1893 جىلى اقش-تى دەپرەسسيا جايلادى. 17 جاسار دجەك لوندون وكلەند كوشەلەرىندە قاڭعىباس بولىپ ءجۇردى. ۇستىندەگى كيىمى جىرتىق، قارنى اش ول ۇساق ۇرلىق جاساعانى ءۇشىن تۇرمەگە دە ءتۇستى.

دجەك سان-فرانتسيسكوداعى قاراپايىم وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اناسى ساۋەگەيلىكپەن كۇن كورەتىن، ال وگەي اكەسى مۇگەدەك جۇمىسشى ەدى. ون جاسىنان باستاپ ول وتباسىنىڭ جالعىز تىرەگىنە اينالدى: تاڭعى ساعات ۇشتە تۇرىپ گازەت تاراتتى، ساباقتان سوڭ كونسەرۆى زاۋىتىندا جۇك تاسىدى، دەمالىستا بوۋلينگ كلۋبىندا شار ورناتتى. كۇنىنە ون سەگىز ساعات ماڭداي تەرىن توگىپ تاپقانى تەك نان مەن سۋعا عانا جەتەتىن.

13 جاسىندا مەكتەپتى تاستاپ، قارىزعا توز-توزى شىققان قايىق ساتىپ الدى دا، سان-فرانتسيسكو شىعاناعىندا زاڭسىز ۇلۋ اۋلاۋمەن اينالىستى. 17 جاسىندا تەڭىزشىلەرمەن بىرگە جاپونياعا بەت العان تيۋلەن اۋلاۋ كەمەسىنە ورنالاستى. 19 جاسىندا الياسكاداعى «التىن بەزگەگى» تولقىنىنا ىلىكتى. مۇز قۇرعان ولكەدە ول مىڭداعان ارمانداۋشىلارمەن بىرگە شاتىردا تۇردى، نولدەن تومەن قىرىق گرادۋس ايازدا توڭ جەردى قازىپ، التىن ىزدەدى. بىراق التىن تاپپادى; تسينگا اۋرۋىنان تىستەرى ءتۇسىپ، ءولىم اۋزىنان امان ورالدى.

وكلەندكە ورالعاندا قالتاسىندا سوقىر تيىن دا بولمادى. وگەي اكەسى قايتىس بولىپ، اناسى مەن باۋىرلارى ونىڭ قولىنا قاراپ قالدى. تابىلعان جالعىز جۇمىس – كىر جۋ ورنى ەدى. كۇنىنە ون ەكى ساعات بويى ىستىق بۋ مەن سابىن كوبىگىنىڭ ورتاسىندا كيىم جۋىپ، قولدارى ءسىلتىلى سۋدان ويىلىپ كەتەتىن.

بىردە دەمالىس كەزىندە ول گازەتتەن شىعارماشىلىق بايقاۋ تۋرالى حابارلاندىرۋدى كورىپ قالدى. سودان الياسكاداعى كورگەندەرى كوز الدىنا كەلدى: بوراندا التىن ىزدەگەن ەسى اۋىسقاندار، توڭ جەردە شاتىر تىككەن تاۋەكەلشىلدەر...

ول ءبىر پاراق قاعازدى جايىپ جىبەرىپ، العاشقى اڭگىمەسىن جازا باستادى. وزىنە-ءوزى: «ەگەر جازۋشىلىق مەنى وسى كىر جۋ ورنىنان قۇتقارسا، بۇكىل ءومىرىمدى وسى جولعا ارنايمىن»، – دەپ ءسوز بەردى.

وسىلايشا ونىڭ اياۋسىز ءوز-ءوزىن شىڭداۋ جولى باستالدى: كۇنىنە بار بولعانى بەس-اق ساعات ۇيىقتاپ، قالعان ۋاقىتىن كىتاپ وقۋ مەن جازۋعا ارنادى. ۋنيۆەرسيتەتتە وقىماسا دا، وزىنە دارۆيننەن باستاپ ماركسكە، سپەنسەردەن نيتسشەگە دەيىنگى «مىندەتتى كىتاپتار ءتىزىمىن» جاساپ الدى. جات سوزدەردى قاعازعا جازىپ، كەرەۋەتىنە، ايناعا، اس ۇيدەگى قابىرعاعا جاپسىرىپ قويدى. ءتىسىن جۋعاندا دا، ىدىس جۋعاندا دا، جولدا كەلە جاتقاندا دا جاتتادى. وزىنە كۇنىنە مىڭ ءسوز جازبايىنشا ۇيقىعا جاتپايتىن تەمىردەي ءتارتىپ قويدى.

ول الياسكانىڭ قارلى دالاسىن، تەڭىز تولقىنىمەن ارپالىسقان تەڭىزشىلەردى، يەن تۇزدەگى ادام مەن قاسقىردىڭ اياۋسىز ايقاسىن جازدى. رەداكتسيالاردان كەلگەن باس تارتۋ حاتتارى دا قارشا بورادى. ول ولاردى ءبىر جەرگە جيناپ قويدى، كوپ ۇزاماي ءۇيىنىڭ بۇكىل قابىرعاسى حاتقا تولدى. پوشتا ماركاسىنا اقشاسى بولماي، كەيدە قولجازباسىن جىبەرۋ ءۇشىن كيىمىن لومباردقا وتكىزەتىن.

1903 جىلى ول ءبىر جىل ىشىندە ءوزىنىڭ اتاقتى «تەكتىك سارىن» شىعارماسىن جازىپ شىقتى. وقيعا جەلىسى جىلى كاليفورنيادان الياسكانىڭ ايازىنا ساتىلىپ كەتكەن باك ەسىمدى توبەت توڭىرەگىندە ءوربيدى. قامشىنىڭ استىندا ءجۇرىپ، بولتىرىكتەردىڭ ۇلىعانىن ەستىگەن ول بويىندا بۇعىپ جاتقان تابيعي جابايى ينستينكتىن وياتادى. بۇل وقيعا بۇكىل الەم وقىرمانىنىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتىپ، ونىڭ ەركىندىككە ۇمتىلعان سوڭعى قادامى جۇرتتى ءتانتى ەتتى.

بۇل كەزدە ول بار بولعانى 27 جاستا ەدى. الەمدىك باسپالاردان تاپسىرىس قارشا بوراپ، ول ءوز زامانىنداعى ەڭ قالامقىسى جوعارى جازۋشىعا اينالدى. ءبىر ءسوز ءۇشىن الاتىن اقشاسى كىر جۋ ورنىنداعى ءبىر ايلىق ەڭبەكاقىسىنان اسىپ تۇسەتىن.

ول قالامنىڭ قۇدىرەتىمەن بالا جۋمىسشىدان، قاڭعىباس تەڭىزشىدەن الەمدىك دەڭگەيدەگى جازۋشىعا دەيىنگى عاجايىپ جولدى باسىپ ءوتتى. دجەك لوندون شىعارماشىلىق پەن تالپىنىستىڭ ەگىز ەكەنىن دالەلدەپ كەتتى.

دۇيسەنالى الىماقىن

Abai.kz