Jeksenbi, 19 Qañtar 2020
Jañalıqtar 1619 0 pikir 8 Qañtar, 2014 sağat 05:21

Ayşa Qwrmanğali. Tarihi drama tağılımı

1-curet: Akter  B.Moldabaev (Qaldan Seren) S.Qaşqabaev (Abılay han)

2-suret: Akter B.Moldabaev (Qaldan Seren), aktrisa Aqmaral Tanabekova (Topış swlu)

 

Qalibek Quanışbaev atındağı Memlekettik akademiyalıq muzıka-drama teatrı jazuşı Duman Ramazannıñ «Abılay hannıñ armanı» tarihi dramasın QR eñbek siñirgen qayratkeri Bolat Wzaqovtıñ rejisserligimen sahnalap, körermenderine wsındı. Özderiniñ käsibi şeberlikterimen är qoyılım sayın astanalıqtardı tañday qaqtırıp jürgen atalmış öner wjımınıñ bwl jolğı oyını da jwrttı tänti ete aldı.

         Jalpı alğanda bas-ayağı jinaqı, oyı wtqır, jalpaq jwrtqa aytarı bar tuındınıñ bastı ideyası atı aytıp twrğanday sayın dalada şaşıray qonıstanğan üş jüzdiñ basın qosu ekendigi qoyılımğa arqau boldı. Är körinistiñ şırqau şegine jetip, kelesi satığa auısqan sätindegi mazmwndıq sabaqtastıqtı üzbey jalğap äketip, ärdayım oqiğa jelisin tartımdı etip sahnalauı rejisser Bolat Wzaqovtıñ osı salanıñ täjiribeli mamanı ekendigin ayğaqtay tüskendey.

1-curet: Akter  B.Moldabaev (Qaldan Seren) S.Qaşqabaev (Abılay han)

2-suret: Akter B.Moldabaev (Qaldan Seren), aktrisa Aqmaral Tanabekova (Topış swlu)

 

Qalibek Quanışbaev atındağı Memlekettik akademiyalıq muzıka-drama teatrı jazuşı Duman Ramazannıñ «Abılay hannıñ armanı» tarihi dramasın QR eñbek siñirgen qayratkeri Bolat Wzaqovtıñ rejisserligimen sahnalap, körermenderine wsındı. Özderiniñ käsibi şeberlikterimen är qoyılım sayın astanalıqtardı tañday qaqtırıp jürgen atalmış öner wjımınıñ bwl jolğı oyını da jwrttı tänti ete aldı.

         Jalpı alğanda bas-ayağı jinaqı, oyı wtqır, jalpaq jwrtqa aytarı bar tuındınıñ bastı ideyası atı aytıp twrğanday sayın dalada şaşıray qonıstanğan üş jüzdiñ basın qosu ekendigi qoyılımğa arqau boldı. Är körinistiñ şırqau şegine jetip, kelesi satığa auısqan sätindegi mazmwndıq sabaqtastıqtı üzbey jalğap äketip, ärdayım oqiğa jelisin tartımdı etip sahnalauı rejisser Bolat Wzaqovtıñ osı salanıñ täjiribeli mamanı ekendigin ayğaqtay tüskendey.

Osı orayda, sahna dekoraciyasınıñ ıqşamdılığı  aytar oydı jüyeli sabaqtauğa öz ıqpalın tigizetinin añğarttı. Aytalıq, qazaq dalasına tönip kelgen jaudıñ betin qaytarğan sättegi sahnada ilingen torlı perdelerdiñ qozğalısı  wrıs maydanında jan alısıp, jan berisken şayqastı beynelese, onıñ kiiz üydiñ pişinin taba qaluı mamırajay tınış ömirdi köz aldıña äkeledi. Bwl da ärine, rejisser men suretşiniñ ortaq maqsatqa jetude şığarmaşılıq tandem qwra alğanın körsetedi. Şın mänindegi izdenisti ayğaqtaydı.

Drama bastaluınan-aq ötkir şienelis pen qarama qayşılıqqa tolı oqiğağa negizdelgen. Twtqındağı Abılaydıñ sıbızğı aspabın özine serik etuiniñ özi qazaq halqınıñ mwñ-zarın jırlağan elşil, wltına adal twlğa ekendigin birden wqtıradı. Joñğar bileuşisi Qaldan Serenniñ qızı, ayday swlu Topış arudıñ Abılayğa degen mahabbat sezimin aktrisa Aqmaral Tanabaeva artıq-auıs sözsiz-aq keyipkerge de, körermenge şeber jetkizui rejisser şeşiminiñ is jüzinde aqtalğandığın ayğaqtasa kerek.

Bwl jerde joñğar qwn-täyjisi (hontayşı dep jazu qate) Qaldan Seren obrazına böle-jarıp ädeyi toqtalğımız keledi. Sebebi, bwl jerde drama avtorınıñ da, sahnalağan rejisserdiñ de jasağan wtqır qadamdarı bar. YAğni, olar jau obrazın sıñarjaq körsetuden boyların aulaq salğan. Qarsı jaqtıñ bärin qanişer qatıgez, aqımaq etip körsetu – qazirgi kezde körkemdik şındıqqa say kelmeytin ürdiske aynalğan. Obraz jasaudı aytpağannıñ özinde tarihi aqiqatqa da qayşı keleri bası aşıq äñgime. «Handa qırıq kisiniñ aqılı men aylası bar» degen qağidağa süyener bolsaq, mwndağı oqiğanıñ jelisi birşama nanımdı äri qisınğa kelerliktey.

Mısalı, Qaldan Seren janınan jaqsı köretin jalğız qızı Topış arudı öziniñ atqosşısı, sodır soyqan Jambığa qimay kerisinşe, onı öz qalauımen twtqındağı Abılayğa qosıp, Qazıbek bi aytqan sözge toqtap qazaqtarmen mämilege kelui onıñ nağız köregen qolbasşı ekendigin körsetedi. Öz kezeginde bwl obrazdı QR eñbek siñirgen qayratkeri, akter Boranbay Moldabaev öte sätti somdap şıqtı. Keyikerdiñ işki qayşılıqtarğa tolı köñil küyin, tuğan wlınan qapıda ayırılğan äkeniñ qasiretti keypin, qızınıñ auzınan şıqqan kütpegen sözdi qabılday almağan küyzelisin, auır oydıñ qwşağında otırıp, aqırı bärin aqılğa jeñdirgen danalıq twlğasın aynalası birneşe minuttıñ işinde tolıqtay aşıp, körermen köñiline wyalata bildi.

Sol sekildi akter Samat Bayırovtıñ – Ämirsanası, QR halıq artisi Tilektes Meyramovtıñ – qazaq bii, QR eñbek siñirgen qayratkeri Keñes Nwrlanovtıñ – knyaz' Ivanı, akter Dastan Älimovtiñ – Na Vangi öz tabiği bolmısımen, obrazdı aşudağı şeber oyındarımen este qaldı.

Özge dramalarmen salıstırğanda bwl tuındı tiliniñ qarapayım äri körermenge jaqındığımen erekşelendi. Degenmen, solay eken dep ädebi-körkemdikti gazet publicistikasına tım jaqındatpaudıñ jäne tarihi däuirdegi qatınas qwralınıñ qanday özgeşeligi men derbes sipatı bolğandığına nazar audaru da artıqtıq etpes dep oylaymız.

Aytpasa bolmaytın bir jäyit – tarihi ataulardıñ bwrmalanuı boldı. Mısalı, Ämirsananı quğındap jürgender «qıtay» imperiyası, qıtay elşisi bolıp aytılıp jatır. Ol twsta qıtay imperiya bolu bılay twrsın özderi jäne Monğoliya, Tibetpen qosa Mänju-Çin eliniñ bodandığında bolğan.  QHR qwrılıp, jariyalanuınıñ özi 1949 jılı bolsa, ol Abılay hannıñ twsında qalay imperiya bolmaq? Ol twsta dala qazaqtarı şığıstağı körşilerin «şıñ eli», «şürşit», al, orıstar «cin» dep atağan, onısı – sol twstağı otarşı imperiya mänjuler bolatın. Keyin olar eşbir soğıssız-aq qalıñ qıtayğa siñip joğaldı. Qazirgi tañda Harbin qalası twsındağı şığısta Mançjuriya degen avtonomiyalıq aymaq qana qalğanı belgili. Tarihtıñ osınday qarapayım dünielerine avtor da, rejisser de nazar audarğanı abzal bolar edi.

Soğan qaramastan drama dittegen maqsatına jetti. Abılay hannıñ erligi men aqıl, parasatı jayında tereñ tolğap, onıñ önegeli ömirinen tağılım bolarlıq köptegen sırlardı köñilge wyalata bilgeni öner süyer qauımğa ülken olja.

Abai.kz

0 pikir