«Amerika Qúrama Shtattary men Izrailiding quatty әskery shabuylynan Irannyng Jogharghy Kóshbasshysy men kóptegen joghary lauazymdy sheneunikteri qaza tapty, biraq Iran Islam Respublikasynyng biylik qúrylymy qúlaghan joq. Kerisinshe, jana basshylyq qúrylymy payda bolyp, soghys pen kelissózderding eki jaqty qysymymen synaqtan ótude» dep jazady Franspres.

21 sәuirde Tramp merzimi ayaqtalatyn Iranmen atysty toqtatudy belgisiz merzimge úzartatynyn mәlimdedi. Ol «búl qadam Tegeranmen kelissózderdi jalghastyrugha mýmkindik beru ýshin jasaldy» dedi. Degenmen, Iran Vashingtonnyng tenizdegi qúrsauyna jauap beretinin eskertip, ony «soghys aktisi» dep atady.

Irannyng Jogharghy Kóshbasshysy úzaq uaqyt boyy birneshe ortalyqtar arasyndaghy biylik tepe-tendigin saqtap, qarsylastardy tejep, qarama-qayshy pikirlerdi de eskerip, jalpy jaghdaydy baqylauda ústap kelgen. Degenmen, búl ortalyqtandyrylghan biylik búrynghy Jogharghy Kóshbasshy óltirilgennen keyin bos qaldy. Onyng múrageri Modjtaba Hameney nominaldy týrde jogharghy biylikti qolyna alghanymen, onyng naqty yqpaly men basqaru әdisteri shabuylda alghan jaraqattary men kópshilik nazarynan tys qaluyna baylanysty әli kýnge deyin týsiniksiz bolyp keledi.

Qazirgi uaqytta sayasy burogha úqsas institut - Irannyng Jogharghy Últtyq Qauipsizdik Kenesi - birtindep eldegi biylikting ózegine ainaldy. Búl kenes Irannyng eng manyzdy azamattyq jәne әskery qayratkerlerin biriktirip, soghys jaghdayynda biylikti odan әri ortalyqtandyrady. Iran Parlamentining Tóraghasy Mohammad Bager Galibaf búl jýiede manyzdy túlghagha ainaldy, әrtýrli fraksiyalar arasyndaghy keng baylanystardy saqtap qana qoymay, sonymen qatar Amerika Qúrama Shtattarymen kelissózderde manyzdy ról atqardy.

Komiytetting ishinde әrtýrli sayasy ústanymdar men úzaq uaqyt boyy bәsekelestik aiqyn kózge úrady: qatal ústanymdy ústanatyn - Amerika Qúrama Shtattarymen kelisimge qarsylar, sonday-aq reformashyldar men eki aralyqta qalghandar da bar. Revolusiyalyq gvardiyanyng úiym ishindegi yqpaly artqan, onyng jana qolbasshysy jәne birneshe negizgi mýsheleri manyzdy lauazymdardy iyelendi. Búl kóp ortalyqty, bir-birimen shyrma-shatu biylik qúrylymy Irannyng joghary basshylyghyna shabuyldardan keyin de biylikti jalghastyrugha mýmkindik berdi, biraq bólshektenu qaupi de joq emes.

Soghys jalghasqan sayyn Iran basshylyghynyng aldynda túrghan negizgi mәsele: Amerika Qúrama Shtattarymen kelisimge qol jetkizuge bola ma, bolsa qay dengeyde, degen súraq. AQSh Irannan yadrolyq baghdarlamasynan ýzildi-kesildi bas tartudy  talap etedi; al Iran yadrolyq baghdarlamasynyng beybit sipatta ekenin, ózge elder qatarly uran bayytu qúqyghy bar ekenin algha tartady.

Búl kýrdeli jaghdayda Iran parlamentining spiykeri Mohammad Galibaftyng bedeli algha shyghyp keledi. Ol Revolusiyalyq gvardiyadan shyqqan, konservatorlarmen, reformatorlarmen jәne aralyq ústanymdaghylarmen til tabysa alady әri memlekettik qúrylymdarda sózi ótimdi. Búl fraksiyaaralyq qoldau oghan ishki pozisiyalaryn nyghaytugha jәne yqtimal syrtqy kelisimderde de ishki qoldaugha ie bolugha mýmkindik beredi.

Meyli qatang maydan, әlde júmsaq pozisiya bolsyn, onyng bәri soghys jaghdayynda sayasy rejimning ýzilmeui men túraqtylyghyn qamtamasyz etudi ózek etedi.

Esbol Ýsenúly

Abai.kz