1985 jyldyng nauryzynda Konstantin Chernenkonyng ómirden ótuimen birge tútas bir dәuir kelmeske ketti. Biraq búl Bas hatshynyng Úly Jenisting 40 jyldyghyna oray Stalindi tolyqtay aqtaudy josparlaghanyn biri bilse, biri bilmeydi. Eger taghdyrdyng jazuy basqasha bolghanda, KSRO tarihy mýldem basqa arnagha búryluy mýmkin edi.

Býginde úmytylyp bara jatqan Chernenkonyng esimi Los-Andjeles Olimpiadasyna boykot jariyalaghany men «Bilim kýnin» engizgeni ýshin ghana eske alynady.

Alayda, biylikte bolghan on ýsh ay ishinde búl basshy el taghdyryn týbegeyli ózgertetin betbúrystardy josparlaghan bolatyn.

Jaryq kórmegen qújattar

Konstantin Ustinovich ózining basty missiyasy — «tarihy әdildikti ornatu» dep bildi. Onyng payymdauynsha, Hrushevting Stalindi synauy kenestik qoghamnyng birligin shayqaltqan qasiretti qatelik boldy. Chernenko stalindik prinsipterge qayta oralmay, KSRO ózining iydeologiyalyq ózeginen aiyrylady dep eseptedi.

1985 jyldyng mamyryna qaray Ortalyq Komiytette «1950 jyldardyng ekinshi jartysy men 1960 jyldardyng basynda IY.V. Stalin men onyng jaqyn seriktesterining qyzmetin baghalauda oryn alghan subektivti kózqaras pen asyra silteushilikti týzetu turaly» qauly dayyndalyp jatqan edi.

Chernenko ózi «batpaq» dep ataghan hrushevtik «jylymyq» kezenining barlyq jetistikterin bir-aq sәtte joqqa shygharghysy keldi.

Sonymen qatar, Bas hatshynyng kensesinde Volgogradqa ózining tarihy Stalingrad atauyn qaytaru turaly qol qoyylghan qújattar jatty. Búl oqigha 1985 jylghy 9 mamyrda, Jenisting 40 jyldyghynda jariyalanuy tiyis edi. Chernenko búl simvolikalyq qadam kenes tarihyn auqymdy qayta qaraudyng bastauy bolady dep sendi.

«Eski gvardiyanyn» oraluy

Chernenko tek qaghaz jýzindegi reformalarmen shektelgen joq. Ol ózine berilgen qysqa uaqyt ishinde batyl әreket etti. Ol Hrushev túsynda tarihtan syzylyp tastalghan túlghalardy partiya qataryna qayta qosudy jón dep tapty.

1984 jyly 6 shildede simvolikalyq oqigha boldy: Chernenko Stalinning jaqyn seriktesi Vyacheslav Molotovqa óz qolymen partiya biyletin tabystady.

Toqsannan asqan qariya Bas hatshynyng qolynan qyzyl kitapshany kózine jas alyp túryp qabyldady. Chernenko ýshin búl tarihy әdildikting saltanat qúruy edi.

Molotovtan keyin partiya qataryna Lazari Kaganovich pen Georgiy Malenkovty qaytaru josparlanghan bolatyn. Chernenko búl adamdardyng sayasy sahnagha oraluy qoghamgha «baghyttyng ózgergeni» turaly naqty belgi beredi dep eseptedi.

Qyrymdaghy oqigha

1983 jyldyng jazynda, әli biylikke kelmey túrghan kezinde Chernenko otbasymen Qyrymda demalyp jatqan edi. Kenetten oghan sol kezdegi Ishki ister ministri әri Andropovtyng adamy Vitaliy Fedorchuktan «syilyq» — ystalghan balyq keledi. Osy balyqtan dәm tatqannan keyin Konstantin Ustinovich qatty ulanyp, tósek tartyp jatyp qalady.

Búl jaghdaydyng ózi birtýrli..

Balyqtan otbasy mýsheleri men qyzmetshiler de auyz tiygen, biraq tek Chernenko ghana auyr zardap shekti. Kýzet nege ekeni belgisiz, sәlemdemeni teksermegen. Sodan bastap Konstantin Ustinovich júmysyn jalghastyrghanymen, densaulyghyn eshqashan tolyq qalpyna keltire almady.

Kislovodsk túzaghy

1984 jyldyng kýzinde, Bas hatshy bolyp túrghan kezinde Chernenko taghy bir «taghdyr syiyna» tap boldy. Densaulyq saqtau ministrligining basshysy Evgeniy Chazov Gorbachevpen kelise otyryp, Bas hatshyny Kislovodskke emdeluge barugha kóndiredi.

Múnda zúlymdyqqa toly esep jatqan edi.

Chazov Chernenkonyng ókpe emfiyzemasymen auyratynyn jaqsy bildi. Múnday diagnozben taudyng auasy óte qauipti. Biraq Chazov talap etti, Gorbachev qoldady. Chernenko múny «soratnikterinin» ózine degen qamqorlyghy dep týsindi.

Nәtiyjesi qayghyly boldy. Kislovodskiden ony jedel týrde zembilmen alyp ketti. Osy «emnen» keyin ol nebәri birneshe ay ghana ómir sýrdi. Stalindi aqtau, qalany Stalingrad dep ózgertu turaly barlyq dayyn qújattar qaghaz jýzinde qalyp qoydy.

Chernenko KSRO-gha stalindik dәuirding tekserilgen prinsipteri — josparly tәrtip pen iydeologiyalyq naqtylyq qajet dep sendi. Onyng pikirinshe, dәl osy negizderding Hrushev pen Brejnev túsynda shayyluy eldi әlsiretken.

1985 jyly nauryzda Gorbachev biylikke kelgende, onyng alghashqy tapsyrmalarynyng biri Chernenkonyng ýstinen kompromat jinau boldy.

Oghan destalinizasiya kursyn jalghastyru ýshin negiz kerek edi. Alayda, eshqanday material tabylmady — Chernenko adal basshy bolyp shyqty.

Konstantin Ustinovich nebәri bir jyl jiyrma bes kýn ghana biylikte boldy. Tarihty ózgertu ýshin búl uaqyt jetkiliksiz edi.

Gorbachevtik «qayta qúru» tek uaqytsha keshiktirildi, biraq toqtatylmady. Sonymen birge kenes halqynyng úrpaqtar boyy kýresip kelgen "qúndylyqtarynyn" kýireui de bastaldy.

Abai.kz