1985 جىلدىڭ ناۋرىزىندا كونستانتين چەرنەنكونىڭ ومىردەن وتۋىمەن بىرگە تۇتاس ءبىر ءداۋىر كەلمەسكە كەتتى. بىراق بۇل باس حاتشىنىڭ ۇلى جەڭىستىڭ 40 جىلدىعىنا وراي ءستاليندى تولىقتاي اقتاۋدى جوسپارلاعانىن ءبىرى بىلسە، ءبىرى بىلمەيدى. ەگەر تاعدىردىڭ جازۋى باسقاشا بولعاندا، كسرو تاريحى مۇلدەم باسقا ارناعا بۇرىلۋى مۇمكىن ەدى.

بۇگىندە ۇمىتىلىپ بارا جاتقان چەرنەنكونىڭ ەسىمى لوس-اندجەلەس وليمپياداسىنا بويكوت جاريالاعانى مەن «ءبىلىم كۇنىن» ەنگىزگەنى ءۇشىن عانا ەسكە الىنادى.

الايدا، بيلىكتە بولعان ون ءۇش اي ىشىندە بۇل باسشى ەل تاعدىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىن بەتبۇرىستاردى جوسپارلاعان بولاتىن.

جارىق كورمەگەن قۇجاتتار

كونستانتين ۋستينوۆيچ ءوزىنىڭ باستى ميسسياسى — «تاريحي ادىلدىكتى ورناتۋ» دەپ ءبىلدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا، حرۋششەۆتىڭ ءستاليندى سىناۋى كەڭەستىك قوعامنىڭ بىرلىگىن شايقالتقان قاسىرەتتى قاتەلىك بولدى. چەرنەنكو ستاليندىك پرينتسيپتەرگە قايتا ورالماي، كسرو ءوزىنىڭ يدەولوگيالىق وزەگىنەن ايىرىلادى دەپ ەسەپتەدى.

1985 جىلدىڭ مامىرىنا قاراي ورتالىق كوميتەتتە «1950 جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن 1960 جىلداردىڭ باسىندا ي.ۆ. ستالين مەن ونىڭ جاقىن سەرىكتەستەرىنىڭ قىزمەتىن باعالاۋدا ورىن العان سۋبەكتيۆتى كوزقاراس پەن اسىرا سىلتەۋشىلىكتى تۇزەتۋ تۋرالى» قاۋلى دايىندالىپ جاتقان ەدى.

چەرنەنكو ءوزى «باتپاق» دەپ اتاعان حرۋششەۆتىك «جىلىمىق» كەزەڭىنىڭ بارلىق جەتىستىكتەرىن ءبىر-اق ساتتە جوققا شىعارعىسى كەلدى.

سونىمەن قاتار، باس حاتشىنىڭ كەڭسەسىندە ۆولگوگرادقا ءوزىنىڭ تاريحي ستالينگراد اتاۋىن قايتارۋ تۋرالى قول قويىلعان قۇجاتتار جاتتى. بۇل وقيعا 1985 جىلعى 9 مامىردا، جەڭىستىڭ 40 جىلدىعىندا جاريالانۋى ءتيىس ەدى. چەرنەنكو بۇل سيمۆوليكالىق قادام كەڭەس تاريحىن اۋقىمدى قايتا قاراۋدىڭ باستاۋى بولادى دەپ سەندى.

«ەسكى گۆارديانىڭ» ورالۋى

چەرنەنكو تەك قاعاز جۇزىندەگى رەفورمالارمەن شەكتەلگەن جوق. ول وزىنە بەرىلگەن قىسقا ۋاقىت ىشىندە باتىل ارەكەت ەتتى. ول حرۋششەۆ تۇسىندا تاريحتان سىزىلىپ تاستالعان تۇلعالاردى پارتيا قاتارىنا قايتا قوسۋدى ءجون دەپ تاپتى.

1984 جىلى 6 شىلدەدە سيمۆوليكالىق وقيعا بولدى: چەرنەنكو ءستاليننىڭ جاقىن سەرىكتەسى ۆياچەسلاۆ مولوتوۆقا ءوز قولىمەن پارتيا بيلەتىن تابىستادى.

توقساننان اسقان قاريا باس حاتشىنىڭ قولىنان قىزىل كىتاپشانى كوزىنە جاس الىپ تۇرىپ قابىلدادى. چەرنەنكو ءۇشىن بۇل تاريحي ادىلدىكتىڭ سالتانات قۇرۋى ەدى.

مولوتوۆتان كەيىن پارتيا قاتارىنا لازار كاگانوۆيچ پەن گەورگي مالەنكوۆتى قايتارۋ جوسپارلانعان بولاتىن. چەرنەنكو بۇل ادامداردىڭ ساياسي ساحناعا ورالۋى قوعامعا «باعىتتىڭ وزگەرگەنى» تۋرالى ناقتى بەلگى بەرەدى دەپ ەسەپتەدى.

قىرىمداعى وقيعا

1983 جىلدىڭ جازىندا، ءالى بيلىككە كەلمەي تۇرعان كەزىندە چەرنەنكو وتباسىمەن قىرىمدا دەمالىپ جاتقان ەدى. كەنەتتەن وعان سول كەزدەگى ىشكى ىستەر ءمينيسترى ءارى اندروپوۆتىڭ ادامى ۆيتالي فەدورچۋكتان «سىيلىق» — ىستالعان بالىق كەلەدى. وسى بالىقتان ءدام تاتقاننان كەيىن كونستانتين ۋستينوۆيچ قاتتى ۋلانىپ، توسەك تارتىپ جاتىپ قالادى.

بۇل جاعدايدىڭ ءوزى ءبىرتۇرلى..

بالىقتان وتباسى مۇشەلەرى مەن قىزمەتشىلەر دە اۋىز تيگەن، بىراق تەك چەرنەنكو عانا اۋىر زارداپ شەكتى. كۇزەت نەگە ەكەنى بەلگىسىز، سالەمدەمەنى تەكسەرمەگەن. سودان باستاپ كونستانتين ۋستينوۆيچ جۇمىسىن جالعاستىرعانىمەن، دەنساۋلىعىن ەشقاشان تولىق قالپىنا كەلتىرە المادى.

كيسلوۆودسك تۇزاعى

1984 جىلدىڭ كۇزىندە، باس حاتشى بولىپ تۇرعان كەزىندە چەرنەنكو تاعى ءبىر «تاعدىر سىيىنا» تاپ بولدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باسشىسى ەۆگەني چازوۆ گورباچەۆپەن كەلىسە وتىرىپ، باس حاتشىنى كيسلوۆودسككە ەمدەلۋگە بارۋعا كوندىرەدى.

مۇندا زۇلىمدىققا تولى ەسەپ جاتقان ەدى.

چازوۆ چەرنەنكونىڭ وكپە ەمفيزەماسىمەن اۋىراتىنىن جاقسى ءبىلدى. مۇنداي دياگنوزبەن تاۋدىڭ اۋاسى وتە قاۋىپتى. بىراق چازوۆ تالاپ ەتتى، گورباچەۆ قولدادى. چەرنەنكو مۇنى «سوراتنيكتەرىنىڭ» وزىنە دەگەن قامقورلىعى دەپ ءتۇسىندى.

ناتيجەسى قايعىلى بولدى. كيسلوۆودسكىدەن ونى جەدەل تۇردە زەمبىلمەن الىپ كەتتى. وسى «ەمنەن» كەيىن ول نەبارى بىرنەشە اي عانا ءومىر ءسۇردى. ءستاليندى اقتاۋ، قالانى ستالينگراد دەپ وزگەرتۋ تۋرالى بارلىق دايىن قۇجاتتار قاعاز جۇزىندە قالىپ قويدى.

چەرنەنكو كسرو-عا ستاليندىك ءداۋىردىڭ تەكسەرىلگەن پرينتسيپتەرى — جوسپارلى ءتارتىپ پەن يدەولوگيالىق ناقتىلىق قاجەت دەپ سەندى. ونىڭ پىكىرىنشە، ءدال وسى نەگىزدەردىڭ حرۋششەۆ پەن برەجنەۆ تۇسىندا شايىلۋى ەلدى السىرەتكەن.

1985 جىلى ناۋرىزدا گورباچەۆ بيلىككە كەلگەندە، ونىڭ العاشقى تاپسىرمالارىنىڭ ءبىرى چەرنەنكونىڭ ۇستىنەن كومپرومات جيناۋ بولدى.

وعان دەستالينيزاتسيا كۋرسىن جالعاستىرۋ ءۇشىن نەگىز كەرەك ەدى. الايدا، ەشقانداي ماتەريال تابىلمادى — چەرنەنكو ادال باسشى بولىپ شىقتى.

كونستانتين ۋستينوۆيچ نەبارى ءبىر جىل جيىرما بەس كۇن عانا بيلىكتە بولدى. تاريحتى وزگەرتۋ ءۇشىن بۇل ۋاقىت جەتكىلىكسىز ەدى.

گورباچەۆتىك «قايتا قۇرۋ» تەك ۋاقىتشا كەشىكتىرىلدى، بىراق توقتاتىلمادى. سونىمەن بىرگە كەڭەس حالقىنىڭ ۇرپاقتار بويى كۇرەسىپ كەلگەن "قۇندىلىقتارىنىڭ" كۇيرەۋى دە باستالدى.

Abai.kz