Orys patshalyghynyng qazaq dalasyna endep kirgendegi negizgi maqsaty jerge ie bolu edi. Aldymen qazaq dalasynda bekinisterin salyp alyp qorghanysta bolghan olar keyinnen bekinisten shyghar aldynda ózderining bodandyghyndaghy elderding halqyn qazaq dalasyna kóshire bastaghan bolatyn.

Qazaq túrmysynan, olardyng sharuashylyq jýrgizuinen beyhabar orystargha qazaq dalasy bos jatqan jerdey kórindi. Shúrayly jerlerge óz patshalyghyndaghy sany az últtardy atamekenderinen bosqyndyqqa úshyrata otyryp qazaq dalasyna qonystandyra bastaydy. Áuelde tek «jer sholghynshylaryn» jibere otyryp qonystandyrudy bastaghan orys patshalyghy keyinnen,1896 jyly resmy týrde Ishki ister ministrligi janynan Qonystandyru basqarmasyn (pereselencheskoe upravleniye) qúrghan. Búl basqarmanyng basty mindeti Orta Aziya men Sibir, Kavkaz, Qyrym men Reseyding Shyghys Evropalyq  shekara aumaqtaryna ózderining ishki aumaqtaryndaghy últtarmen úlystardy qonys audartu edi. Búl basqarma kenes ókimeti ornaghannan keyin de  óz júmysyn toqtatpaghan.

XIX ghasyrdyng basynda orys patshalyghynyng qazaq jerin emin erkin biyley bastaghanyna qarsylyq tanytyp Jolaman sekildi kóregen jandar әr jerlerge el qondyryp, otyryqshylyq negizdegi qonystandyrumen ainalysa bastaydy. Jolamannyng ózi Ertis boyyna ýy salyp otyryqshylyqqa beyimdele  bastaghan. Ertis ózenimen Qúrtoghan ózenderining saghasynda birneshe jerde qora – jayy bolypty. Búl jerlerdi múraghattyq qújattarda kezdesetin derekterde orys patshalyghy ýkimetining sheneunikteri «Vertovskiy ostrov», «Lekarskiy ostrov», «Plas –mayorskiy (Zabayki) ostrov», «Diyrektorskiy ostrov» dep ataghanyn biluge bolady. Búl jerdegi «ostrov» dep otyrghandary eshqandayda aral emes, jogharyda jazghanymday eki ózenning saghasy men sol ózenderding jayylma týbekteri boluy kerek. Osy jerlerding birine qonystanyp, birin shabyndyq, endi birin qoldaghy malynyng jayylym jeri retinde paydalanyp otyrghan Jolamandy búl jerlerden patsha ýkimetining shendileri yghystyra bastaydy. Múhametbek Asylbekov «Jolaman Jandarbekov – qazaq kәsipkeri» maqalasynda «OOTM MM. Qor 3, tizim 3, is 1755» múraghattyq qújatyna silteme jasay otyryp bylay jazady: «Alghashqyda Ertisting sol jaghalauy dausyz qazaqtargha tiyesili degen ýkimet endi sol jaghalaudaghy araldardyng bireui ghana Jolamangha tiyesili degendi shygharady. Qazaqtardyng maldary jyl sayyn jayylymda baghylady. Al, minis attaryn qyzmet babyna qaray qolda ústaytyn әskeriyler, qala túrghyndary men kazaktar qystamagha pishen dayyndamay túra almaydy. Eger búl shabyndyqtar Jolamangha beriletin bolsa, Semey garnizonynyng attaryna da azyq bolmay qalady. Osy jaghdaylardy saralay kele General – gubernator Veliyaminov keleshekte jýrgiziletin jer bólinisine deyin Diyrektorskiy aralyn – kazaktargha, plas – mayorskiydi – liniya batalionyna, Lekarskiydi – qala túrghyndaryna, Vertevskiydi qazaq starshyny Jandarbekovke berudi úigharady».¹

Endi osy jerlerding ornalasu oryndaryn aiqyndap kórsek. El auzyndaghy әngimelermen múraghattyq qújattardaghy keybir maghlúmattardy saralay kele «Vertovskiy ostrov» qazirgi Jolaman kentining manyndaghy su sorghysy ornalasqan jer ghoy dep boljaymyn. Sonday aq «Plas – mayorskiy» Qúrtoghan salasyndaghy qazirgi sayajaylar ornalasqan jer boluy mýmkin, «Diyrektorskiy» sol sayajaylargha aparar kópir auzynan Ertis ózenine qarayghy aumaq shyghar dep oilaymyn. «Lekarskiy» Suyqbastau kentining Shar kóshelerinen Ertiske deyingi aumaq boluy mýmkin. Búl jerlerding sol kezendegi qandayda bir kartasyn bolmasa syzba – josparyn kezdestirmegendigimnen ataularyn almastyryp aluym mýmkin ekendigin eskergeysizder. Biraq osy atalghan tórt jerde osy manay ekendigi anyq.

Shamamen 1841–1842 jyldar boluy kerek, belgisiz sebeptermen Jolamannyng orystar Vertovskiy dep ataghan  jerdegi  ýii órtenip ketedi. Janadan ýy saluyna patsha ýkimeti әrtýrli syltaular aityp qarsy әreketter jasaydy, tipten Batys – Sibir general – gubernatory P.D.Gorchakovtyng 1839 jyly halatpen (qazaq dәstýrine say shapan bolsa kerek) marapattaghanyn kóldeneng tartyp tap osy jerding Sibir Jelilik Kazak Áskerin basqaru ýshin qolayly ekendigin jeleu etedi.  Ishki ister ministrining 1846 jylghy 5 jeltoqsanyndaghy Sibir Áskerleri erejesine sәikes, әsker ornalasqan aumaqqa kimning bolsada qonystanuyna tiym salynatyndyghyn jazady. Jalpy Resey imperiyasynda 1791 jyly Ekaterina II jazghan jarlyq  boyynsha «qonystanu aumaghy» (cherta osedlosti) degen bolghan, ol jarlyq boyynsha belgili bir últ ókilderining belgili bir aimaqqa qonystanularyna shekteu qoyatyn. Biraq qazaq dalasynda ol jarlyq ashyq týrde aitylmady, tipten «10 shaqyrymdyq aumaq» (10 verstnaya polosa) 1839 jyldary kýsheytilgenimen Semey ónirinde keng qoldanylmady dep aitugha da bolady. Onyng basty sebebi Jolaman sekildi el men jerine qorghan bola bilgen qazaqtardyng batyrlyghymen sauatty  kýresining nәtiyjesi dep biluimiz kerek.

Jolaman Jandarbekúlynyng órtengen ýiining ornyna janadan ýy salugha rúqsat súrap 1843 jyly jazghan ótinishine jauap beru ýshin  1847 jyly Omby qalasyndaghy Sibir qazaqtaryn basqaru basqarmasynyng shekara basqarmasymen jazysqan qatynas jazbalarynda bylay  jazylypty.

«OBShEE UPRAVLENIYE

Sibirskimy kirgizamiy

Kanselyariya

Pogranichnogo Nachalinika

22 maya 1847 goda

№1466

G. Omsk

Pogranichnomu upravlenii Sibirskimy kirgizamiy

V sledstvie peredannago chlenom komissiy prosheniy taynym sovetnikom Norovym k Ministru Vnutrennih del, po Vysochayshiyemu povelenii, vse pod........nago prosheniya kirgizskago Starshiny Kokbektinskogo Okruga Yulamana Djandyrbekova, o dozvoleniy emu postroiti, vozle verstah.  ot g.Semipalatinska, na Vertovskom ostrove novyy dom na meste  posushestvovavshago doma, no istrablennago pojarom doma ego, Ego vysokoprevoshodiytelistvo, otnoshenie ot 25 avgusta 1843 goda №2429 trebovati zaklucheniya Zapadnoy Sibiriy.»²  dep bastalghan 4 bettik hatta týrli syltaular aita kelip  «v prosheniy Djandarbekovu otkazati, tak kak on chislitsya v sostave volostey zagranichnyh» dep jazady. Osy jerden orys patshalyghy ýkimetining әkimshilik – basqaru jýiesining osal túsyn bayqaugha bolady. Jolaman Jandarbekúly ýy salmaq bolyp tandap otyrghan jeri (Vertov) Ertisting sol jaghalauynda, Semey qalasyna qarama – qarsy ornalasqan orys patshalyghy «Zarechnaya slobodka» ataghan eldimekendegi Jolaman auyly manynda edi. Biraq Jolamannyng Kókbekti okrugy qúramyndaghy Teristanbaly bolysynyng starshinasy degen lauazymy bolghandyqtan oghan Vertov atanghan jerden ýy salugha bolmaytyn bolyp shyghady. Biraq ol jana ýy emes, órtengen ýiding ornyna salynbaqshy ýy bolatyn. Jәne QR OMM, 478 qor. 1 tizimdeme. 1 is,  33 – 34  paraqtaryndaghy «Spisok stroennym za rekoi Irtyshom okazavshiyesya po sviydetelistvu  

sdelannamu   4^go chisla dekabrya 1841 goda ...» qújatyndaghy derekterde osy uaqytta Jolaman Jandarbekúlynyng qora – qopsysymen 5 ýii, 1 as pisiretin ýii, 1 mektebi (medirese), 1 dýkeni bolghany jazylady. Osydan keyin «zagranichnyi» bolystyqtyng adamy búryn «shekara aumaghy» jerine ózgede ýilerin qalay salghan, degen oigha qalarymyz anyq. Jolaman auylynyn, jalpy «Zarechnaya slobodkanyn» ornalasqan jerining әkimshilik – basqaru jýiesi boyynsha kimge baghynyshty bolghany týsiniksiz. Topograf Kokoulinning 1839 jylghy syzbasynda búl jerler әskery – kazaktar jeri dep kórsetilse, 1854 jyly Semey oblysy qúrylghan kezde Kóken bolysynyng jeri dep jazylghan. Sondyqtan bolar «Pamyatnaya knijka Semipalatinskoy oblasty na 1898 g.» shygharylymynda Jolaman auyly Kóken bolysynda dep kórsetiledi. Semey syrtqy duany qúrylghanda jasalghan karta boyynsha Kóken bolysynyng jeri Kóken tauynan Ertiske deyingi aumaqta bolyp soltýstik – batysynda Semeytau, ontýstik – shyghysynda Delbegetey (búrynghy Teristanbaly) jәne Ayghyrjal bolystyqtarymen irgeles kórsetiledi.

Orys patshasynyng jarlyghy boyynsha Sibir orys – kazaktaryna dalalyq alqaptaghy jerlerden orta eseppen alghanda 30 «desyatina»  jer telimderi tegin beriletin bolghan, al Sibir kazak әskerining ofiyserlerine jer әldeqayda kóp mólsherde berilgen. Olargha búl jerler «mәngilik menshikke» beriledi delingen. Ózen jaghalaularymen qúnarly jerlerdi tandap alghan olar keyinnen búl jerlerdi qazaqtarmen bosyp kelgen orystargha jalgha berip otyrghan. Onday jaghdaylardyng Ertis boyyndaghy Semeyge jaqyn Temirqash (Jelezinsk), Jetijar, Qyzylaghash (Kanonerka), Qarakemer, Tynym ormany  men Belaghash dalasynda, Jalqaraghay (Novo-shuliba), Qaraózek (Remki) manynda bolyp jatqanyn kórgen Jolamannyng ózi qonystanghan aumaqta qazaqtargha atameken jerining jalgha beriluine qarsylyq kýresin jýrgizgeni anyq. Sol kýresining dәleli jogharyda jazylghan «Vertovtaghy» ýiining qúrylysy jayly oqigha. Orys sheneunikterining «v prosheniy Djandarbekovu otkazati, tak kak on chislitsya v sostave volostey zagranichnyh» dep jazghan hattary  «G.predsedatelistvuishiy v sovete glavnago upravleniya zapadnoy sibiri, predlojeniyem , ot 17eiy maya za №944  .... ...  ot g.Pogranichnago Nachalinika, prosit v ispolnenii skazannago otnosheniya Deystviytelinago Taynago Sovetnika Liva Alekseevicha, ponastoyashemu predsmotru, sdelati nadlejashee rasporyajeniye.

Uvedomila ob etom Pogranichnoe upravlenie ya predlagai v ispolnenii skazannago otnosheniya Deystviytelinago taynago Sovetnika Liva Alekseevicha  ponastoyashemu .... sdelati so storony svoey nadlejashee rasporyajeniye.

Za otsutstviyem v doljnosty Pogranichnago nachalinika

Podpolkovnik Spridonov Za Sekretarya Fedorovskiy»³ dep ayaqtalghanymen búl iske nýkte qoyylmaghan. Semey sheneunikterining qanday jauap jazghany belgisiz. Ol jauaptary Omby múraghattaryndaghy qújattarda boluy mýmkin dep oilaymyn. Qalay bolghandada jergilikti biylikting qandayda bir qatynas qaghazyn jibergeni anyq. Óitkeni osy jyldyng 9 shilde  kýni jazylghan Jolaman ýiining qúrylysy jónindegi taghy da bir hat keledi. 

«OBShEE UPRAVLENIYE

Sibirskimy kirgizamiy

Kanselyariya

Pogranichnogo Nachalinika

9 iilya 1847 goda

№1827

G. Omsk

Pogranichnomu upravlenii Sibirskimy kirgizamiy

Po vstupivshey k g.Ministru Gosudarstvennym imushestv prosiby kirgizskago starshiny Kokbektinskago Okruga Djulamana Djandyrbekova, ob ostavleniy v ego s rodovichamy polizovaniy Vertovskago Ostrova, nahodyashegosya protiv goroda Semipalatinska, y soobshennoy g. Genaral-Gubernatoru Zapadnoy-Sibiri, trebovano bylo Ego siyatelistvom  nadlejashee zakluchenie ot Voyskovoy Kanselyariy Sibirskago  Liyneynago Kazachiego Voyska.

Ego siyatelistvo usmotrivaya iz poluchennago im doneseniya Voyskovoy Kanselyariy chto ona ne mojet soglasitsya na ustupku pomyanutomu starshiyne Djandyrbekovu Vertovskago Ostrova, po nadobnosty onago kazachiim jiytelyam goroda Semipalatinska, y iymeya pritom v vidu, chto po polojenii o Sibirskom Liyneynom Voysk, Vysochayshie utverjdennomu v 5y deni dekabrya 1846 g., vse zemly po kordonnoy liniy iymeiyshiya postupait v neposredstvennoe vladenie voyskovago nachalinika, ego siyatelistvo predpisal skazannoy kanselyariy postupiti v otnosheniy Djandyrbekova  y podvedomstvennym emu kirgizov po tochnoy sim 7& oboznachennago polojeniya, mnenie ot 28  iinya №1336 preprovojdaya podlinnoe pisimo o

nagrajdeniy starshiny Djandyrbekova v 1839 godu sukonnom halatom, predlojenie o tom emu obiyaviti.

O chem izvestim pogranichnoe Upravlenie predlagai predpisati Kokbektinskomu Okrujnomu prikazu o vysheizlojennom obiyaviti starshiyne Djandyrbekovu s vydacheiy emu prilagaemago u sego pisima za podpisom Knyazya Petra Dmitriyevicha, o nagrajdeniy ego halatom v 1839 godu.

Za otsutstviyem v doljnosty Pogranichnago nachalinika,

podpolkovniyk       Spiridonov

Za Sekretarya        Fedorovskiy»⁴

Ortalyq Memelekettik múraghatynda osy hattan keyin 14 shilde kýni jazylghan taghy bir hat saqtalypty. Negizgi mәtini jogharydaghy eki hattaghy sózderdi qaytalau bolghanymen sonynda «Prikazali. Soglasno nastoyashemu predlojenii G.Isprav: Dolojeno Pogranichnago nachalinika dati znati Kokbektinskomu Okrujnomu Prikazu, so preprovojdeniyem nastoyashago pisima o nagrajdeniy Starshiny Djandyrbekova v 1839 godu sukonnym halatom, dlya obiyavlyaetsya emu voly Ego Siyatelistvo knyazya Petra Dmitriyevicha s podpisiu y zatem nastoyashee pisimo, poveleno prisoediniti k prejney perepiske po semu predmetu. Podlinnyy jurnale podpisalisi g.p. chlenov iskrennago sekretarya.

Verno uprav.stolom (qoly)

Ispolneno iilya 17 dnya 1847 goda»⁵  dep jazylghanynan úqqanym Semeydegi patsha ýkimetining sheneunikteri Jolaman ýy salmaq jerding Kóken bolysyna, yaghny uaq ruynyng jeri bolghandyqtan Kókbekti duany arqyly «rulastaryndy niyetinen qaytaryndar» degendey әreket jasaghan au dep topshylaymyn. Jogharyda Jolaman auylynyn, «Zarechnaya slobodkanyn» ornalasqan jerining әkimshilik – basqaru jýiesi boyynsha kimge baghynyshty bolghany týsiniksiz dep jazuymnyng bir sebebi osy edi.

«Sibir qazaqtary turaly jarghy» boyynsha  bolystyqtardy qúru kezinde qazaq dalasynda ghasyrlar boyy qalyptasqan rulyq – taypalyq negizde qauymdasu qaghidaty qasaqana búzylyp bir rudyng jeri halqymen basqa bir

rudyng bolystyghynyng basqaruyna berilgen bolatyn. Osy tәsilmen qazaqtardy baghyndyru onay bolady, degen oilary keybir jaghdayda ondy nәtiyje bermegenin osy oqighadanda kóruge bolady. Múnday jaghdaylar kóptep oryn alghandyqtan bolar  orys  zertteushileri qazaq shejiresi men rular tarihyn jaza bastaydy.

Sol kezdegi bolys Bekmurzin arqyly Jolamangha jogharghy basshylyqtyng sheshimi jetkizilgendigi jayly jazylghan qújat bizding qolymyzgha jetip otyr.

«V Pogranichnoe Upravlenie Sibirskimy Kirgizamiy

 Kokbektinskago Okrujnago

Prikaza  Raport

Okrujnyy prikaz v ispolnenie Ukaza ot 20 maya sego goda za №3132 o obiyavleniy Starshiyne Djandyrbekovu voly vysshago Nachalistva zakluchaysheysya v nedozvoleniy postroyky doma na ostrove Vertovskom, otobrav cherez Volostnago Upraviytelya Bekmurzina, ot Djandyrbekova v slyshaniy Ukaza podpisku iymeeti chesti takovuiy v podlinniyke predstaviti v  Pogranichnoe Upravlenie Sibirskimy Kirgizamiy.

Za Zasedatelya Krasuliskiy

№6597

30 oktyabrya 1847 g.

Kokbekty

---

S predstavleniyem podpiskiy

Otobrannyy ot Starshiny

Djandyrbekova, v slyshaniiy

Ukaza №3132.  Za Sekretarya   Korzunov»⁶

Mine, Jolamannyng bir ýiining tarihy osylay órbiydi. Biraq, búl jerde basty nazar audaratyn nәrse Jolamannyng jeke basyna ýy salu ghana emes, Ertis boyyndaghy, qala manyndaghy shúrayly jerge qazaqtardy yghystyryp orys – kazaktarynyng qonystanuyna qarsy әreket, kýresi dep biluimiz kerek. Osy jerde «patsha ýkimetining Jolamangha shamasy kelmegen be, bir mekeme bir mekemege hat jaza otyryp oghan 1839 jyly,yaghny 8 jylday búryn syigha bergen «sukonnyy halattaryn» nesine aita bergen» degen súraq tuyndauy da mýmkin. Búl kezeng Kenesary bastaghan últ – azattyq kýresinen әbden qajyghan, 30 jylgha juyq uaqyt Abylay úrpaghymen ashyq aiqasyp óz qalaulary boyynsha ong nәtiyjege jete almay otyrghan orys patshalyghyna endi Jolamannyng eldi kóterip ózderine ashyq týrde qarsy shyghuy óte qauipti edi. Qasym súltannyng patsha ýkimetine ózderi shygharghan  «Sibir qazaqtary turaly jarghysyn» ózderi oryndamay otyrghandyghyn jazghan hatyna  1824 jyldary Batys Sibir gubernatory Kapsevichtyng , Siz patsha ýkimetinen eshqanday syi, marapat almaghansyz sondyqtan sizding hatynyz nazargha alynbaydy, degen maghynada jazghan haty Sarjan men Kenesary kóterilisining bastauy bolghan edi. Qazir keybir tarihy derekterdi tizbeleushilerding «Kenesary kóterilisi últ – azattyq qozghalysy emes, jeke bastyng mýddesi» dep shatasyp jýruide sondyqtan. Adam balasy әueli óz ýiine, sosyn auylyna, sodan song atamekenine qorghan bolmaushy ma edi.

Orys patshalyghynyng «prosiby kirgizskago starshiny Kokbektinskago Okruga Djulamana Djandyrbekova, ob ostavleniy v ego s rodovichamy polizovaniy Vertovskago Ostrova, nahodyashegosya protiv goroda Semipalatinska» degen isti asa saqtyqpen, mәimónkege sala otyryp jýrgizuleri sondyqtan. Áytpese sol uaqytta Batys Sibir orys – kazak әskerining 1825, 1827, 1830, 1831 jyldary Qarqaraly, Kókshetau manynda tútas bir qazaq auyldaryn qynaday qyryp, tiri jan qaldyrmay óltirip, auyldan týk qaldyrmay órtep ketkenderin Jolaman auylyna da qoldanar  edi.

Jolaman auyly men Tinibay, Taraqty jataqtarynyng әkimshilik – basqaru jýiesin naqtylay almay otyrghan Batys Sibir gubernatory men әskery gubernatorynyng sol uaqytta qazaqtyng bas kóterer adamdaryna qarsy sóz aitugha qauqarlary joq bolatyn. Qazaq dalasynda ghasyrlar boyy jalghasyp kele jatqan jer dauynyng ózin daulaskerlerge duan ashyp berumen sheship otyrypty. Ol jayly avtory N.K. dep kórsetilgen (Nikolay Konshin boluy kerek) «Chto mogut dati Semipalatinskie arhivy dlya kraevedeniye» degen maqalada  «Zemelinye spory pobudily v 1829g., odnogo iz samih vliyatelinyh Naymanskih sultanov Sivankula Hanhojina prositi «prislati zemlemera dlya razmejevaniya zemeli y predostaviti onye y vechnoe potomstvennoe vladeniye». V 1830 g., Sadyr – Naymansy, izyavlyaya jelanie ob otkrytiy okruga, prosily «predostaviti nam nashy mesta, kotorymy zavladely kiyreysy» y dr. Priymerov mojno priyvesty gorazo bolishe.

Krome po zemelinyh sporov prinyatii russkogo poddanstva sposobstvovaly eshe sultanskie raspry iz za vlasty v raznyh volostyah. V osobennosty silina y prodoljiytelina byla boriba v naymanskih volostyah dvuh vliyatelinyh sultanov Sivankula Hanhojina y Sarta Djochina. Vse podrobnosty etoy boriby, zakonchivsheysya otkrytiyem Ayaguzskogo, a potom Kokpektinskogo okrugov, v polne izobrajeny v arhivnyh delah, prichem dany interesnye harakteristiky ne toliko mnogih sultanov, no y rodovyh grup y pr.»⁷  dep jazady.

Qazaqtardy qúnarly da shúrayly jerlerden yghystyra otyryp qarashekpendi bosqyndardy patsha ýkimetining qonystandyra bastaghanyna qarsylyq әreketin Jolaman tek Semey qalasy tónireginde ghana jýrgizbegen. Teristanbaly bolystyghydaghy  (keyinnen Delbegetey bolystyghy)  ózining jerlerine orys bosqyndary týbegeyli qonystanyp alghan Belaghash dalasyndaghy Aqqúm bolysynda túratyn tuystaryn 1865 jyldary kóshirip әkelip qonystandyrady. Ol jayynda Álihan Bókeyhan Sherbina ekspedisiyasy júmysy kezindegi zertteuler esebinde «Teristanbaly ruy. Býginde toptyng barlyq jeri-egistik, kýzeu, men kókteu Karpov kentine (Úzynjal S.B.) qarasty. Sonda da búrynghy jerlerin aqy tóleu arqyly paydalanyp otyr. Búrynghy qystaularyna da qonystanyp otyr, biraq 5 sәuirde jaylaugha kóship 1 qazangha deyin kóship kelmeuge mindettelip, kelisilgen. Kelisim jyl sayyn jasalady; búryn jylyna 30 som tólese, qazir jylyna 40 som tólep otyr; búl soma әrqaysysyna maldyng sanyna qaray bólinedi.

Búl aimaqqa qonystanghandaryna 35 jyl bolghan; múnda qazir rulastary mekendeytin Aqqúm bolysynan kelgen; ol jerden qonys audarularyna «jerding tarlyghy» sebep bolghan».  Búl jer  Jolamannyng búrynghy jaylauy eken, ol Ertis boyyna qonys audarghanda óz jerin rulastaryna berip ketken kórinedi».⁸  Búl jerde taghy da Jolaman Ertis boyyna, Semey manyna 1865 jyldary qonys audarghan ba, degen súraq tuyndauy mýmkin. Joq, Jolaman 1820 jyldary Jolaman auylynyng negizi bolghan Ertis boyyna alghash qonystanghanymen Delbegetey jerinde de malyn ústap otyrghan.

Búl maqalada Jolaman Jandarbekúlynyng bir ýiining tarihyn mysalgha ala otyryp onyng qazaq dalasynyng әr qadam jerine qalay qorghan bolghanyn bayandadym.

Derekkózder:

1) M.Q.Asylbekov «Han Qisyq». Semey. 2020. 167 b.

2) QR OMM 374 qor, 1 tizimdeme, 5122 is, 1-2 paraqtar qayyrmalarymen

3) QR OMM 374 qor, 1 tizimdeme, 5122 is, 2 paraqtyng qayyrmasy

4) QR OMM 374 qor, 1 tizimdeme, 5122 is, 5 paraq qayyrmasymen, 6 paraq.

5) QR OMM 374 qor, 1 tizimdeme, 5122 is, 7-8 paraqtar qayyrmalarymen.

6) QR OMM 374 qor, 1 tizimdeme, 5122 is, 9 paraq.

7) «Zapisky Semipalatinskogo otdela gosudarstvennogo russkogo geograficheskogo obshestva»  vypusk  XVI. Semipalatinsk, 1927g. 114 b.

8)   Álihan Bókeyhan  ShYGhARMALARY,     «ekspedisiya materialdary»,

Astana, 2018,   8 tom,  90 b.

Serikbek Bolatbekúly

Abai.kz