇلتتىڭ رۋحىن بيىكتەتەتىن دە، مەملەكەتتى العا سۇيرەيتىن دە – وزىنە جاۋاپ بەرە الاتىن، ەڭبەكتەنۋدەن قاشپايتىن، وزگەگە قۇرمەتپەن قارايتىن ازامات.
Abai.kz
