Beysenbi, 5 Nauryz 2026
Biylik 2879 0 pikir 5 Nauryz, 2026 saghat 18:06

Jana Konstitusiya: Ózgeristerding ózegi – ghylym, bilim jәne innovasiya!

Curet: avtordyng jeke múraghatynan alyndy

Býgingi tanda elimiz damudyng mýldem jana kezenine qadam basyp otyr. Búl ózgeristerding ózegi – Ata Zang dengeyinde bekitiletin ghylym, bilim jәne innovasiya basymdyqtary.

Jana Konstitusiya jobasynda búl salalar jay ghana әleumettik mindetteme emes, memleketting strategiyalyq tiregi retinde aiqyndalghan. Preambulada ghylym men bilimning últtyq qúndylyqtar qataryna qosyluy – elimizding tabighy resurstargha emes, adamy kapitalgha iyek artatyn ziyatkerlik memleketke ainaluynyng aiqyn belgisi.

Konstitusiyanyng 23-baby ghylymy jәne tehnikalyq shygharmashylyq erkindigine kepildik bere otyryp, akademiyalyq erkindikting qúqyqtyq negizin qalaydy. Búl ghylymdy qarjylandyrudy kezen-kezenimen arttyrugha, úzaq merzimdi zertteu baghdarlamalaryn qalyptastyrugha jәne ghylymy shyghystardy budjettik qysqartulardan qorghaugha zandyq kepil beredi. Endi ghalymdar men zertteushiler óz jobalaryn 5-10 jylgha deyin senimdi josparlay alatyn boljamdy ortagha ie bolady.

Bilim beru jýiesi de Konstitusiyalyq kepildikpen nyghaytyla týspek. 33-bap azamattardyng tegin orta bilim aluyn jәne konkurstyq negizde joghary bilimge qol jetkizuin bekitedi. Songhy jyldary bilim salasyna investisiyanyng bes ese ósui arqasynda 89 jana mektep salynyp, myndaghan zamanauy STEM-kabiynetteri jabdyqtaldy. Kolledjderding 25%-y dualidi oqytugha kóship, bilim men naqty ekonomika arasyndaghy altyn kópir ornatyldy. Bakalavriat granttarynyng 1,5 esege, stiypendiyalardyng eki esege ósui – jastardyng ghylymy mansapqa degen yntasyn oyatty.

Býginde elimizde 23 myngha juyq ghylym adamy enbek etip jýr. Memleket ghalymdardyng әleumettik jaghdayyn jaqsartudy basty oryngha qoydy: jalaqy eki ese ósip, jas mamandargha pәter kiltteri tabystaluda. Osynday jýieli qoldaudyng arqasynda ghylymdaghy jastardyng ýlesi 46%-gha jetti. Ziyatkerlik menshikting qorghaluy (23.4-bap) ghylymdy praktikalyq arnagha búryp, ghylymy jobalardyng 27%-yn kommersiyalandyrugha mýmkindik berdi.Búl – ghylymnyng ekonomikagha qosqan naqty 118,4 mlrd tengelik ýlesi.

Qoryta aitqanda, jana Konstitusiya mektep tabaldyryghynan bastap, zertteu ortalyqtary men joghary tehnologiyalyq bizneske deyingi birtútas «bilim vertikalin» qúruda. Búl – Qazaqstannyng әlemdik bәsekede oza shauyp, ornyqty ghylymy orta tapty qalyptastyruyna berilgen mýmkindik.

Nurhat Orash
Abai.kz
0 pikir