NEMESE QAZAQ BASPASÓZI QARA JAMYLUY MÝMKIN...

Qazaq baspasózining býgingidey mýshkil hali jayynda búryn da talay mәrte qalam terbegen edim. Al endi juyrda ózim kuә bolghan tómendegidey jaghdaydy kórgende shyndyqty aityp, shyryldamasqa amalym qalmady.

​Men qazaq baspasózining janashyrlarynyng birimin. Jyl sayyn barlyq respublikalyq gazet-jornaldargha ózim jazylugha jәne әriptesterimdi jazdyrugha tyrysyp jýrdim. Sóitip, biyl da jyldaghyday baspasózge jazylu nauqanyna belsene kirisken edim. Ókinishgke oray, birden mandayym tasqa soghyldy. Olay deytinim, birge qyzmet isteytin әriptesterim men jaqyn aralasatyn azamattardyng ishinde birde bireui gazet-jornaldargha jazylugha yqylas bildirmedi. Aytatyn sózderi: «Gazet degen ótken kýnning qaldyghy ghoy. Kerek nәrseni internetten-aq oqyp alamyz...».

​Mynanday jaghdaymen betpe-bet kelgende namystan órtenip kete jazdadym. «Bizding últtyq ruhymyz ben namysymyz qayda ketken? IYdeologiyamyz nege aqsap jatyr?» degen súraqtar sanamdy jaulap aldy. Sodan keyin әlgi әriptesterimning namysyna tiyetin biraz auyr sózder aitugha tura keldi.

​-Ózdering jazylmasandar da, gazet-jornal oqyghysy keletin ata-analaryna, tughan-tuystaryna nemese basqa da jaqyn-júraghattaryna baspasózge jazylugha kómektespeysinder me?,- dep búiyra sóiledim.

Osy әngimeden keyin biraz tonnyng beti jibip, seng qozghaldy. Sóitip baspasózge jazylatyn birtalay qomaqty qarajat ta jinaldy әiteuir. Sonyng nәtiyjesinde 30 dana «Egemen Qazaqstan», 30 dana Jetisu oblystyq «Jetisu», 50 dana Panfilov audandyq «Jarkent óniri», 15 dana «Vestnik Jetysu», 12 dana «Zan», 20 dana «Qazaq әdebiyeti» gazetterine jazdyrdyq. Osy orayda gazet-jornalgha tegin jazdyryp bereyik dep túrghanda «Kerek emes» dep at-tonyn ala qashqandardy kórgende jaghamdy ústadym. Mine, osyndan-aq bizding ruhany kenistigimizding qalay tarylyp bara jatqanyn angharu qiyn emes shyghar...IYdeologiya qayda?

Mine, bizding búl sózimizde birde-bir jalghandyq joq. Jogharyda aityp ótken problemalargha gazet basshylarynyng ózderi de kuә. Sebebi, baspasózge jazylu mәseleleri boyynsha bas redaktorlardyng ózderimen tikeley baylanysta boldym. Bizding әreketimizdi qoldaghan gazet basshylary telefon shalyp, alghystaryn jaudyrdy. Osy orayda «Aqiqatyn aitpasa, sózding atasy óledi» degen emes pe. Egerde búl ýrdis jyldan-jylgha osylay jalghasa beretin bolsa, onda qazaq baspasózining bolashaghynan ýmit ýze bereyik. Sebebi, bizder gazet-jornal oqityn jәne qazaq baspasózine jany ashityn úrpaqtyng songhy ókilderi siyaqtymyz. Óitkeni, keyingi jastardyng boyynan ruhaniyatqa (onyng ishinde qazaq basapasózine) degen janashyrlyqty kórip jýrgen joqpyn.

Oydy oy qozghaydy emes pe. Óz basym úighyr aghayyndar kóp túratyn Panfilov audanynda qyzmet jasaytyn bolghandyqtan, atalmysh últ ókilderimen jii aralasyp túramyn. Kez-kelgen úighyrdyng ýiinen «Úighyr avazi» gazetin kóresin. Sonda biz úighyr aghayyndar qúrly bolmaghanymyz ba? Atalmysh gazetting taralymy bizding keybir respublikalyq qazaq gazetterin on orap ótedi. Jәne de ol gazetke jazyl dep eshkim ýgittemeydi. Barlyghy da óz erikterimen, ózderining patriottyghymen jazylady. Sondyqtan da qazaq baspasózine qazaqtyng jany ashymasa, ruhymyz ben ruhaniyatymyz shangha kómilip, shashalyp qalmay ma?

IYә, zaman ne bolyp barady? Osydan 20-30 jyl búryn demalys parkteri men gýlzarlarda gazet oqyp otyrghan ziyaly qauym ókilderin jii kóretin edik. Endi olardyng ornyna telefon men planshet shúqyp otyrghan balalardy nemese bir shólmek syrasyn soraptap otyrghan jastardy kóretin boldyq. Ásirese, balasynyng qolyndaghy telefonyn tartyp alghany ýshin ata-anasyn balaghattyp, qol kótergen úrpaq ókilderining kóbeyip kele jatqany oilandyratyn jaghday. Úly aqynymyz Múhtar Shahanov aghamyzdyng jazghanynday, 21 ghasyrda kompiuter basty qazaqtar kóbeyip barady. Ókinishke oray, kóbisining oilary jýirik bolghanmen, jýrekterinde jylu joq. Mine, bar gәp osynda...

Qoryta aitqanda, terennen oilap qarasan, bir gazetting bir jyldyq jazylu qúny bir shólmek araqtyng nemese bir blok temekining qúnynan artyq emes eken. Sonda bizderding úlyq pen shúlyqtyng qasiyetin ajyrata almay jýrgenimiz qalay? Biz qayda baramyz? Búl nening belgisi eken? Qalay degenmen de, oilan, Qazaq!

Beken Núrahmetov

Abai.kz